Кіріспе

Жағдайлық қиындық

Стереотиптік қауіп – адамдар өздерінің әлеуметтік тобы туралы стереотиптерге сәйкес келу қаупін сезінетін немесе осындай қауіпте екенін түйсінетін жағдай. Бұл теория бойынша, академиялық үлгерімдегі нәсілдік және гендерлік айырмашылықтардың туындауына себеп болатын фактор. Академиялық әдебиетке енгізілгеннен бері стереотиптік қауіп әлеуметтік психология саласында ең көп зерттелген тақырыптардың біріне айналды. Стереотиптік қауіпті күшейтетін жағдайлық факторларға міндеттің қиындығы, міндеттің олардың қабілеттерін бағалайтындығына сену және стереотиптің міндетке қатыстылығы жатады. Адамдар жақсы орындағысы келетін міндеттерде және стереотиптелген топпен күшті байланыс жасайтын кезде стереотиптік қауіптің жоғары деңгейін көрсетеді. Бұл әсерлер сондай-ақ, олар өздерін теріс стереотиптелген топпен байланыстыруға байланысты кемсітушілік күткен кезде де күшейеді. Стереотиптік қауіптің жиі қайталануы сенімсіздіктің төмендеуіне, нашар үлгерімге және тиісті жетістік саласына деген қызығушылықтың жоғалуына әкелуі мүмкін. Стереотиптік қауіп теріс стереотиптелген топтарға жататын адамдардың үлгерімін төмендетуі мүмкін екені айтылады. Оның қоғамдық денсаулықтағы теңсіздіктерге әсер ету рөлі де ұсынылған. Теорияға сәйкес, егер белгілі бір топқа қатысты жағымсыз стереотиптер болса, топ мүшелері өздерінің үлгерімі туралы алаңдаушылыққа ұшырауы мүмкін, бұл олардың толық әлеуетін іске асыру қабілеттерін шектеуі мүмкін. Маңыздысы, адам стереотипке сене қоймаса да, ол белсендіріледі. Қауіптілік (стереотиптің белсенділігінен туындаған) үлгерімді төмендету механизмі жұмыс жадының (әсіресе жұмыс жады жүйесінің фонологиялық аспектілерінің) азаюы арқылы жүзеге асады деп болжанады. Стереотиптік қауіптің қарама-қарсысы – стереотиптік күшейту, яғни адамдар өздерінің әлеуметтік тобы туралы оң стереотиптерге ұшырағандықтан, әдеттегіден жақсы үлгерім көрсетеді. Стереотиптік күшейтудің бір түрі – стереотиптік көтеру, яғни адамдар басқа әлеуметтік топтар туралы жағымсыз стереотиптерге ұшырағандықтан жақсы үлгерімге жетеді. Мысалы, шахмат ойыншылары туралы зерттеу көрсеткендей, әйелдер еркек қарсыластың бар екенін естігенде, күткеннен нашар ойнады. Ал қарсыласы әйел екенін естіген әйелдер бұрынғы үлгерім көрсеткіштеріне сәйкес ойнады. Шахматта әйелдер ерлерге қарағанда нашар ойнайды деген стереотипті білген әйелдер шахмат ойындарында нашар ойнады. 2007 жылғы зерттеу стереотиптік қауіп зерттеуін кәсіпкерлікке, дәстүрлі түрде ерлер стереотипті мамандығына дейін кеңейтті. Зерттеу көрсеткендей, стереотиптік қауіп әйелдердің кәсіпкерлік ниеттерін төмендетсе, ерлердің ниеттерін күшейтеді. Алайда, кәсіпкерлік гендерлік бейтарап мамандық ретінде ұсынылғанда, ерлер мен әйелдер кәсіпкер болуға деген қызығушылықтарын бірдей білдіреді. Тағы бір тәжірибе гольф ойынына қатысты, ол "табиғи спорттық қабілет" немесе "спорттық интеллект" сынағы ретінде сипатталды. Ол спорттық қабілет сынағы деп сипатталғанда еуропалық американдық студенттер нашар үлгерім көрсетті, ал сипаттама интеллект туралы айтса, афроамерикандық студенттер нашар үлгерім көрсетті. Басқа зерттеулер стереотиптік қауіптің еуропалық американдықтардың спорттық жағдайдағы үлгеріміне, сондай-ақ әлеуметтік сезімталдығы бойынша сынақтан өткізілетін ерлердің үлгеріміне қалай кері әсер ететінін көрсетті. Міндеттің мазмұны көптеген адамдарда стереотиптік қауіпті тудыра алады, бірақ кейбір адамдар басқаларға қарағанда стереотиптік қауіпке көбірек ұшырайды. Белгілі бір топпен күшті байланыс жасайтын адамдар стереотиптелген топпен күшті байланыс жасайтындарға қарағанда стереотиптік қауіпке көбірек ұшырайды. Басқа адамдардың болуы ғана стереотиптік қауіпті тудыруы мүмкін. Бір тәжірибеде математикадан екі әйелмен бірге емтихан тапсырған әйелдер 70% дұрыс жауап берді, ал екі ер адамның қатысуымен сол емтихан тапсырған әйелдер орташа есеппен 55% алды. 2009 жылы Desert, Preaux және Jund жүргізген зерттеудің мақсаты төменгі әлеуметтік-экономикалық топтардағы балалардың стереотиптік қауіпке ұшырайтынын тексеру болды. Зерттеу барысында 6 мен 7 жас аралығындағы балаларды бірнеше бастауыш мектептердегі 8 мен 9 жас аралығындағы балалармен салыстырды. Бұл балаларға Raven's Matrices тестісі тапсырылды, ол интеллектуалдық қабілет тестісі. Балалардың жекелеген топтарына нұсқаулар бағалау мақсатында берілді, ал басқа топтарға бағалаусыз берілді. "Бағалау" тобы Raven Matrices тестісімен әдетте берілетін нұсқауларды алды, ал "бағалаусыз" тобы балалар жай ғана ойын ойнап отырғандай сезінуі үшін нұсқаулар берілді. Нәтижелер көрсеткендей, үшінші сынып оқушылары бірінші сынып оқушыларынан жақсы үлгерім көрсетті, бұл күтілген еді. Алайда, төменгі әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы балалар бағалау мақсатында нұсқау алғанда, жоғары әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы балаларға қарағанда нашар үлгерім көрсетті. Бұл нәтижелер балаларға берілген нұсқаулардың мазмұны үлгерімге әлеуметтік-экономикалық жағдайдан гөрі көбірек әсер ететінін көрсетті. Бұл нұсқаулардың типіне байланысты үлгерімдегі айырмашылықтар арқылы көрсетілді. Бұл ақпарат сынып бөлмелерінде төменгі әлеуметтік-экономикалық жағдайдағы оқушылардың үлгерімін жақсартуға көмектеседі. Жасқа байланысты стереотиптік қауіптің әсері туралы зерттеулер жүргізілді. 60 мен 75 жас аралығындағы 99 зейнеткерге зерттеу жүргізілді. Бұл зейнеткерлер жад және физикалық қабілеттер сияқты белгілі бір факторлар бойынша бірнеше тесттер тапсырды және сондай-ақ өздерін қаншалықты физикалық жарамды деп санайтындарын бағалаудан өтті. Сонымен қатар, олар зейнеткерлер туралы оң және теріс көзқарастарды қамтитын мақалаларды оқыды және біреудің сол мақалаларды оқығанын көрді. Бұл зерттеудің мақсаты тесттерге дейін қатысушыларды ынталандыру үлгерімге әсер ететінін анықтау болды. Нәтижелер көрсеткендей, бақылау тобы тесттерге дейін теріс немесе оң сөздермен ынталандырылғандарға қарағанда жақсы үлгерім көрсетті. Бақылау тобы өзінің қабілеттеріне сенімдірек сезінген сияқты. Басқа зерттеулер егде жастағы адамдарда стереотиптің белсенділігі жадты жақсартуға көмектесетінін көрсетті, бұл қартаюмен салыстырғанда стереотиптік қауіптің механизмдері арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Стереотиптік қауіпке қатысты көптеген психологиялық тәжірибелер үлгерімге жағымсыз стереотиптік қауіптің физиологиялық әсерлеріне назар аударады, жоғары және төмен мәртебелі топтарды қарастырады. Scheepers және Ellemers келесі гипотезаны сынады: өнімділікті бағалау кезінде қазіргі сенімдерге сүйенгенде, төмен мәртебелі топ мүшелері физиологиялық қауіптің реакциясын көрсетеді, ал жоғары мәртебелі топ мүшелері мәртебенің өзгеруіне қатысты физиологиялық қауіптің реакциясын көрсетеді (Scheepers & Ellemers, 2005). Бұл тәжірибенің нәтижелері күтілгендей болды. Күтілгендей, төмен мәртебелі жағдайдағы қатысушылар мәртебе туралы ақпарат алғаннан кейін бірден қан қысымын жоғарылатты, ал жоғары мәртебелі жағдайдағы қатысушылар міндеттің екінші раундына дайындалғанда қан қысымында өсім байқалды. 2012 жылы Scheepers және тағы басқалар жоғары әлеуметтік билік ынталандырылғанда "тиімді жүрек-қантамыр үлгісі (шақыру)" туындайды, ал төмен әлеуметтік биліктің белсенділігі "тиімсіз жүрек-қантамыр үлгісі" немесе қауіпті тудырады деп болжады (Scheepers, de Wit, Ellemers & Sassenberg, 2012). Бұл гипотезаны сынау үшін екі тәжірибе жүргізілді. Бірінші тәжірибе билік ынталандыруын қарастырды, ал екінші...

Бастапқы зерттеу

1995 жылы Клод Стил мен Джошуа Аронсон стереотиптік қауіп-қатердің зихи күштіліктің төмендеуіне әкелуі мүмкін екенін көрсеткен алғашқы тәжірибелерді жүргізді. Стил мен Аронсон мұны сөздерді толықтыру арқылы өлшеді. Осы жоғары нәтижелер өзіне сенімділіктің артуымен және негативті аутгруппа стереотиптерінен туындаған өзіне күмәнмен күресудің азаюымен байланысты. Стереотиптік күшею, егер жеке тұлғаның әлеуметтік сәйкестігінің позитивті жағы сәйкестікке қатысты салаларда айқын болса, пайда болады. Стереотиптік күшею өнімділікті арттыруда стереотиптік көтерумен ұқсас болғанымен, стереотиптік көтеру негативті аутгруппа стереотипінің нәтижесі болып табылады, ал стереотиптік күшею позитивті ингруппа стереотипінің белсенділігінен туындайды. Бұл нәтижені екі рет қайталауға тырысты. Бір жағдайда эффект тек Азиялықтар немесе әйелдердің математикалық қабілеттері туралы стереотиптерді білмейтін қатысушыларды алып тастағаннан кейін қайталанды, ал екінші репликация бірнеше түзетуші айнымалыларды ескергенімен бастапқы нәтижелерді қайталай алмады. Адамдар өзін-өзі кемсіту арқылы, негативті стереотиптерге ұшыраған топтардан алшақтау арқылы және қауіпті жағдайлардан бас тарту арқылы әрекет етеді. Қара американдықтар арасында стереотиптік қауіп-қатерді зерттеулер көрсеткендей, қара нәсілді қылмыскерлер туралы стереотипті білгенде полициямен кездесу туралы алаңдаушылық артады. Бұл өз кезегінде өзін-өзі реттеуге, үлкен алаңдаушылыққа және полиция қызметкерлеріне күдікті көрінуі мүмкін басқа да мінез-құлықтарға әкелуі мүмкін. Полиция қызметкерлері қара адамдарды қауіпті деп санағандықтан, олардың осындай алаңдаушылықты тудыратын мінез-құлықтарға реакциясы көбінесе ақ адамдардың ұқсас мінез-құлықтарына қарағанда қатал болады және олардың адамды ату шешіміне әсер етеді. Ұзақ мерзімді стереотиптік қауіп-қатердің тәжірибесі адамдарды стереотиптелген топтан өзін-өзі алып қоюға әкелуі мүмкін. Мысалы, әйел өзін "математикалық адам" деп санамай қалуы мүмкін, егер ол стереотиптік қауіпке ұшыраған бірнеше жағдайларды бастан өткерсе. Бұл өзін-өзі танудың психологиялық стратегиясы болып саналады, сәтсіздікке ұшырағанда өзін-өзі бағалауды сақтау үшін. Ұдайы алаңдау мен қорқу сезіміне ұшыраған адамдар стереотиптелген топтан алшақтауды шешеді. Стереотиптік қауіп туралы көптеген зерттеулер негативті стереотиптермен күресудің академиялық үлгерімге әсерін қарастырғанмен, жақында стереотиптік қауіппен күресудің өзін-өзі бақылауды әлсірету арқылы "құйылу" әсерін тигізуі мүмкін екеніне назар аударылды, соның салдарынан мінез-құлықтың көптеген түрлеріне, тіпті стереотиптелмеген салаларда да әсер етеді. Майкл Инцлихт және әріптестерінің зерттеулері көрсеткендей, әйелдер математикалық қабілеттері туралы негативті стереотиптермен күрескенде математикалық тесттерде нашар нәтижелер көрсетеді және математикалық тестті аяқтағаннан кейін де, әйелдер тіпті байланысты емес салаларда да кемшіліктерді көрсетуді жалғастыруы мүмкін. Мысалы, әйелдер артық тамақтануы, агрессивті болуы және тәуекелге толы шешімдер қабылдауы мүмкін. Стереотиптік қауіп-қатермен байланысты дискриминация адамның психикалық денсаулығына ұзақ мерзімді теріс әсер етеді. Дискриминация сезімі психикалық денсаулыққа тигізетін әсері тұрғысынан, әсіресе депрессияға баса назар аударылған. Әртүрлі азшылық топтары арасында жүргізілген, соның ішінде ішкі нәсілшілдікке қатысты зерттеулер көрсеткендей, дискриминацияға ұшыраған адамдар депрессиялық симптомдарды көбірек көрсетеді. Сонымен қатар, дискриминация сезімі балалар мен жасөспірімдерде депрессиялық симптомдарды болжауға болады. Дискриминациямен байланысты басқа да жағымсыз психикалық салдарына жалпы денсаулықтың нашарлауы, посттравматикалық стресс бұзылысы, алаңдаушылық және қарсылық мінез-құлық жатады.

Жеңілдіктер

Қосымша зерттеулер негативті стереотиптелген топтардағы студенттердің тест нәтижелерін және академиялық жетістіктерін арттырудың жолдарын іздейді. Мұндай зерттеулер стереотиптік қауіптің әсерін азайтудың әртүрлі тәсілдерін ұсынады. Мысалы, MCAT, SAT, LSAT баллдарына стереотиптік қауіптің теріс әсері туралы алаңдаушылықтар артып келеді. Ең бастысы, жақсы қайталанған зерттеулер студенттерді стресті қайта бағалауға және интеллекттің даму теориясын қабылдауға үйрету стереотиптік қауіптің әсерін азайтудың тиімді жолы болуы мүмкін екенін көрсетеді. Екі зерттеу қатысушылардың интеллектінің өзгермелі екенін және оны күш-жігермен арттыруға болатынын түсіндірудің әсерін өлшеуге тырысты. Екеуі де егер адамдар өздерінің еңбегін жетілдіре алатынына сенсе, олар жағымсыз стереотиптерді жеңе алатынына сену ықтималдығы жоғары екенін және осылайша жақсы жұмыс істей алатынын көрсетті. Тағы бір зерттеуде оқушылардың өз жағдайларын немесе уайымдарын қайта қарастыруы олардың атқарушы ресурстарына (көңіл-күйді бақылау, жұмыс жады және т.б.) көмектесе алатыны анықталды, сонда стресс оларды құртпайды, соның нәтижесінде тест нәтижелерін жақсартады. Кейінгі зерттеулер көрсеткендей, интеллектке деген көзқарасты дамыту арқылы оқушылар академиялық сәтсіздіктерді өзінің туа біткен қабілетіне емес, керісінше, нашар оқу стратегиясы сияқты жағдайлық факторға байланыстырады. Нәтижесінде студенттер оқудың басқа әдістерін қолданады және басқалардан көмек сұрайды. Өзін-өзі нығайту жаттығуларының күші туралы зерттеулер де жақсы нәтижелер көрсетті. Мұндай зерттеулердің бірі өзін-өзі нығайту жаттығуы (оларға маңызды құндылық туралы қысқаша сыныпта жазу тапсырмасы түрінде) афроамерикалық орта мектеп оқушыларының бағаларын айтарлықтай жақсартқанын және нәсілдік жетістіктер арасындағы айырмашылықты 40%-ға азайғанын анықтады. Мұндай тағы бір шара Ұлыбританияда медицинаны оқып жатқан студенттерге қолданылды. Жазбаша тапсырмалар тобында ақ түсті оқушылар азшылықтан шыққан оқушыларға қарағанда нашар нәтиже көрсетті. Клиникалық бағалауда екі топ та өздерінің нәтижелерін жақсартты, бірақ нәсілдік топтар арасындағы айырмашылық сақталды. Қатысушыларға тапсырманы орындамас бұрын өздері туралы оң құндылық немесе атрибут туралы ойлауға мүмкіндік беру оларды стереотиптік қауіпке азырақ бейімдейді. Өзін-өзі нығайту математикалық және геометриялық ойлау тестілерінде әйелдер мен ерлер арасындағы айырмашылықты азайтады. Сол сияқты, әйелдерді өзіндік концепция картасын құру арқылы олардың бірнеше рөлдері мен жеке ерекшеліктері туралы ойлауға шақыру салыстырмалы түрде қиын стандартталған тестілеудегі гендерлік алшақтықты жоюға мүмкіндік беретіндігі көрсетілді. Осындай ойлану мүмкіндігі берілген әйелдер GRE-дің математика бөлімінде ерлермен бірдей жақсы нәтиже көрсетті, ал өзіндік тұжырымдама картасын жасамаған әйелдер математика бөлімінде ерлерге қарағанда нашар нәтиже көрсетті. Сонымен қатар, азшылық топтарының өкілдіктерін арттыру стереотиптік қауіпті азайтады. Бір зерттеуде STEM салаларындағы әйелдерге конференция видеосы көрсетілді, онда ерлер мен әйелдердің арақатынасы тең немесе тең емес. Теңгерімсіз қатынасты байқаған әйелдер өздерін аз қамтылған сезімдері мен қатысуға деген құштарлықтары төмен екенін айтты. Көпшілік топты ғана көрсететін белгілердің азаюы мен азшылық топтарының белгілерінің артуы стереотиптік қауіп-қатерге қарсы жағдайды жеңілдетеді. Қосымша зерттеулер қоршаған ортадағы физикалық объектілер бір көпшілік топты бейнелемейтін ортаны құруға бағытталған. Мысалы, бір зерттеуде зерттеушілер адамдар топ мүшелігіне қатысты шешімді топтың ортасына байланысты қабылдайды және бөлмедегі физикалық нысандарды өзгерту азшылықтың қатысуын арттыратынын көрсетті. Бұл зерттеуде компьютерлік ғылымның стереотиптік нысандарын алып тастау және оларды стереотиптік емес нысандармен ауыстыру әйелдердің компьютерлік ғылымға қатысуын ерлермен тең деңгейге көтерді. Түрлілік бағаланатынын тікелей айту да тиімді болуы мүмкін. Бір зерттеуде түрлі-түсті түсінбей қарау әдісімен салыстырғанда, әртүрліліктің тікелей құндылығын көрсететін компанияның памфлеті афроамерикандықтардың компанияға деген сенім мен жайлылықтың артқанын көрсетті. Түрлі ортадан шыққан адамдар арасындағы топтар арасындағы қарым-қатынасты дамыту да азшылық топ мүшелерінің арасында өзіндік ерекшелік сезімін қалыптастыруға көмектеседі. Мысалы, 2008 жылғы зерттеу көрсеткендей, студенттер өздері азшылық болатын оқу орындарында өзіндік ерекшелік сезімі төмен, бірақ басқа нәсілдік топтардың мүшелерімен достық қарым-қатынас жасау олардың өзіндік ерекшелік сезімін арттырады. 2007 жылы Грег Уолтон мен Джеффри Коэн жасаған зерттеу афроамерикандық колледж студенттерінің бағаларын арттыруға және олар мен ақ нәсілді әріптестері арасындағы нәсілдік жетістіктер арасындағы айырмашылықты алғашқы курста жоюға көмектесетінін көрсетті, қатысушыларға әлеуметтік жағдайға қатысты алаңдаушылықтар уақыт өте келе азаяды деп түсіндіру арқылы. Бұл тұжырымдар адамдарға ыңғайлы топқа қабылданғандай сезінуге мүмкіндік беру оларды стереотиптерді елемеуге ынталандырады екенін көрсетеді. Қорыта айтқанда, егер азшылық топтарының колледж студенттері академиялық ортаға қабылданса, олар академиялық тапсырмаларды орындаудағы жағымсыз стереотиптерге аз бейім болады. Бұл зерттеудің авторлары адамдарға стереотиптердің болуына қарамастан олар нашар орындамайды деген фактіні білдіру олардың нәтижелерін жақсарта алатынын айтты. Мұндай жағдайларда, қосымша зерттеулер ақпаратты қалай ұсыну керектігін – яғни, қатысушылардың өзіне негативті стереотиптердің нысаны ретінде қарауын қамтамасыз ету маңызды екенін көрсетеді.

Сын

Кейбір зерттеушілер стереотиптік қауіпті нақты өмірдегі үлгерімдердегі айырмашылықтардың бір факторы ретінде қарастыруға болмайды деп мәлімдейді. Сараптамалар мектеп оқушыларының үлгерімін бағалауда осы әсердің жоғары бағаланғаны туралы алаңдаушылық білдірді және осы сала жарияланымға қатысты бұрмалаушылықтан зардап шегуі мүмкін деген пікірді келтірді. Сакетт және авторлар Стил мен Аронсонның (1995) стереотиптік қауіпті азайтуға бағытталған эксперименттерінде топтар арасында шамамен бір стандарттық ауытқуға тең үлгерімдердегі айырмашылық сақталғанын көрсетті. Бұл көрсеткіш афроамерикалықтар мен еуропалық америкалықтардың үлгерімдері арасындағы орташа айырмашылыққа өте жақын. Сакетт және авторлар мен Стил мен Аронсон арасындағы кейінгі хат алмасуда Сакетт және авторлар: «Олар [Стил мен Аронсон] стереотиптік қауіпті жою афроамерикалықтар мен ақ нәсілділердің үлгерімдері арасындағы айырмашылықты жояды деген тұжырымға келу үшін Стил мен Аронсонның (1995) нәтижелерін дұрыс түсіндіруге келіседі» деп жазды. Алайда, сол хат алмасуда Стил мен Аронсон «дәл стереотиптік қауіп жағдайлары, қауіпсіз жағдайлар емес, нақты өмірдегі емтихан нәтижелеріне ұқсас топтық айырмашылықтарды тудырады» деп атап көрсетті. 2009 жылғы мета-талдауда Грегори М. Уолтон мен Стивен Дж. Спенсер стереотиптік қауіп туралы зерттеулер оның әсерін жүйелі түрде төмендетуі мүмкін екенін айтты, себебі мұндай зерттеулер «зерттеулер анықтаған және түзеткен психологиялық қауіптің ғана бір бөлігін өлшейді. Белгісіз немесе түзетілмеген психологиялық қауіптер үлгерімді одан әрі төмендетсе, нәтижелер бұрмалаушылықты бағаламайды». Алайда, Йоханнес Келлердің кейінгі зерттеуі Дженсеннің гипотезасын ескергенімен, стереотиптік қауіптің маңызды әсерін анықтады. Гисберт Стоет пен Дэвид К. Гирри ерлер мен әйелдер арасындағы математикадағы үлгерімдердегі айырмашылықты стереотиптік қауіп арқылы түсіндіруге қатысты дәлелдерді қарастырды. Олар тиісті стереотиптік қауіп зерттеулерінде көптеген әдістемелік кемшіліктер бар екенін, мысалы, математикадан бұрынғы үлгерімдерді ескермеу және бақылау тобының болмауы сияқты мәселелерге тоқталды. Сондай-ақ, осы тақырыптағы кейбір әдебиеттер стереотиптік қауіптің дәлелділігін шындығынан артық көрсетіп береді. Математикалық үлгерімдерді түзетуді қолданған зерттеулерде ғана стереотиптік қауіптің әсеріне қатысты дәлелдер табылды, ал түзетулер жасалмаған зерттеулерді қоса алғанда, мұндай дәлелдер жоқ болды.

Жарияланымдық бейімділік

Флор және Вихертс (2015) жүргізген мета-талдау стереотиптік қауіптің орташа әсерінің шағын екенін және бұл хабарламалардың жарияланымға қатысты икемділік арқасында үлкейтілуі мүмкін деген қорытындыға келді. Олар осы мәселені түзету арқылы, әсердің ең мүмкін мөлшері нөлге жуық болуы мүмкін деп атап өтті. Ганли және авторлар тобы (2013) көптеген тәжірибелерде (барлығы шамамен 1000) стереотиптік қауіпті зерттеді және «мектеп жасындағы қыздардың математика бойынша үлгеріміне стереотиптік қауіптің әсері жоқ екенін көрсететін ешқандай дәлел табылған жоқ» деген қорытындыға келді. Ірі, жақсы бақыланатын зерттеулер көбінесе кішірек немесе маңызды емес әсерлерді табуға бейім екенін айтқан авторлар, балаларда стереотиптік қауіпке қатысты дәлелдер жарияланымға қатысты икемділікті көрсетеді деп мәлімдеді. Сонымен қатар, олар көптеген зерттеулер жүргізілген кезде, зерттеушілер жалған оң нәтижелер маңызды деңгейге жеткендерін таңдап жариялаған болуы мүмкін деп болжады. 2020 жылы Лиу және авторлар тобы жасаған мета-талдау, жарияланымға қатысты икемділік стереотиптік қауіпті азайтуға бағытталған шаралардың тиімділігін арттыруы мүмкін екенін көрсетті, бірақ бұл икемділіктің деңгейі мұндай шаралардың нәтижелерге оң әсер ететіні туралы жалпы пікірді өзгерту үшін жеткіліксіз. Авторлар талдаған зерттеулерді үш түрге бөлді – сенімге негізделген, жеке тұлғаға негізделген және төзімділікке негізделген, соңғысында жарияланымға қатысты икемділікке қатысты үлкен дәлелдерді және алғашқы екі түріндегі шаралардың тиімділігіне қатысты берік дәлелдерді тапты.