Кіріспе

Арап мешіті (Arap Camii, "Араб мешіті") – Түркияның Стамбул қаласындағы Қаракөй ауданында орналасқан мешіт. Ғимарат бастапқыда 1325 жылы Доминикан орденінің монахтарымен, 1233 жылы Әулие Павелге арналған бұрынғы шағын ғибадатхананың орнында немесе үстінде салынған рим-католик шіркеуі болды. Османдық кезеңде құрылысы өзгергенімен, Стамбулда сақталған ортағасырлық діни готикалық сәулеттің жалғыз мысалы болып табылады. Шіркеу 1475 және 1478 жылдар аралығында, Сұлтан Мехмет II билігінде Османдықтар тарапынан мешітке айналдырылып, Галата мешіті деп аталды. Кейіннен, 1492 жылы испан инквизициясынан қашып, Стамбулдың Галата ауданына қоныстанған Аль-Андалус мұсылман босқындарына Сұлтан Баязид II бұл мешітті сыйға берді (содан бері оның қазіргі аты – Араб мешіті).

Орналасқан жері

Ғимарат Стамбулдың Бейоғлу ауданында, Қарақой (ортағасырлық Галата) ауданында, Галата Махкемеси көшесінде, Алтын мүйіздің солтүстік жағасынан көп алшақ емес жерде орналасқан. Оның төңірегінде қолөнершілердің дүкендері бар.

Византия дәуірі

VI ғасырда мұнда Византия шіркеуі, мүмкін, Әйгерімге (Иренаға) арналған. Бірақ олар екінші араб қоршауын бір буын бұрын болған бірінші араб қоршауымен шатастырып, мешіттің құрылысын шамамен 686 жылы деп көрсеткен. 1233 жылы Төртінші крест жорығынан кейін құрылған Константинопольдің Латын империясы (1204–1261) кезінде бұл шіркеудің орнына Киелі Павелге (Сан-Паоло) арналған шағын капелла салынды. 1299 жылы доминикан монахы Гийом Бернард де Северак шіркеудің жанында үй сатып алып, онда 12 монахтан тұратын монастырь құрды. 1307 жылы Византия императоры Андроник II Палеолог Константинополь доминикандарын Генуяның бақылауындағы Пера қалашығына көшірді. Осыдан кейін шіркеу ресми түрде Сан-Доменикоға арналды, бірақ жергілікті тұрғындар ежелгі атауын қолдануын жалғастырды. 1407 жылы папа Григорий XII шіркеуді күтіп ұстау мақсатында Сан-Паоло монастырына келгендерге индульгенция (кешірім) берді.

Осман дәуірі

Константинополь құлағаннан кейін, Осман империясының Генуя Республикасымен жасасқан капитуляциясына сәйкес, сол кезде түріктерге Mesa Domenico деген атпен белгілі болған шіркеу генуялықтардың қолында қалды. Бірақ 1475 және 1478 жылдар аралығында Осман сұлтаны Мехмед II оны аз өзгерістермен мешітке айналдырып, Галата Ками ("Галата мешіті") немесе Ками-и Кебир ("Ұлы мешіт") деп атады. 1476 жылы монахтар Сан-Пьетро монах орденіне Галатаға көшірілді, ал алтарь киімдерінің барлығы Генуяға, ал архивтер Каффаға жеткізілді. Ғасыр соңында Сұлтан Баязид II ғимаратты испан инквизициясынан қашып Стамбулға көшіп келген испандық мұсылмандарға (морискилерге) берді, сол себепті қазіргі атауы Арап Ками ("Араб мешіті"). Сұлтан Мехмед III ғимаратты жөндеп, XVII ғасырдың соңында мешітке жақын орналасқан үйлер шуды болдырмау үшін бұзылды. 1731 жылғы Галатадағы үлкен өрттен кейін, 1734/35 жылдары Махмуд I-нің анасы Салиха Сұлтан ғимаратты қайта жаңартып, терезелер мен порталды готикалық стильден Османдық стиліне ауыстырды. 2010 жылдардың басында мешіт кең ауқымды қалпына келтіру жұмыстарынан өтті, ол 2013 жылы аяқталды. Қалпына келтіру аясында мешіттің алдына мешіт 715 жылы салынған деген қате жазу орнатылды.