Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Рухуратир немесе Лахуратил – эламдық құдай.
Ruhurater or Lahuratil was an Elamite deity.
Кейіпкер
Рухуратердің жынысы белгісіз, бірақ кейбір зерттеушілер оны ер құдай деп қарастырады. Оның аты "(адамды) жаратқан құдай" деген мағынаны білдіреді деп ұсынылған және ол түрлі жаратушы құдайлармен (жинап алғанда Напратеп деп аталады) байланысты болған, алайда оның Эламдық наным-сенімдеріндегі рөлі әлі де нақты емес. Ол Эламның белгілі бір бөлігінде жаратушы құдай ретінде есептелген болуы мүмкін, бірақ бүкіл аймақта емес. Рухуратер туралы көптеген құжаттар – бұл Месопотамиялық Шамашпен бірге оны құдай куәгері ретінде бейнелейтін заңдық мәтіндер. Ол сондай-ақ "құдай қорғауы" деп аударылатын эламдық діни ұғым – "китен" сыйлауға қабілетті деп сипатталады. Вутер Хенкельман оның рөлін Сузадан келген ұқсас мәтіндердегі Иншушинакпен салыстыруға болатынын айтады.
Ruhurater's gender is uncertain, though some researchers refer to him as a male deity. It has been proposed that his name means "(the god who is the) creator (of) man" and that he was connected to various creator deities (collectively known as Napratep), but his role in Elamite beliefs remains uncertain. It is possible that he was regarded as a creator deity in a specific area of Elam, but not in the entire region. Many documents mentioning Ruhurater are legal texts which cast him in the role of a divine witness, alongside the Mesopotamian Shamash. He is also described as capable of bestowing kiten, an Elamite religious concept which can be translated as "divine protection." Wouter Henkelman notes that his role in them can be compared to that played by Inshushinak in similar texts from Susa.
Дін
Рухутатер туралы ең көне мәлімет Таппе Бормиден алынған, бұл Еламның ежелгі Хухнур қаласымен байланысты болуы мүмкін. Аталған мәтін – Үрдің үшінші династиясынан шыққан Месопотамия патшасы Амар Синнің жазуы, онда Хухнур осы құдайға арналған культ орталығы болғаны айтылады. Амар Син, көрінеу, сол жердегі Рухутатер ғибадатханасын қайта салып, құдайдың мүсінін оған қайтарған. Оның Хухнурмен байланысы Суккалма дәуіріндегі екі мәтінде де куәландырылған. Рухутатердің тағы бір ғибадатханасы Хишмитикпен бірге Чогха Занбилде орналасқан. Хишмитик оның жұбайы болған деген гипотеза бар, бірақ бұл әлі дәлелденбеген. Екі Елам патшасы "Рухутатерге адал" деген теофориялық есімді алып жүрген. Таң Рухурат I Шимашки әулетінің сегізінші билеушісі болса, Таң Рухурат II Кидинуид әулетіне жатқан. Рухутатер нео-Елам патшасы Атта Хамити Инсушинактың стеласында еске алынған, ол б.з.д. VI ғасырында билік құрған. Рухутатер Персеполис әкімшілік мұрағатында тікелей аталмаса да, ондағы Хухнурда белгісіз құдайларға жасалған шаруашылықтар оның культінің Әхеменид дәуіріндегі жалғасы болуы мүмкін.
The oldest attestion of Ruhutater comes from Tappeh Bormi, possibly to be identified with the ancient Elamite city of Huhnur. The text in mention, an inscription of Amar Sin, a Mesopotamian king from the Third Dynasty of Ur, states that Huhnur was the cult center of this god. Amar Sin apparently rebuilt Ruhurater's temple located there and returned a statue of the god to it. Association between him and Huhnur is also attested in two texts from the Sukkalmah period. Another temple of Ruhurater, shared with Hishmitik, was located at Chogha Zanbil. It has been proposed that Hishmitik was his spouse, but this remains unproven. Two Elamite kings bore the theophoric name Tan Ruhurater, "obedient to Ruhurater." Tan Ruhurater I was the eighth ruler from the Shimashki dynasty, while Tan Ruhurater II belonged to the Kidinuid dynasty. Ruhurater is mentioned on a stele of the neo Elamite king Atta hamiti Insushinak, who reigned in the sixth century BCE. While Ruhurater is not directly mentioned in the Persepolis Administrative Archives, it is possible that offerings to unspecified gods made in Huhnur mentioned in it constituted an Achaemenid continuation of his cult.
Месопотамияда
Месопотамиялық ғылыми мәтіндерде Рухуратер Нинуртаға балама деп есептелген. Рухуратер есімін қадірлейтін теофориялық есімді еламдық Кутир Рухуратер Месопотамияның Бірінші Теңіздік әулетінің мұрағаттарында да кездеседі.
In Mesopotamian scholarly texts, Ruhurater was considered to be an equivalent of Ninurta. An Elamite bearing a theophoric name invoking Ruhurater, Kutir Ruhurater, is also mentioned in records from archives of the Mesopotamian First Sealand dynasty.