Кіріспе

Даниялық ақын, романист, әдеби сыншы және журналист Том Кристенсен ( – ).

Өмір және жұмыс

Кристинсен Лондон қаласында даниялық ата-анадан дүниеге келді, бірақ Копенгагенде өсті және Копенгаген университетінде білім алды. Кристонсен өзінің буынының ең ерекше ақындарының бірі саналады. Оның екі өлеңдер жинағы – «Fribytterdrømme» (1920, «Жабайы тонаушылар арманы») және «Mirakler» (1922, «Ғажайапаттар») – революциялық көркемдік құштарлық пен мазасыздықпен ерекшеленетін даниялық экспрессионизмнің классикалық туындылары. Қытайға жасаған саяхатынан шабыттанған «Påfuglefjeren» (1922, «Тауыс құстың қауырсыны») тереңірек және көңіл көтеріңкі емес, әсіресе, «Henrettelsen» («Атқылау») атты өлеңі, онда адамның басы кесілгенге дейін байқағыштығының күші суреттеледі, оны модернистік манифест деп санауға болады. «Livets Arabesk» (1921, «Тұрмыстың арабескі») атты заманауи роман – экспрессионистік стильдегі революциялық футуристикалық фантазия. Ол 1923 жылдың мамырында «Tilskueren» басылымында әдеби сыншы ретінде мансабын бастады. 1930 жылы ол, әдетте, өзінің ең танымал туындысы саналатын «Hærværk» (мағынасы: Вандализм, 1968 жылы ағылшын тілінде «Havoc» деп жарияланды) романын шығарды. «Hærværk» – ішімдікке салынып, өзін-өзі жоқ қылған даниялық журналист Оле Ястраудың тарихы. Автобиографиялық сипатынан бөлек, ол екі дүниежүзілік соғыс аралығында көптеген жазушылар мен суретшілердің зияткерлік, саяси және жеке дағдарыстарын көрсетеді. Осы романнан алынған «Angst» («Қорқыныш») атты өлең апатқа деген құштарлығымен классикаға айналды. Бұл кітап сонымен қатар даниялық әдебиетте алкоголизмді бейнелеудің ең жақсы үлгілерінің бірі саналады. 1930 жылдары Кристинсен естелік өлеңдерге ерекше назар бөлді, олардың шебері болды. Көптеген өлеңдері «Mod den yderste Rand» (1936, «Ең алыс шекараға қарсы») және «Digte i Døgnet» (1940, «Күнделікті өлеңдер») жинақтарында кездеседі. Соңғы өлеңдер жинағы «Den sidste Lygte» (1954, «Соңғы шам») оның жазғандарының тақырыптарын көрсетеді. Көркем әдебиет авторы болғаннан бөлек, Кристинсен өткір және ерекше сыншы болды, сонымен қатар отыз жыл бойы рецензент ретінде жұмыс істеді, көбінесе радикалдық либералды «Politiken» газетінде. Сыншы ретінде ол тақырыбының мәніне ену қабілеті үшін жоғары бағаланды. Ол сонымен қатар көптеген эсселер мен саяхат кітаптарын жазды, ең танымалдарының бірі – «En Kavaler i Spanien» (1927, «Испаниядағы джентльмен»).

Испаниядағы әдепті адам

«Испаниядағы мырза» – Кристинсеннің саяхаттарының бірі туралы очерк. Ол экспрессионистік стильде жазылғандықтан, өте субъективті баяндама болып табылады. Кітап Том Кристинсеннің 1920 жылдардағы Испанияға жасаған саяхатын көрсетеді. Ол түрлі көрікті жерлер мен саяхат барысында кездескен адамдар туралы жазады. Бұқа шабуға қатысты әсерлерін де сипаттайды. Кітапта саяхат кезінде жазылған көптеген өлеңдер кездеседі. Ол басқа саяхатшылармен, сондай-ақ ұрымен танысады, осы уақытта испан тілін үйренуге талпынады. Соңында ол Даниядағы үйіне қайта оралуды армандайды, кітаптың соңғы сөйлемі: «Мен қашуым керек». Кристинсен – 20 ғасырдың ең маңызды даниялық лириктерінің бірі. Оның мазасыз мінезі мен бұқа шабуға деген құштарлығы оны Хемингуэймен салыстыруға себеп болды. Кристинсеннің соңғы жылдары Свендборг қаласының жанындағы Тюро аралында өтті, ол 80 жасында қайтыс болып, сол жерге жерленді.

Ағылшын тіліндегі шығармалары

Том Кристансен: Хавок. Уисконсин университетінің баспасынан 1968 жылы ағылшын тіліне аударылды. (Қазір басылмайды.) Том Кристансен: Хавок. "Нордиск Букс" баспасының жаңа британдық бейімделуі. Том Кристансен: Атлантис деп аталатын жер. Символ. W. Glyn Jones аудармасы (Дания әдеби журналында, № 5 (1993)). (1920 жылғы белгілі поэманың ағылшын тіліне аудармасы).

Автор туралы шығармалары

Майкл С. Байрам: Том Кристенсен. Бостон, 1982 жыл.