Франко-прусс соғысы: Шпихерен шайқасы

Кіріспе

1870 жылы Франко-Пруссия соғысының шайқасы

Шпихерен шайқасы, сондай-ақ Форбах шайқасы деп те аталады, Франко-Пруссия соғысы кезінде болған шайқас. Неміс әскерінің жеңісі француздарды Мецтің қорғанысына шегінуге мәжбүр етті. 6 тамыздағы Шпихерен шайқасы – француз әскерінің басылған үш маңызды шайқасының екіншісі болды. Генерал (кейіннен фельдмаршал) Гельмут фон Мольтке бастапқыда Базейннің әскерін Саар өзенінде ұстап тұруды жоспарлаған, оған 2-ші армия алдыңғы жағынан, ал 1-ші армия сол қанатынан шабуыл жасағанша, ал 3-ші армия арттан жақындап келер еді. Қартайған генерал фон Штайнметц Мозельдегі орналасқан жерінен 1-ші армияны оңтүстікке қарай бағыттап, жоспарланбаған, шамадан тыс әрекет жасады. Ол тікелей Шпихерен қаласына қарай жылжып, принц Фредерик Карлді алдыңғы атты әскерінен айырды.

Өмірбаян

Француздар әскерлері Германияға шабуыл жасауға дайын тұрғанға дейін соғыс жариялады. Неміс әскері, фельдмаршал фон Мольтке басшылығымен, Францияға басып кіру және Парижді басып алу үшін үш армияға біріге бастады. 4 тамызда олар шекараны кесіп өтіп, 3-армия Wissembourg қабырғалы қаласын жаулап алды. Екі күннен кейін олар Вёртте француздарды тағы да жеңіске жеткізді. Сол күні 2-армия батысқа қарай жылжып бара жатқан еді, бірақ оның бір корпусы әлі де теміржолда болды. Наполеон III француз далалық армиясына басшылық етуге келгенде, генералдарының кеңесімен генерал Лебуфқа Саарбрюккенді қоршауға бұйрық берді. Қарсылықтың күшті болуына қарамастан, немістер қаланы эвакуациялады, ал француздар Саар өзенін кесіп өтусіз-ақ оны басып алды. Лебуфтың бас интенданты Шарль Жозеф Франсуа Вольф оған Саар өзенін кесіп өтпеуді ескерткен, себебі олар өзеннің ар жағындағы әскерлерді жабдықтауға шамалары жетпес еді. Сондықтан, фельдмаршал Базен басқаратын Франция армиясы барлық мүмкін шабуылдардан қорғайтын қорғаныс позициясын алды, бірақ бұл олардың бір-біріне көмектесуіне кедерілді. Мольтке өз күштерін екі қанатқа біріктірді. Оң жақта, Пруссияның принці Фридрих Карл басқаратын 134 000 сарбаздық ІІІ, ІV, ІХ, Х, XII корпус және Пруссия гвардиясы Саарбрюккенге қарай жылжыды. Генерал Штайнмец басқаратын 1-армияның 60 000 сарбазы (I, VII және VIII корпус) 2-армиямен бірге Мозель өзенінің төменгі ағысынан Саарлуиге қарай қозғалды.

Кіріспе

Немістер 4 тамызда шекараны кесіп өтті. Олар Виссембург қабырғалары алдында қарқынды қарсылыққа тап болды, бірақ артиллерияны қолданып, оны басып алды. Бұл шайқасты Мольтке жоспарламаған еді, ол Базеннің әскерін Саар өзені бойында ұстап тұруды көздеген, оған 2-ші армия алдыңғы бағытта, ал 1-ші армия сол қанатынан шабуыл жасағанда, 3-ші армия арттан жақындап келер еді. Алайда, генерал фон Штайнметц бұйрыққа бағынбады және асығыс, ойсыз қадам жасады, 1-ші армияны Мозельдегі орнынан оңтүстікке қарай Спихерен қаласына қарай бастап, принц Фредерик Карлді алдыңғы атқыштар тобынан айырды. 1-ші армияның алғы шебі, генерал Георг фон Камеке басқаратын (14-ші дивизия, VII корпус), 6 тамызда таңертең Саарбрюккеннен батысқа қарай жылжығанда, көпірлердің бұзылмағанын көрді және қаланың сыртындағы биік жерді басып алу мүмкіндігін пайдаланды. Генерал Фроссардың басқаруындағы француздық II корпусы бұл биіктіктерді тастап, өзінің пікірінше, Спихерен мен Форбах арасындағы тиімді бекінілген позицияны иеленді. Фроссар корпусын былай бөлісті: оң және орталық бөлімдерде генерал Лавеакупеттің 3-дивизиясы орналасты, ол биіктіктерге жайылды, екі рота Роттербергке бекінді. Француздардың сол жағында генерал Шарль Николас Верже басқаратын 1-ші дивизия Штирлинг пен Форбах аңғарын басып алды. Генерал Батайль дивизиясы Спихерен маңында резервте қалды; барлығы, корпус атқыштары мен артиллериясын қоса есептегенде, 90 зеңбірекпен 27 000 сарбаз болды.

Шайқас

Француз армиясы генерал Макмахон басшылығымен Вёрт шайқасында неміс 3-армиясымен шайқасқанда, Штайнмец басшылығымен неміс 1-армиясы Саарбрюккеннен батысқа қарай жылды. 6-сы күні таңда, Пруссияның принці Фридрих Карл басқарған неміс 2-армиясының барлаушылары алдында жаққан оттарды көріп, Фроссард армиясын Шпихерен қаласының оңтүстігіндегі биік жазықта байқады. Мольтке берген нұсқауларын елемей, екі неміс армиясы да Фроссардтың француз 2-корпусының нығайтылған бекінісіне шабуыл жасады. Камеке Фроссард корпусы шегініп барады деп ойлады, сондықтан ол тек артқы күзетпен ғана шайқасады деп санады. Ол 74-ші және 39-шы полктерден тұратын 27-ші бригаданы генерал Бруно фон Франсуа басшылығымен Шпихерен мен Форбах арасындағы төбеге шабуылға жіберді. Шайқас басталғанда француздар немістердің сандық артықшылығын білмеді, себебі шабуылға тек неміс 2-армиясының бөлімдері қатысты. Фоссар шабуылдаушыларды барлаушылар деп есептеді, сондықтан күшейте түсуге рұқсат сұрамады. Ол қарсыластарының күшін түсінген кезде, кеш болып қалды. Фроссард пен Базен штабы арасындағы байланыс нашар болғандықтан, жауап беру кешікті: резервтер Спихеренге жеткен кезде, 1-ші және 2-ші армиялардың неміс әскерлері биіктіктердің түбінде жасыру үшін ашық жерді кесіп өтіп, сағат бірде келді. Төбеде генерал Франсуа оған қарсы қанша француз күші қарсы тұратынын білмей күшейте түсуді күтті. Француз жаяу әскері мен кирасиерлерінің қарсы шабуылдарына жақын жердегі үш пруссиялық артиллериялық батареясы тойтарыс берді, француз отынан ауыр шығынға ұшырағандарына қарамастан, Гальгенберг төбесінде, Ротерберг төбесінен орналасты. Вильгельм фон Война басқаратын Камекенің 28-ші бригадасы кешке шайқасты жандандыру үшін келді, бірақ пруссиялық шабуылдар қайтадан кері қайтарылды. Француздар қарсы шабуыл жасады. Генерал Франсуа 74-ші полктің әскерлерін көтермелеу үшін алдыңғы қатарда болды, Ротерберг төбесінің шетіне жеткенде, қылышын суырып алып, кернейшіге шабуылға шақыруды бұйырды және жаңадан келген 39-шы полктің 9-шы ротасын шабуылға бастады: ол бес оқтан зақымданып, қаза тапты. Генерал Лавеакупеттің 40-шы полкі Франсуаның әскерлерінің қалдықтарын, ал генерал Шарль Вержедің 2-ші бригадасы Война әскерлерін кері тартты. Осы кезде Пруссияның 2-ші армиясының III корпусының командирі генерал Константин фон Альвенслебен отандастарына көмекке келді, ал принц бас қолбасшылықты өз қолына алды. Шайқас шуына тартылған пруссиялық әскерлердің саны артып, майданға жетіп келді. Альвенслебен Фроссардтың сол қанатына шабуыл жасауға шешім қабылдады. Кешкі сағат 5-тен кейін шайқастың бағыты өзгерді, генерал Батайлдің 2-дивизиясы 15 батальонмен Штирлинг пен Спихеренге жақын шабуыл жасап, пруссиялық шепті бұзып, оларды Саарбрюккенге дейін итерді. Егер Фроссард осы қарсы шабуылдарды жалғастырған болса, шайқаста жеңіске жете алатын еді: бірақ резервтер келмегендіктен, Фроссард күтіп, сол қанатын нығайтты, себебі генерал Адольф фон Глюмер басқарған неміс әскерлері Форбахта байқалғандықтан, оларды айналып өту қаупі бар деп санады. Фроссард сәтті шабуылын тоқтатып, кешкі сағат 7-де штабқа хабарласып, айналып өтуден сақтану үшін биіктерге кері шегінуге тура келетінін мәлімдеді. Олар жаяу әскер мен артиллерияның бірігіп шабуылдауымен қысымға ұшырады. Фроссард әскерлері Ротэрберг төбесі мен Штирлингтен реттелген түрде шегіне бастады, бірақ кейбір есептер бойынша, кейбіреулері үрейленгендей қашып кетті, 3000-ға жуық әскер қарусыз Страсбургке жетті. Француз артқы күзеті қарсылық көрсетті, сондықтан Форбах пен Штирлингте үй-үйден қанды шайқас болды. Альвенслебеннің 5000-нан астам әскерімен жасаған жаяу әскері шабуылы түнгі уақытта француз артқы күзетін басып алып, Ротэрберг төбесін басып алды. Фроссард биіктікті қорғауға кіріспей, оңтүстікке қарай реттелген түрде шегінді. Сағат 9-ға қарай пруссиялықтар бүкіл Шпихерен жазығын басып алды. Олар жүз бір оқпен салют жасап тойлады. Неміс жаяу әскері шаршап, демалуға және қайта топтасуға мұқтаж болды, сондықтан жаңа кавалерия бөлімдері қол жетімді болғанымен, француздардың шегінуіне рұқсат берілді.

While the French army under General MacMahon engaged the German 3rd Army at the Battle of Wörth, the German 1st Army under Steinmetz advanced west from Saarbrücken. Early on the 6th, a patrol from the German 2nd Army under Prince Friedrich Karl of Prussia spotted decoy fires ahead and saw Frossard's army farther off on a plateau south of the town of Spicheren. Ignoring Moltke's instructions, both German armies attacked Frossard's French II Corps fortified line. Kameke believed that Frossard's Corps was retreating: hence he would only be engaging its rear guard. He ordered an all out attack, committing the 74th and the 39th Regiments of the 27th Brigade under Gen. Bruno von François to the hill wall extending between Spicheren and Forbach. At the beginning of the battle the French were unaware that the Germans had numerical superiority because only units of the German 2nd Army attacked. Fossard regarded the attackers as skirmishers and therefore did not request reinforcements. By the time he realized the strength of the force he was opposing, it was too late. Seriously flawed communications between Frossard and the Bazaine's headquarters slowed responses: by the time the reserves received orders to move to Spicheren German troops from the 1st and 2nd Armies had moved across the open ground to shelter at the base of the heights, arriving at one o'clock. At the base of the hill, General François waited for reinforcements, unsure of how many French opposed him. French counter attacks by infantry and Cuirassiers were stopped bloodily by 3 nearby Prussian batteries which despite heavy losses from French fire had deployed on Galgenberg Hill just from Rotherberg Hill. Kameke's 28th Brigade under Wilhelm von Woyna arrived in the afternoon to bring the battle back to life, but again the Prussian attacks were repulsed. The French counter attacked. General François was at the front encouraging the troops of the 74th Regiment which had reached the edge of Rotherberg Hill, drew his sword, ordered the bugler to sound the call to attack and led the newly arrived 9th Company of the 39th Regiment in a charge: he was killed, being struck by 5 bullets. Gen. Laveaucoupet's 40th Regiment pushed back François's badly demoralized survivors while Gen. Charles Vergé's 2nd Brigade pushed back Woyna's troops. By this time, General Constantin von Alvensleben, commander of the III Corps of the Prussian 2nd Army had come to the aid of his compatriots and the Prince had taken overall command. Drawn by the sound of battle, more and more Prussian troops appeared on the battlefield. Alvensleben decided to attack Frossard's left flank. After 5pm the tide of battle turned again, as General Battaile's 2nd Division attacked with 15 battalions near Stiring and Spicheren, breaking the Prussian lines and pushing them back almost to Saarbrücken. If Frossard had continued these counter attacks he might have won the battle: but because reserves had not arrived, Frossard waited and reinforced his left flank, believing that he was in grave danger of being outflanked because German soldiers under General Adolf von Glümer were spotted in Forbach. Frossard stopped his successful attack and around 7pm wired headquarters that he would have to retreat back to the heights to avoid being outflanked. They were pressed by a combination of overlapping infantry and artillery attacks. Frossard's troops started an orderly retreat from Rotherberg Hill and Stiring, though by some reports some fled in panic, with 3,000 arriving in Strasburg without arms. The French rear guard resisted strongly so there was bloody house to house fighting in Forbach and Stiring. Alvensleben's infantry charge with more than 5000 men overran the French rear guard at dusk, thus gaining control of the Rotherberg Hill. Instead of continuing to defend the heights, Frossard retreated in an orderly fashion to the south. By 9 o'clock, the Prussians occupied the entire Spicheren plateau. They celebrated with a salute of one hundred and one guns. The German infantry was exhausted and needed to rest and re group, so even though fresh cavalry units were available the retreating French were allowed to slip away.

Салдары

Пруссиялықтардың жоғалғандары 4871 адамды құрады, себебі олар шабуыл жасады және француздық шаспот мылтығының тиімділігіне тап болды. Француздардың жоғалғандары 4078 адамды құрады. Таңертең, өз күш-жігерлерінің бекер кетпегенін білгенде, Фроссар биіктіктегі позициясын тастап, Мозельге қарай шегінуге бұйрық берді, онда ол кері шегініп, Верден бекінісіне өтуді жоспарлады. Жолда оны Базеннің дивизиясы күшейтті. Олар Борни-Коломбей шайқасында Штейнметцтің тағы бір шабуылына ұшырады.

Талдау

Франция тағы бір шайқаста жеңіліске ұшырады; оның негізгі себебі – әскери қолбасшыларының нашарлығы және белсенділік танытуға құштарлықтың болмауы. Неміс әскерінің қазасы жоспарлаудың жеткіліксіздігі мен француз шассипоты мылтығының тиімділігіне байланысты салыстырмалы түрде көп болды.

Еске алу

Ротерберг төбесіндегі платода және Спихерендегі әртүрлі әскери зираттарда, олардың көпшілігі неміс ескерткіштері, сондай-ақ Саарбрюккендегі Орман зираты мен неміс-француз бағында, жеке құрамалардың қаза болған сарбаздары мен офицерлерін еске алатын көптеген ескерткіштер орналасқан, әрі француздардың қаза болғандарына арналған үлкен ескерткіш бар. Осы ескерткіштердің көптегені шайқастан кейінгі онжылдықтарда пошта карточкаларының тақырыбына айналды. Спихерен биіктіктеріндегі ескерткіштер арқылы өтетін, генерал Франсуаның есімімен аталатын жол бар. ХХІ ғасырда Франция мен Германиядан келген топтар шайқасты қайта жаңғырту үшін үнемі бірлесіп жұмыс істейді.