Жабру – ежелгі Элам құдайы, тек Месопотамия мәтіндерінде кездеседі. Эламдағы қала Жабру, Жабриту құдайымен байланысты. Тарих, мифология, Элам цивилизациясы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Елам құдайы Жабру Месопотамия құдайлар тізімінде Еламда табынылған деп көрсетілген. Дегенмен, ол ешбір еламдық деректе кездеспейді.
Elamite god
Jabru was a god who according to Mesopotamian god lists was worshiped in Elam. However, he is not attested in any Elamite sources.
Месопотамиялық куәліктер
Жабру эламдық құдай ретінде сипатталғанымен, ол тек Месопотамия мәтіндерінен ғана белгілі, ал оның айғақтары сирек кездеседі. Жабру деген есімді элам қаласы болған, бірақ Ассирияның Таккульту мәтінінде оның қамқоршы құдайы Жабриту деп көрсетілген. Ол Елам мен Вавилон шекарасына жақын орналасқан және Амар Синнің жазуында Хуннурмен бірге қиратылғаны айтылады, ол Рухуратердің қасиетті орны деп есептеледі. Шурпу түсіндірмесінде Жабру – аспанды білдіретін Месопотамия құдайы Анудың эламдық баламасы екені айтылады. Дегенмен, An = Anum құдайлар тізімінде Ябну (dia ab na) есімді құдай «Эламның Энлилі» деп көрсетілген. Уилфред Г. Ламберт осы екі теонимнің бір атаудың әртүрлі жазылуы екенін тұжырымдайды. Ассириялық мәтінде, «Ассириялық ханзаданың жер асты көрінісі» (VAT 10057) деп аталатынында, Жабру патшаның денесін сақтайтын үш құдайдың бірі ретінде есімдері тізілген, ал қалған екеуі – Хумбан мен Напириша. Александр Локотьоновтың пікірінше, құдайлардың осы тізбегі Шурпудағы Жабру туралы айтылған сөздерге ұқсас, және оның кіріктірілуі ассириялықтар үшін жер асты «екзотикалық және ерекше нәрселердің сақталымы» болғанын көрсетеді.
While Jabru is described as an Elamite god, he is known exclusively from Mesopotamian texts, and attestations of him are infrequent. An Elamite town named Jabru did exist, but according to the Assyrian Tākultu text its tutelary deity was a goddess named Jabrītu. It was located close to the border of Elam and Babylonia, and appears in an inscription of Amar Sin mentioning it was destroyed alongside Huhnur, presumed to be the cult center of Ruhurater. According to a Šurpu commentary, Jabru was the Elamite equivalent of the Mesopotamian god representing the sky, Anu. However, according to the god list An = Anum, a god bearing the name Yabnu (dia ab na) was instead the "Enlil of Elam". Wilfred G. Lambert concludes that both of these theonyms are variant spellings of the same name. In an Assyrian text known as the Underworld Vision of an Assyrian Prince (VAT 10057), Jabru is mentioned as one of the three gods guarding the corpse of a king, the other two being Humban and Napirisha. Alexandre Lokotionov notes that this sequence of gods mirrors the reference to Jabru in Šurpu, and that its inclusion possibly indicates that to the Assyrians the underworld "could have simply been a repository for the exotic and the unusual."
Спекулятивті сәйкестендіру
Анумен ұқсастығы бар деген болжаммен, Хайдемари Кох Джабрудың Хумбанның әкесі болғанын айтады, ал Месопотамиялықтар оны кейде Энлилмен теңестірген, дәл Ануды Энлилдің әкесі деп қарастырғандай. Дегенмен, кем дегенде бір деректе Джабру Ану емес, Энлилмен байланыстырылған. Кох сондай-ақ элам тіліндегі "tepti" сөзінің ("тәңір"; кейде "құдайлық белгіше" деп аталады) Джабрудың лақабы немесе тыйым салынған аты болуы мүмкін екенін, және осы ат жеке есімдердің құдайлық элементі ретінде қолданылғанын ұсынды. Алайда, кейбір эламдық құдайлардың басқаларының тыйым салынған аттары болғандығы туралы теория (Пиникир үшін Киририша, Хумбан үшін Напириша) қазіргі зерттеулерде қолдау таппайды, ал Вутэр Хенкельман жақында жариялаған еңбегінде Кохтың болжамын спекуляциялық деп бағалайды.
Due to his presumed similarity to Anu, Heidemarie Koch speculates that Jabru was the father of Humban, who was sometimes equated by Mesopotamians with Enlil, much like how Anu could be viewed as Enlil's father. However, in at least one source Jabru was equated with Enlil rather than Anu. Koch also proposed that the Elamite word tepti ("lord"; sometimes written with the so called divine determinative) might be a title or taboo name of Jabru used as a theophoric element of personal names. However, the theory about some Elamite gods being merely taboo names for others (Kiririsha for Pinikir, Napirisha for Humban) is generally rejected in recent scholarship, and Wouter Henkelman in a more recent publication refers to Koch's assumption as speculative.