Кіріспе

Керепеші зираты (мажар: Kerepesi úti temető немесе Kerepesi temető, ресми атауы: Fiumei úti nemzeti sírkert, яғни "Fiume Road ұлттық зират") – Будапешттегі ең танымал зират. Ол Венгриядағы ең көне зираттардың бірі және дерлік толық сақталған.

Шолу

1847 жылы құрылған Керепеси, Келети теміржол вокзалына жақын, Йожефварос сыртында орналасқан. Оған Будапешт метросының 2-желісі арқылы жетуге болады. Бұл Будапешттің ең ішкі зираты, бірақ қала орталығынан шамамен 2 км қашықтықта жатыр. Керепеси – Еуропадағы ең ірі ұлттық пантеондардың бірі және ауданы шамамен алғанда, ең үлкен ашық скульптуралар паркі. Оны кейде Будапешттің Пер-Лашез зираты деп те атайды. Зиратта алғашқы жерлеу оның ашылуынан екі жыл өткен соң, 1849 жылы болды. Одан бері, Венгрияның көптеген көрнекті тұлғалары (мемлекет қайраткерлері, жазушылар, мүсіншілер, сәулетшілер, суретшілер, композиторлар, ғалымдар, актерлер мен актрисалар және т.б.) осы жерге жерленді, олардың көпшілігі әсем безендірілген қабірлерде немесе мавзолейлерде. 1885 жылы қалалық билік Керепесини «құрметті жер» деп жариялағандықтан, мұндай әрекеттерге ықпал етілді. Алғашқы елеулі жерлеу 1855 жылы Михай Вёртёшмартиге жасалды. 1940 жылдарға дейін Будапешттегі басқа зираттардан бірнеше қабірлер осы зиратқа көшірілді, мысалы, ақын Аттила Йожефтің төртінші мәңгілік бейіті осы жерде. 1952 жылы зиратта жерлеу тоқтатылды. Бұл, бір жағынан, Екінші дүниежүзілік соғыста зираттың зақымдануына, екінші жағынан, коммунистік үкіметтің «жұмысшы табын пайдаланғандардың» қабірлерін жасыруға тырысуына байланысты болды. Бір кезде зираттың үстінде тұрғын үйлер салу жоспарланған. Шындығында, жердің бір бөлігі жақын маңдағы резеңке фабрикасына берілді және 1953 жылы жойылды. 1958 жылы Олчай Киш Золтан Еңбек қозғалысының мавзолеін салды. Коммунистік кезеңде (Венгрияда 1948 жылдан 1989 жылға дейін) билік органдары осы зираттың жалғыз бөлігін атап өтті немесе тіпті еске алды. Коммунизм құлағаннан кейін де Керепесиді кейбіреулер коммунистік зират деп санады (мысалы, Бела Бартоктың ұлы әкесінің күлін осы жерге жерлеуге тыйым салды). Зират, қабірлер мен ескерткіштер арасында кең жасыл желектерімен, жұртшылыққа ашық, бірақ жерлеу тоқтатылды. Салготаржани көшесіндегі еврей зираты іс жүзінде Керепеси зиратының шығыс бөлігі болып табылады, бірақ олар тас қабырғамен бөлінген. 2007 жылдың жазында «Жадыраған жолақтары бар бала» фильмінің кейбір түсірілімдері осы зиратта жүзеге асырылды.

Арнайы бөлімдер

1874 жылы шіркеуде жерлеу рәсімінен айырылғандар үшін (өзін-өзі өлтіргендер мен өлім жазасына кесілгендер үшін) арнайы учаске белгіленді. Зират сонымен қатар 1908-1911 жылдар аралығында салынған, Солтүстік Италия зираттарының стилін еске түсіретін аркадаларымен де әйгілі. 1929 жылы әр қабірінде өнер саласының көрнекті венгр өкілі жатқан суретшілер секторы құрылды.