Мортон Смит (1915-1991) – американдық тарихшы, Колумбия университетінің профессоры. "Құпия Марк Евангелиясы" фрагментін тапқандығымен танымал. Діни талқылауларда өткір ойлылығымен көзге түскен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық тарихшы және ғалым (1915–1991)
Америкадағы пресвитериан шіркеуінің бұрынғы мемлекеттік хатшысы
American historian and academic (1915–1991)
the former Stated Clerk of the Presbyterian Church in America
Мортон Смит (28 мамыр 1915 – 11 шілде 1991) Колумбия университетінде ежелгі тарих профессоры болған. Ол 1958 жылы Мар-Саба монастырына сапар барысында ашқан деп хабарланған Мар-Саба хатымен, яғни Климент Александрийскийге жатқызылатын және Марк Ізгі хабарының құпия бөлігінен үзінділер қамтитын хат арқылы ең көп танылды. Бұл хат фрагментіне "Құпия Ізгі хабар", "Мар-Саба фрагменті" және "Теодор" сияқты көптеген атаулар берілді.
Morton Smith (May 28, 1915 – July 11, 1991) was an American professor of ancient history at Columbia University. He is best known for his reported discovery of the Mar Saba letter, a letter attributed to Clement of Alexandria containing excerpts from a Secret Gospel of Mark, during a visit to the monastery at Mar Saba in 1958. This letter fragment has had many names, from The Secret Gospel through The Mar Saba Fragment and the Theodoros.
Өмірбаян
Смит 1915 жылғы 28 мамырда Филадельфияда дүниеге келген. Смит діни талқылаулардағы өткір әзіл-қалжыңымен кеңінен танымал болды. Ол грек және латын классикасы, Жаңа Өсиет, Патристика, Екінші храм дәуірінің иудаизмі және раввиндік ғылымдар сияқты көптеген салаларда тұрақты ғылыми еңбектер жасады. Смиттің табылғандарына қатысты жасалған жалғандық айыптауларына қарамастан, ол зерттеу саласында адал ғалым ретінде қарастырылды. Ол өмірінің он бес жылын "Құпия Ізгі хабарды" зерттеуге жұмсады.
Smith was born in Philadelphia on May 28, 1915. Smith was well known for his sharp wit when it came to religious debates. He made regular scholarly contributions in many fields, including but not limited to Greek and Latin classics, New Testament, Patristics, Second Temple Judaism, and rabbinics. Despite the numerous accusations of forgery against Smith's finding, Smith was seen as a dedicated scholar when it came to research. He devoted fifteen years of his life to just studying his finding of the Secret Gospel.
Мар-Саба хаты
1941 жылы 26 жасар Смит Гарвард діни мектебінің студенттерімен қасиетті жерлерге саяхатқа шықты. Соғысқа байланысты туындаған қиындықтар салдарынан ол Иерусалимде қалып қойды, онда грек православ шіркеуінің басшысымен танысып, оның көрсетуімен әртүрлі орындарды аралады, соның бірі – Мар-Саба монастыры болды. Смит монастырь кітапханасына кіруге мүмкіндік алды. Бірнеше жыл өткен соң, 1958 жылы Колумбия университетінде оқытушы болып жұмысқа орналасқан Смит демалысқа шықты. Демалысын пайдаланып, Смит Мар-Сабаға қайта оралуға шешім қабылдады, себебі ол Мар-Саба кітапханасына қатты қызығушылық танытқан еді. Ол алғашқы сапарында кітапхананың толық тәртіпсіздікте болғанын еске алды, және Смиттің сөзіне сенсек, оны тізімдеуге ешкім тырыспаған. Смит 1958 жылы Мар-Саба монастырында қолжазбаны тапқанын, оны мұқият фотоға түсіргенін, содан кейін кітапты тапқан жерінде қалдырғанын мәлімдеді. Ол бұл жаңалықты алғаш рет 1960 жылы жариялады, бірақ түрлі кешігулерге байланысты оның осы тақырыптағы маңызды еңбектері 1973 жылға дейін жарық көрмеді. Мар-Саба – грек православ монастыры, ол Батыс жағалаудағы Бейтлехемнің шығысындағы Қидрон аңғарына қарай орналасқан. 1973 жылы Смит 1958 жылғы жазда мұнда құжаттарды тізімдеген кезде Александриялық Клименттің (шамамен 150-215 жж.) бұрын белгісіз хатын тапқанын жазған кітап шығарды. Бастапқыда бірқатар ғалымдар хаттың нақтылығына күмән келтіріп, оның ежелгі немесе орта ғасырлық жасалма екенін айтты. 1975 жылы Квентин Кеснелл «Католик библиялық тоқсандығы» журналында кең көлемді мақала жариялады, онда Смит өзі құжатты жасаған болуы мүмкін екенін, содан кейін оның жалғандығын фотоға түсіргенін болжады. Ашуға буырқанған Смит қарсылық білдірді, бірақ Кеснелл Смитке қатысты жеке айыптаулардан бас тартты. 1985 жылы Пер Бесков «Кейбір ертегілер» кітабында Лунд қаласынан Евангелиенің дұрыстығына күмән келтірді. Смит «Филадельфиядағы Форрест Пресс» баспасына «бір миллион доллар» сомасында сот талабын көтерумен қорқытып жауап берді, нәтижесінде баспа наразылық тудырған абзацты өзгертті. Смит 1984 жылғы «Иисус: Дәлелдер» (Channel 4) британдық теледокументалдық сериясында Мар-Саба хаты туралы пікір білдірді.
In 1941, Smith, at age 26, was on a trip to the holy land with the Harvard Divinity School. Due to issues relating to the war, he was stuck in Jerusalem, where he made acquaintances with a leader of the Greek Orthodox Church, who gave him a tour of various places, one of which happened to be the Mar Saba monastery. While there, Smith was given access to the libraries of the monastery. Years later, in 1958, having landed a teaching career at Columbia, Smith was awarded a sabbatical. With his sabbatical, Smith decided to return to Mar Saba, having since become very interested in the Mar Saba library. He recalled that during his first visit, the library had been a terrible mess, and according to Smith no one had bothered to catalog it. Smith reported he found the manuscript in the Mar Saba monastery in 1958, photographed it carefully, and then left the book where he found it. He first publicized the discovery in 1960 but, due to various delays, his main publications on the subject did not come out until 1973. Mar Saba is a Greek Orthodox monastery overlooking the Kidron Valley in the West Bank east of Bethlehem. In 1973 Smith published a book in which he wrote that he had discovered a previously unknown letter of Clement of Alexandria (c.150 c. 215) while cataloging documents there in the summer of 1958. Right from the start, some scholars voiced the opinion that the letter is not authentic, and that it was either an ancient or medieval forgery. In 1975, Quentin Quesnell published a lengthy article in the Catholic Biblical Quarterly, where he even suggested that Smith had forged the document himself, and then photographed his alleged forgery. An incensed Smith issued a furious rebuttal, whereupon Quesnell disclaimed any personal accusations against Smith. In 1985 in his Strange Tales Per Beskow of Lund cast doubt on the Gospel. Smith responded by threatening to sue the publisher, Fortress Press of Philadelphia, "for a million dollars" and the publisher amended the offending paragraph. Smith is featured discussing the Mar Saba letter in the UK television documentary series, Jesus: The Evidence (1984: Channel 4).
Ескі Келісімді зерттеуге үлес қосу
Смиттің Ескі Ұсымды зерттеуге қосқан үлесі оның «Палестиналық партиялар және Ескі Ұсымды қалыптастырған саясат» (1971) кітабында баяндалған. Смит Ескі Ұсымның әлеуметтік тұрғысын қайта құру үшін формалық сынды пайдалана отырып, ежелгі Израильде билік үшін екі партия күрескенін алға тартты. Біріншісі Яхве басты құдай болған көптеген құдайларға табынушылардан құралған, ал екіншісі, «Яхве ғана» тобы, негізінен Яхвеге монополия орнатуды көздеген Иерусалимнің дін қызметкерлерінің партиясы болды. Монархиялық Яһудада «Яхве ғана» партиясы тұрақты азшылық құрады, бірақ кейде Жосия сияқты патшаны өздерінің ісіне жеңуге мүкіндік алды. Ал халықтың көп бөлігі, соның ішінде көптеген патшалар да, Моав, Аммон және т.б. көршілері сияқты көп құдайлы дінді ұстанып, өзгермейтін болды. Ескі Ұсымнан кейінгі кезеңде Яхве Израильдің жалғыз құдайы ретінде жеңіске жетті, бірақ жаңа бөлініс пайда болды: еврейлердің көршілерінен қатаң оқшаулануын қалаған сепаратистер мен олармен қалыпты қарым-қатынас орнатуды көздеген ассимиляцияшылар. Нәтижесінде, парсы/ерте эллинистік кезеңнің соңында тазалықты сақтаушылар жеңіске жетті, Еврей Киелі кітабының қазіргі нұсқасы жазылды және танылған қазіргі заманғы иудаизм пайда болды. Смит таныс мәтіндерге жаңа көзқараспен қарау, ескі сұрақтарды қайта қарастыру, жаңа сұрақтар қою және қалыптасқан шындықтарды жоққа шығару қабілетімен танымал болды және қорқыныш тудырды. Ол «күдік герменевтикасын» тиімді қолданды. Оның жауаптары әрқашан сенімді болмаса да, оның сұрақтарына немқұрайлы қарауға болмайды.
Smith's contribution to Old Testament studies was contained in his Palestinian Parties and Politics That Shaped the Old Testament (1971). Using form criticism to reconstruct the social background to the Old Testament, Smith advanced the proposal that two parties had vied for supremacy in ancient Israel, the first composed of those which worshipped many gods of which Yahweh was chief, while the other, the "Yahweh alone" faction, was largely the party of the priests of Jerusalem, who wished to establish a monopoly for Yahweh. In monarchic Judah the Yahweh alone party were a permanent minority; although sometimes able to win over a king like Josiah to their cause. Meanwhile, the population at large, including most of the kings, remained stubbornly polytheistic, worshipping the same gods as their neighbours in Moab, Ammon etc. In the post Exilic period the idea of Yahweh as the only god of Israel finally triumphed, but a new division emerged, between the separatists, who wished the Jews to remain strictly apart from their neighbours, (this separation being defined in terms of purity), and the assimilationists who wished for normal relations with them. Ultimately, by the late Persian/early Hellenistic period, the purists won, the modern version of the Hebrew Bible was written, and a recognisably modern Judaism emerged. Smith was admired and feared for his extraordinary ability to look at familiar texts in unfamiliar ways, to re open old questions, to pose new questions, and to demolish received truths. He practiced the "hermeneutics of suspicion" to devastating effect. His answers are not always convincing but his questions cannot be ignored.