Францияның ежелгі режиміндегі корольдің әкімшісі: Байи (Bailiff)
Bailiff (France)
Французский бальи (baji) – королевский администратор в Старой Франции. Осуществлял правосудие, контролировал финансы и управление в бальяже. История и происхождение термина.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Француздың ежескі тәртіптегі (ancien régime) әкімшілік өкілі – солтүстік Францияда корольдің әкімшілік өкілі, ол өз билігінде (бальяж) сот ісін жүргізуге, әкімшілік пен жергілікті қаржыны бақылауға жауапты болған (бадж).
French administrative representative during the ancien régime
A bailiff (, baji) was the king's administrative representative during the ancien régime in northern France, where the bailiff was responsible for the application of justice and control of the administration and local finances in his bailiwick (baillage).
Атауы
Bailli алғаш рет 12 ғасырда аталады және көне француз тіліндегі осы сөзден шыққан, яғни басқару немесе әкімшілік ету мағынасын білдіреді. 17 ғасырдың бір авторы бұл сөздің сол кезде "қорғаушы" немесе "қамқор" деген мағынаны білдіргенін айтады. Бұл сөз "бажуливус" деген халық латыны сөзінен туындаған, ол "қамалдың басқарушысы" (яғни, корольдік кастелян немесе "қақпашы") дегенді білдіреді. Орта ғасырлық фискалдық және салықтық бөліністерге негізделген ("baillie") осы жүйені бұрынғы тәуелсіз князьдер, мысалы Нормандия герцогы қолданған. Фландрияда граф осыған ұқсас сот өкілдерін (baljuw) тағайындаған. Тулуза графтығын мұраға алғаннан кейін корольдің оңтүстік жерлеріндегі тиісті лауазымды сенашкал атқарды. Уақыт өте келе, baillages патша билігінің, басқару мен сот жүйесінің кеңеюі ретінде кеңейді. 1191 жылдан кейін Ұлы сенашкал лауазымы бос қалғаннан кейін, bailli-лер тұрақты болып, провосттардан жоғары тұрған ықпалды лауазымды тұлғалар ретінде орнықты. Bailli-дің округі шамамен алты провосттықтан тұрды. Король апелляция институтын құрған кезде, бұрын мүмкін емес болған провост шешімдеріне шағым енді bailli-ге берілді. Сонымен қатар, 14 ғасырда провосттар домендік кірістерді жинауды тоқтатты, тек шаруашылық провосттықтарында ғана осы функцияны сақтап, оның орнына осы жауапкершілікті корольдік қабылдаушыларға (receveurs royaux) жүктеді. Жергілікті әскер жасақтарын (ban және arrière ban) жинау да bailli-лердің құзыретіне көшті. Осылайша, провосттар ақсүйектерге қатысты талаптар мен корольдік соттарда қаралатын істер бойынша bailli-лермен бірдей құзыреті бар вассалдарға қатысты төменгі дәрежелі судьялардың ғана функциясын сақтап қалды. Бұл 13 және 14 ғасырлардағы басты феодалдық соттарда қалыптасқан үрдіске сәйкес келді, онда шағын провосттық істер салтанатты bailli-лердің отырыстарынан ерекшеленді. Норман Англиясының жергілікті әкімшілігінен, жергілікті көрнекті отбасылардан тағайындалған шерифтерден айырмашылығы, bailli – үкімет тарапынан жіберілген ақылы лауазымды тұлға, оның тағайындалған аймақта өзінің желісі болмады және нағыз бюрократ ретінде, ол өзінің табысы мен әлеуметтік мәртебесін толығымен оны өкілдік еткен орталық басқаруға қарызды болды. "Ол сондықтан патшаға фанатикалық адалдық танытты, - деп атап көрсетеді Норман Кантор, - және патша билігін толыққанды жүзеге асыру туралы ғана ойлады". Собор мектептері мен Париж университеті патшаның bailli-сі қызметін атқарған кеңсе қызметкерлерін және заңгерлерді дайындады.
Bailli is first noted in the 12th century and comes the same word in Old French which means to govern or administer. One 17th Century author credits the Old French word as meaning at the time "guardian" or "protector." This word derives from the Vulgar Latin term bajulivus meaning "official in charge of a castle" (i. e., a royal castellan or "porter." based on medieval fiscal and tax divisions (the "baillie") which had been used by earlier sovereign princes such as the Duke of Normandy. In Flanders, the count appointed similar bailiffs (baljuw). The equivalent agent in the king's southern lands acquired after the inheritance of the County of Toulouse was the seneschal. Over time, the role of the baillages would be greatly extended as extensions of royal power, administration and justice. With the office of Great Seneschal vacant after 1191, the bailies became stationary and established themselves as powerful officials superior to provosts. A bailie's district included about half a dozen provostships. When appeals were instituted by the Crown, appeal of provost judgments, formerly impossible, now lay with the bailie. Moreover, in the 14th century, provosts no longer were in charge of collecting domainal revenues, except in farmed provostships, having instead yielded this responsibility to royal receivers (receveurs royaux). Raising local army contingents (ban and arrière ban) also passed to bailies. Provosts therefore retained the sole function of inferior judges over vassals with original jurisdiction concurrent with bailies over claims against nobles and actions reserved for royal courts (cas royaux). This followed a precedent established in the chief feudal courts in the 13th and 14th centuries in which summary provostship suits were distinguished from solemn bailiary sessions. Unlike the local administration of Norman England through sheriffs drawn from the great local families, the bailiff was a paid official sent out by the government, who had no power network in the area to which he had been assigned, and, in the way of a true bureaucrat, owed his income and social status wholly to the central administration that he represented. "He was therefore fanatically loyal to the king," Norman Cantor observes, "and was concerned only with the full exercise of royal power." The cathedral schools and the University of Paris provided the clerks and lawyers who served as the king's bailiff.