Кіріспе

Ерте христиан қасиеттілері

Феодора мен Дидим қасиеттілері (304 жылы қайтыс болған) – христиандық қасиеттілер, олардың тарихы IV ғасырдағы жазбаларға және әулие Амвросийдің айтқандарына негізделген. Бұл екеуі бірлесіп билеген рим императорлары Диоклетиан мен Максимианның тұсында шейіт болған. Қасиетті Феодораны 11 қыркүйекте еске алатын Александриялық Феодорамен шатастырмау керек.

Аңыз

Теодора – Александрияның асыл әйелі болған, ол рим құдайларына құрбандық шалудан бас тартты. Ол Евстратий префектінің алдында сотталып, өзін батыл түрде христиан деп мойындады. Префект одан неге тұрмысқа шықпағанын сұрады, оның асыл текті және әдемі екенін, қалауынша күйеу таңдауға болатынын айтты. Ол Құдайға өзін арнағанын және Мәсіх аты үшін таза қыз болып қалуға бекінгенін жауап берді. Евстратий оны түрмеге қамап, ойлануға уақыт берді, және егер ол бағынбаса, оны жынысқорлар үйіне жіберумен қорқытты. Үш күннен кейін Теодора тағы да сотқа шақырылды, бірақ өз ұстанымынан мойын бұрмады. Бір ер адам таза қызға зиян келтіруге келгенде, Дидим өзін ашты. Дидим тұтқындалып, префектке жеткізілді, онда ол өлім жазасына кесілді. Теодора мен Дидимнің оқиғасы Әулие Антония мен Александрдың оқиғасына ұқсас. Оқиғаның тақырыбы ежелгі Таяу Шығыста кең таралған діни проституция институтын көрсетеді, бұл христиан дәстүрінде өте жағымсыз есте сақталады.

Бейімделулер

Пьер Корнель 1645 жылы осы оқиғаға негізделген «Теодор, таза қыз және шейіт» трагедиясын жазды, бірақ оқиғаны Антиохияға көшірді. Бұл өте сәтсіз болды және бес қойылымнан кейін ғана сахнадан алынды. Корнельдің пьесасы Роберт Бойльдің «Теодораның шейіт болуы» және Дидимнің жеке жазылып, 1648 жылы таралған, ал 1687 жылы Бойльдің өңделген басылымында жарық көрген нұсқаларының негізі болды. Сэмюэл Джонсон бұл туындыны «дінді безендіру үшін романтикалық әшекейлерді қолданудың алғашқы тынысы» деп бағалады. Георг Фридерик Гендельдің 1749 жылы жазған «Теодора» ораториясы Теодора мен Дидимнің тарихына негізделген.

Антонина мен Александр

Антонина мен Александр 313 жылы христиандық шейіт болған, олар туралы аңыз әңгімелер бар. Олардың тарихы Феодора мен Дидимнің тарихымен дерлік бірдей. Диоклетиан билігінде барлық жасқа жеткен римдік әйелдерге үйлену және мүмкін болса бала туу бұйырылды. Сонымен қатар, Диоклетиан христиандарды қуғынға түсірді. Антонина мен Александр туралы аңызда Антонинаның үйленуден бас тартқаны үшін жезөкшеханаға (құмарханаға) мәжбүрленгені айтылады, онда Александр есімді христиан әскері клиент болып келді. Ол оны зорлағанның орнына, олар киім алмасып, Антонинаның қашуына көмектесті. Александр көп ұзамай табылғандықтан, Антонина мен Александр тірідей өртеліп жазаланды. "Антонина" және "Александр" есімдері аңызды ауызша таратуды жеңілдету үшін қолданылған есте сақтау құралдары болған болуы мүмкін, сондықтан олар ойдан туған есімдер болуы да мүмкін. Теодора мен Дидимнің тарихы шынайы болса да, болмаса да, бұл аңыздар нақты шейіттердің тарихының бұрмаланған нұсқасы болуі мүмкін. Рим-католик шіркеуінде Антонина мен Александртың мерекесі мамырдың 3-і күні тойланады.