Гай Марий Викторін: Римдік философ, шешен және теолог
Gaius Marius Victorinus
Гай Марий Викторрин: Рим сарқылы, шешен, философ. Аристотельдің «Категории» мен «Түсіндіру туралы» еңбектерін латын тіліне аударған. Христиан дініне келді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гай Мариус Викторинус (сондай-ақ Викторинус Афер деп те белгілі; ғ. 4 ғасыр) - римдік грамматик, риторик және неоплатондық философ. Викторинус Африкада дүниеге келді және Констанций II билігі тұсында мансабының шарына жетті. Ол Аристотельдің екі кітабын – «Категориялар» және «Түсіндіру туралы» (De Interpretatione) – көне грек тілінен латын тіліне аударғанымен де белгілі. Викторинус дінге көшті, бұрынғысы – мәңкілік сенім болса, енді христиан дініне "қартайған шағында" (шамамен 355 ж.) өтті.
Gaius Marius Victorinus (also known as Victorinus Afer; fl. 4th century) was a Roman grammarian, rhetorician and Neoplatonic philosopher. Victorinus was African by birth and experienced the height of his career during the reign of Constantius II. He is also known for translating two of Aristotle's books from ancient Greek into Latin: the Categories and On Interpretation (De Interpretatione). Victorinus had a religious conversion, from being a pagan to a Christian, "at an advanced old age" (c. 355).
Туған жері және ертедегі қызметі
Викторин белгілі бір уақытта Солтүстік Африкадағы үйін Римде тұрақты өмір сүру үшін қалдырды (осы себепті кейбір қазіргі ғалымдар оны Афер деп атады), мүмкін оқытушылық лауазымға ие болды және мансабында үлкен жетістікке жетті, соңында сенаторлық тәртіптің ең төменгі сатысына көтерілді. Бұл жоғарылау 354 жылы Траян форумында оған арналған құрметті мүсін орнатылған кезде болған болуы мүмкін. 355 жылы христиан дініне өтуі, Иеронимнің айтуынша, "қартайған шағында" Августин Гиппондыққа үлкен әсер етті, бұл оқиға кейін Августиннің "Өзімнің мойындауым" кітабының 8-ші кітабында баяндалған. Мариус Викторинус алдын ала белгілеу және ақталу туралы діни ілімді дамытты, ол Әулие Августинге дейін болжады, сондай-ақ Августиннің пелагиандыққа қарсы трактаттарында қайтадан кездесетін тақырыптарды да қамтыды. Оның дінге өтуі дәстүрлі түрде пұтқа табынушы зиялы қауымның христиан дініне біртіндеп өтуін болжауда тарихи маңызға ие. Оның риторикасын оқыған Иероним оған арнап былай деді: Римде маған жас кезімде риториканы үйреткен Гай Мариус Викторинус апостолға қатысты түсіндірмелер жариялағанын білемін; бірақ ол діни әдебиеттерді жақсы білгенімен, Қасиетті Жазуларды мүлдем білмеді; және қаншалықты шешен болса да, ешкім ол білмейтін нәрсе туралы дұрыс талқылай алмайды.
Victorinus, at some unknown point, left his home of North Africa to live permanently in Rome (hence some modern scholars have dubbed him Afer), probably for a teaching position, and had great success in his career, eventually being promoted to the lowest level of the senatorial order. That promotion probably came at the time when he received an honorific statue in the Forum of Trajan in 354. Victorinus' religious conversion to Christianity (c. 355), "at an advanced old age" according to Jerome, made a great impression on Augustine of Hippo, as recounted in Book 8 of the latter's Confessions. Marius Victorinus developed a theology of predestination and justification that anticipated St. Augustine, as well as themes that we find again in the anti Pelagian treatises of Augustine. His conversion is historically important in foreshadowing the gradual conversion to Christianity of the traditionally pagan intellectual class. Jerome, who was his student of rhetoric, dedicated the following words to him: I am not unaware that Gaius Marius Victorinus, who taught me rhetoric in Rome when I was a young man, has published commentaries on the apostle; but, versed as he was in knowledge of secular literature, he was completely ignorant of the Scriptures; and no one, no matter how eloquent, can correctly discuss something he knows nothing about.
Викториннің тарихи ортасы
Христиан дінінде тәрбиеленген император Юлиан философиялық және мистикалық сипаттағы пұтқа табынушылыққа көшті; ал Констанций II-нің қазасынан кейін билікке келген соң, Юлиан христиан шіркеуіне ұқсас принциптер бойынша ыдыраған пұтқа табынушылық культтерін қайта ұйымдастыруға тырысты. Император мектептерді христиандық мұғалімдерден тазартуды қалап, 362 жылдың маусымында барлық мемлекеттік тағайындалған профессорлардың қалалық кеңестерден бекіту алуын міндеттейтін жарлық шығарды (императордың қоса берілген қысқаша хабарламасында Гомер мен Вергилийдің поэзияларын оқыған христиандардың діні Гомер мен Вергилийдің дінімен үйлеспейтінін айтып, оларға наразылығын білдірді). Викторин Рим қаласының ресми риторы лауазымынан кетті, ол ритор емес, риторика профессоры болған. Ол Никеялық Символдың Мәсіхтің Ұлдың Әкемен "бір мәнді" (гр. homoousios) екенін анықтауының дұрыстығын қорғау үшін Тринитаризм туралы трактаттар жазуын жалғастырды. Оның жазбалары неоплатондық философия мен христиандық теологияның маңызды бірігуін көрсетеді, онда Викторин төртінші ғасырдағы Тринитаризм туралы пікірталастардың аргументтерін дәлелдеу және жоққа шығару үшін бұрынғысын тиімді пайдаланды. Мэри Кларк төртінші ғасырдың пұтқа табынушылар мен христиандар арасындағы терең қақтығысқа толы кезең болғанын атап өтті, ол оны «пұтқа табынушылық мәдениетінің қайта жандануы [және] христиан мәдениетінің тууы» деп сипаттады, ал Викторин осы қиылыста тұрды. Оның маңыздылығы сонымен қатар христиандық теологиялық пікірталастарға жаңа терминологияны (мысалы, неологизмдер) енгізу үшін лексикалық инновацияны (жаңа сөздерді қолдануды) кеңінен пайдалануында, әсіресе грек теологиялық және философиялық ұғымдарын аудау кезінде көрінеді (мысалы, ὁμοούσιος-тан consubstantialis, σύστασις-тан consistentia, ὀντότης-тен essentialitas).
Brought up a Christian, Emperor Julian had converted to a philosophical and mystical form of paganism; and once in power upon the providential death of Constantius II, Julian attempted to reorganize the highly decentralized pagan cults, on lines analogous to the Christian Church. The emperor, wanting to purge the schools of Christian teachers, published an edict in June 362 mandating that all state appointed professors receive approval from municipal councils (the emperor's accompanying brief indicated his express disapproval of Christians lecturing on the poems of Homer or Virgil with their religion being incongruous with the religion of Homer and Virgil). Victorinus resigned his position as official rhetor of the city of Rome, a professor of rhetoric, not an orator. He continued writing treatises on Trinitarianism to defend the adequacy of the Nicene Creed's definition of Christ the Son being "of the same substance" (Gr. homoousios) with the Father. His writings illustrate a crucial fusion of Neo Platonic philosophy and Christian theology, in which Victorinus effectively weaponized the former to prove and disprove arguments of the various Trinitarian debates raging during the fourth century B. C. Sister Mary Clark has noted that the fourth century was one of deep conflict between pagans and Christians, which she summarized as ‘the renaissance of pagan culture [and] the birth of Christian culture,’ at the crossroads of which stood Victorinus. His importance is also seen in his large scale use of lexical innovation (e. g. neologisms) to introduce new technical terms into Christian theological debates, especially in his translation of Greek theological and philosophical expressions (e. g. consubstantialis from ὁμοούσιος, consistentia from σύστασις, essentialitas from ὀντότης).
Шығармалары
Осы еңбектерді (бәлкім, 357 жылдың соңында басталған) аяқтағаннан кейін, ол Пауылдың хаттарына түсіндірмелер жазуға кірісті, алғашқысы латын тілінде болды. Ішкі сілтемелерден Римдіктерге және Қорынттықтарға арналған хаттарға да түсіндірмелер жазғаны көрінеді, бірақ Галаттықтарға, Ефестіктерге және Филиптіктерге қатысты еңбектері ғана сақталды (соңғысының алғашқы 16 тармағына түсіндірмелер жоқ), олардың кейбір бөліктері толық емес. Оның бұрынғы еңбектері туралы біз жақсы хабардармыз, көбінесе грамматика мен риторика салаларындағы оқу материалдары. Философия тарихы тұрғысынан оның ең маңызды еңбектері – платонист авторлардың (кем дегенде Плотин мен Порфирий) аудармалары болды, ақ жол тартқан. Олар Августинге үлкен әсер етіп, оны христиандық пен неоплатонизмнің өте ықпалды синтезін жасауға бағыттады. Викторин «Анықтамалар туралы» (De Definitionibus) атты қысқаша трактат жазды, онда риториктер мен философтар қолданатын анықтамалардың түрлері тізімделіп, талқыланады; ол соңғылардың бағалайтын маңызды анықтамаларын ұсынады (XIX ғасырдың соңына дейін бұл еңбек Боэцийге жатқызылған). Викториннің Аэлий Афтонийдің еңбегінен дерлік сөзбе-сөз алынған төрт кітаптан тұратын поэзиялық нұсқаулығы әлі де бар. Оның Цицеронның «De Inventione» еңбегіне жазған түсіндірмесі өте кең. Онда студенттерге Цицеронның мәтінін түсінуге көмектесетін көптеген қайта айтулар, философиялық түсіндірмелер мен неоплатоникалық сипатын көрсететін ойшалаулар бар. Христиан болғаннан кейін де ол неоплатондық философиясын сақтап қалды және «Құдай Сөзінің тууы туралы» (Liber de generatione divini Verbi) еңбегінде Құдай болмыстан жоғары екенін, сондықтан Ол жоқ деп айтуға болатынын дәлелдейді. Викторин былай деді: «Құдай болмыстың себебі болғандықтан, белгілі бір мағынада Құдай шынымен бар (vere ων) деп айтуға болады, бірақ бұл сөз тіркесі тек болмыс Құдайда себебінен туған нәрсе ретінде бар екенін, бірақ одан жоғары тұратын себепте бар екенін білдіреді». Сонымен қатар, Викториннің «Арийге қарсы» (Adversus Arium) кітаптары латындық Батыста неоплатонизм мен христиандықты біріктіруде маңызды рөл атқарды. Орта ғасыр авторлары үшін Викториннің еңбектері схоластикалық мектеп студенттері үшін маңызды болды. Кейіннен оларды IX ғасырдың басында Туриннің Клавдийі, шамамен 850 жылы Оксеррдің Хаймосы және 920 жылы Верчеллидің Аттосы кеңінен пайдаланды. Мэри Т. Кларк Викторинусқа жатқызылатын келесі еңбектерді анықтады:
After finishing this series of works (begun probably in late 357 A. D.), he turned his hand to writing commentaries on the Pauline Epistles, the first in Latin. Although it seems from internal references that he wrote commentaries on Romans and the Corinthians letters as well, all that remains are works, with some lacunae, on Galatians, Ephesians, and Philippians (the comments from the first 16 verses of this latter are missing). We are fairly well informed on his previous works, mostly texts for his teaching areas of grammar and rhetoric. His most important works from the standpoint of the history of philosophy were translations of Platonist authors (Plotinus and Porphyry at least), which are unfortunately lost. They greatly moved Augustine and set him on a road of creating a careful synthesis of Christianity and Neoplatonism that was very influential. Victorinus wrote a brief treatise De Definitionibus (On Definitions), which lists and discusses various types of definitions used by rhetoricians and philosophers; he recommends the substantial definitions preferred by the latter (prior to the late 19th century, this work was ascribed to Boethius). Victorinus' manual of prosody, in four books, taken almost literally from the work of Aelius Aphthonius, still exists. His commentary on Cicero's De Inventione is very diffuse. It incorporates many paraphrases to enable students to understand Cicero's text, along with philosophical explanations and digressions that reflect its Neoplatonist character. He retained his Neoplatonic philosophy after becoming Christian, and in Liber de generatione divini Verbi, he argues that God is above Being, and thus it can be said that He is not. Victorinus noted, "Since God is the cause of Being, it can be said in a certain sense, that God truly is (vere ων), but this expression merely means that Being is in God as an effect is in an eminent cause, which contains it though being superior to it." As well, Victorinus' Adversus Arium books would prove influential in blending Neo Platonism and Christianity in the Latin West. For medieval authors, Victorinus' works became important to students of the Scholastic movement. Later, they were widely exploited by Claudius of Turin at the beginning of the 9th century, by Haimo of Auxerre around 850 and by Atto of Vercelli around 920. Sister Mary T. Clark has identified the following works attributed to Victorinus: