Кіріспе
Медиа этикасы – бұл телерадио хабарларын тарату, кино, театр, өнер, баспа және интернет сияқты бұқаралық ақпарат құралдарының нақты этикалық принциптері мен стандарттарын зерттейтін сала. Бұл сала соғыс тілшілігінен бастап Benetton жарнамалық кампанияларына дейін көптеген түрлі және өте даулы мәселелерді қамтиды. Медиа этикасы өмірге деген жалпы құрмет, заң үстемдігі және заңдылық сияқты құндылықтарды қолдайды және қорғайды. Медиа этикасы азаматтар ұсынған мәтіндер мен суреттерді бұқаралық ақпарат құралдары қалай пайдалануы керек деген этикалық сұрақтарды анықтап, қарастырады. Журналистикада интернеттің медиа этикасына тигізетін әсері туралы әдебиеттер жеткіліксіз, бұл бұқаралық ақпарат құралдарының жалпы этика кодексін жасауды қиындатады.
Media ethics is the subdivision dealing with the specific ethical principles and standards of media, including broadcast media, film, theatre, the arts, print media and the internet. The field covers many varied and highly controversial topics, ranging from war journalism to Benetton ad campaigns. Media ethics promotes and defends values such as a universal respect for life and the rule of law and legality. Media Ethics defines and deals with ethical questions about how media should use texts and pictures provided by the citizens. Literature regarding the ways in which specifically the Internet impacts media ethics in journalism online is scarce, thereby complicating the idea for a universal code of media ethics.
Медиа этикасының тарихы
Ақпараттық этика саласындағы зерттеулер мен жарияланымдар 1980 жылдан бері жүргізіліп келеді. Атақты тұлғалардың қатарында Роберт Хауптман (өз жұмысын цензура, жеке өмірге қатысты мәселелер, ақпаратқа қол жеткізу, коллекцияларды дамытудағы теңгерім, авторлық құқық, әділ пайдалану және этика кодекстеріне арнады), Рафаэль Капурро, Барбара Костревски және Чарльз Оппенхайм ("Информация ғылымының этикасы" атты мақаланың авторлары, онда ақпараттың құпиялылығы, клиенттерге немесе тұтынушыларға ұсынылатын ақпараттағы субъективтілік, онлайн сатушылар ұсынатын деректердің сапасы сияқты мәселелер талданған). Журналистика этикасы мынадай тақырыптарды қамтиды:
Жаңалықтарды манипуляциялау. Жаңалықтар манипуляцияға ұшырауы да, оны манипуляциялау да мүмкін. Үкіметтер мен корпорациялар жаңалықтарды, мысалы, цензура арқылы (үкіметтер үшін) немесе акциялар меншігі арқылы (корпорациялар үшін) басқаруға тырысуы мүмкін. Манипуляциялау әдістері күрделі және көп түрлі. Манипуляциялау ерікті немесе еріксіз болуы мүмкін, ал манипуляцияға ұшыраған адамдар осы фактінің өзін білмей де қалуы мүмкін. Қараңыз: жаңалықтар пропагандасы. Шындық. Шындық көптеген құндылықтармен қақтығысуы мүмкін. Қоғамдық мүдде. Әскери құпиялар мен басқа да құпия мемлекеттік ақпаратты жариялау, тіпті ол шындық болса да, қоғамдық мүддеге қайшы келуі мүмкін. Дегенмен, қоғамдық мүдде – анықтау қиын термин. Жеке өмір. Көптеген БАҚ-та танымал адамдардың жеке өмірінен қызықты деректер маңызды контент элементі болып табылады. Ақпараттың шындығына қарамастан, оны жариялау міндетті емес. Жеке өмірге қатысты құпиялылық та құқық, ол сөз бостандығымен қақтығысады. Папарацци. Фантазия. Фантазия – ойын-сауық элементі, бұл медиа контентінің заңды мақсаты. Журналистика шындық пен қиял араласуы мүмкін, бұл этикалық дилеммаларға әкелуі мүмкін. Мысалдар: National Enquirer, Джейсон Блэр жөніндегі дау, Аднан Хадж фотосуреттеріне қатысты дау. Дәм талғамы. Соғыс пен апаттарды жамылған фотожурналистер өз аудиториясының сезімталдығын қозғауы мүмкін жағдайларға тап болады. Мысалы, адам денелері сирек тексеріледі. Этикалық мәселе – шындықты дұрыс және толық баяндау үшін аудиторияның сезімталдығын қаншалықты шокируға дайын болу керек. Фотожурналистиканы қараңыз. Заңмен қақтығыс. Журналистік этика құпия жаңалық көздерін қорғау сияқты мәселелер бойынша заңмен қақтығысуы мүмкін. Сондай-ақ, жаңалықтарды алу үшін заң бұзудың этикалық тұрғыдан қаншалықты қабылданатыны туралы сұрақ туындайды. Мысалы, жасырын баяушылар алдау, заңсыз кіру және басқа да құқық бұзушылықтар мен қылмыстарға қатысуы мүмкін. Жасырын журналистика, тергеуші журналистиканы қараңыз.
News manipulation. News can manipulate and be manipulated. Governments and corporations may attempt to manipulate news media; governments, for example, by censorship, and corporations by share ownership. The methods of manipulation are subtle and many. Manipulation may be voluntary or involuntary. Those being manipulated may not be aware of this. See: news propaganda. Truth. Truth may conflict with many other values. Public interest. Revelation of military secrets and other sensitive government information may be contrary to the public interest, even if it is true. However, public interest is not a term which is easy to define. Privacy. Salacious details of the lives of public figures is a central content element in many media. Publication is not necessarily justified simply because the information is true. Privacy is also a right, and one which conflicts with free speech. See: paparazzi. Fantasy. Fantasy is an element of entertainment, which is a legitimate goal of media content. Journalism may mix fantasy and truth, with resulting ethical dilemmas. See: National Enquirer, Jayson Blair scandal, Adnan Hajj photographs controversy. Taste. Photo journalists who cover war and disasters confront situations which may shock the sensitivities of their audiences. For example, human remains are rarely screened. The ethical issue is how far should one risk shocking an audience's sensitivities in order to correctly and fully report the truth. See photojournalism. Conflict with the law. Journalistic ethics may conflict with the law over issues such as the protection of confidential news sources. There is also the question of the extent to which it is ethically acceptable to break the law in order to obtain news. For example, undercover reporters may be engaging in deception, trespass and similar torts and crimes. See undercover journalism, investigative journalism.
Цифрлық медиа этикасы
Цифрлық жаңалықтар құралдарына онлайн журналистика, блогтар, цифрлық фотожурналистика, азаматтар журналистикасы және әлеуметтік желілер кіреді. Ол журналистиканың «жаңа медиа» мүмкіндіктерін пайдаланып, жаңалықтарды қалай таратуы керектігі, соның ішінде басқа адамдар ұсынған мәтіндер мен суреттерді қалай қолдануы туралы мәлімет береді.
Суреттер этикасы
Жаңа бейнелеу технологияларының пайда болуымен байланысты жаңа этикалық мәселелер туындап отыр. Азаматтар енді смартфондар сияқты құралдардың арқасында суреттер мен бейнелерді оңай да жылдам түсіре алады, бұл оларға ақпаратты жинау ғана емес, сонымен қатар өңдеуге және манипуляциялауға мүмкіндік береді. Түсірудің, таратудың және өңдеудің оңайлығының осы үйлесімі, суреттер мен бейнелерді цифрлық емес түсіру және тарату үшін әзірленген фотожурналистиканың дәстүрлі принциптерін күмәндетеді. Медиа этикасы үшін жалпыға ортақ кодекс әзірлеудегі басты мәселелердің бірі – әртүрлі мәдениеттердің этикалық қағидалары арасында ортақ түсінік табудың қиындығы.