Кіріспе
Рим жазушысы Квинт Гаргилий Мартиалис – бағбандық, ботаника және медицина салаларындағы үшінші ғасырдың рим жазушысы. Кейбір зерттеушілер оны 260 жылы Мавретания Цезариендегі Аузия колониясында қаза тапқан, сол аттас әскери қолбасшымен бір адам деп санайды, бұл туралы латынша жазуда айтылған. Оның еңбектерінің маңызды бөліктері (дегенмен, "De hortis" деп аталған болуы мүмкін), ағаштар мен көкөністерді өсіру және олардың емдік қасиеттері туралы мәліметтерді қамтиды. Бұл фрагменттер негізінен, Ақсақал Плинийдің "Naturalis Historiae" (xx–xxxii кітаптарына негізделген) еңбегіне жазылған анонимді 4-ғасырлық "Medicina Plinii" медициналық рецепттері жинағының құрамында және қосымшасы ретінде сақталған. Қол жеткен бөлімдер алма, персик, қайталама, лимон, бадам, қашаған, пастернак және басқа да жеуге жарамды өсімдіктер туралы айтады, олардың денеге тигізетін әсеріне ерекше назар аударады (кейде Диоскоридтен цитаталар келтіреді). Гаргилий мал шаруашылығы туралы "De curis boum" атты трактат жазған. "Август тарихында" император Александр Севердің өмірбаяны да оған жатқызылады. Кейбір сыншылар бұл авторлықты әзіл ретінде қарастырады.
Quintus Gargilius Martialis was a third century Roman writer on horticulture, botany and medicine. He has been identified by some with the military commander of the same name, mentioned in a Latin inscription of 260 as having lost his life in the colony of Auzia in Mauretania Caesariensis. Considerable fragments of his work (probably called De hortis), which treated of the cultivation of trees and vegetables, and also of their medicinal properties, have survived, chiefly in the body of and as an appendix to the Medicina Plinii (an anonymous 4th century handbook of medical recipes based upon Pliny the Elder, Naturalis Historiae, xx–xxxii). Extant sections treat of apples, peaches, quinces, citrons, almonds, chestnuts, parsnips, and various other edibles, with an emphasis on the medical effects they have on the body (quoting Dioscorides sometimes). Gargilius also wrote a treatise on the tending of cattle (De curis boum). A biography of the emperor Alexander Severus is also attributed to him in the Augustan History. This attribution has been read as a joke by some critics.
Басылымдар мен аудармалар
Валентин Роуздың редакциясы, Тюбнер басылымы, 1875 жыл, латын тілінде. Archive.org сайтынан жүктеуге болады.
Гаргилиус Мартиалис: Curae boum ex corpore Гаргилиус Мартиалис. Редакторы Эрнест Ломматч, Лейпциг 1903.
Q. Гаргилий Мартиалис: De hortis. Инноченцо Маццинидің редакциясы, Болонья 1978 (2-ші қайта қараланған басылымы, 1988).
Гаргилиус Мартиалис: Көкөністер мен жемістерден алынған емдеулер. Текст établi, traduit et commenté by Брижитт Мэр, Париж 2002.
Гаргилиус Мартиалис: Ауыл шаруашылығы фрагменттері. Редакторы Джеймс Л. Зайнальдин. Кембридж университетінің баспасы, 2020 (Кембридж классикалық мәтіндері мен түсініктемелері 60).
Гаргилиус: Бақтан денсаулық. Кай Бродерсеннің латын және неміс тілдеріндегі екі тілді басылымы. Штутгарт: Reclam 2022, ISBN 978 3 15 014251 6.
Gargilius Martialis: Curae boum ex corpore Gargili Martialis. Edidit Ernestus Lommatzsch, Leipzig 1903
Q. Gargilius Martialis: De hortis. A cura di Innocenzo Mazzini, Bologna 1978 (2nd revised ed. 1988)
Gargilius Martialis: Les remèdes tirés des légumes et des fruits. Text établi, traduit et commenté par Brigitte Maire, Paris 2002
Gargilius Martialis: The Agricultural Fragments. Edited by James L. Zainaldin. Cambridge University Press, 2020 (Cambridge Classical Texts and Commentaries 60)
Gargilius: Gesundheit aus dem Garten. Bilingual edition in Latin and German, by Kai Brodersen. Stuttgart: Reclam 2022, ISBN 978 3 15 014251 6