Кіріспе
Хетт тұрмысы мен ұста құдайы Ḫašamili (сондай-ақ Ḫašammili деп латын әрпімен жазылады; CTH 617 мәтінінде Ḫašameli нұсқасы да кездеседі) – қола дәуірінде Анатолияда құлшылық етілген құдай. Ол хаттилердің діни сенімдерінен шыққан және кейін хетт, палай және лувия пантеондарына енген. Ол үйді қорғайтын құдай саналған, сонымен қатар металл өңдеумен де байланысты болған. Ол "де" мифінде кездеседі, бірақ оның рөлі толыққанды түсініксіз.
Ḫašamili (also romanized as Ḫašammili; the variant Ḫašameli appears in the text CTH 617) was a god worshiped in Bronze Age Anatolia. He originated in religious beliefs of the Hattians, and later came to be incorporated into the Hittite, Palaic and Luwian pantheons. He was regarded as a protective household deity, and was additionally associated with metalworking. He appears in the myth of de, but his role in it is not fully understood.
Атауы мен кейіпкері
Хашамили теонимі хатт тілінен шыққан. Хатт, хетт және палай тілдеріндегі клинопись мәтіндерінде бірнеше фонетикалық жазулар кездеседі. Хашамилидің мәні толыққанды түсініксіз. Волькерт Хаас оны негізінен балаларды қорғауға жауапты апотропалық құдай деп есептеген. Зерттеушілердің мәліметінше, ол отбасылардың жай-күйіне жауапты үй құдайы саналған және осы ретте Зилипуримен тығыз байланыста болған. Сондай-ақ, ол темірші құдайы болған деп саналады. Ғибадатхана құрылысының ритуалында CTH 726.1 оны "күшті темірші" (LÚSIMUG innarawandan) деп сипаттайды, сондай-ақ оны темір, шегелер және қола балғалармен байланыстырады. Ромина Делла Каса оның құдайлық темірші рөлінің кеңеюі арқасында соғыс құдайы ретінде де қарастырылуы мүмкін екенін айтады, бұл Муршилидің жылнамасында (CTH 62) көрініс тапқан, онда ол хетт әскерін жаулардан жасырғандығы айтылады, алайда тиісті мәтінде толыққанды мәлімет болмағандықтан бұл ұсыныс әзірге болжамдық сипатта қалуда.
Дін
Қарум (сауда орталығы) Канештен табылған көне ассириялық мәтіндердегі Ḫazamil теонимі, Ḫašamili есімінің ерте түрі болуы мүмкін деп есептеледі. Кейінгі хеттік дереккөздерде ол Канештің басқа құдайлары – Ḫalki, Pirwa және Maliya сияқты, бірге топтастырылған. Ḫašamili хеттер мен лувиялықтардың ежелгі хеттік кезеңде кеңінен құлшылық еткен құдайы болған, бұл оның хаттилік құдайлардың арасында болғанын көрсетеді, олардың пантеонында бұрынғы теңдес құдайлары болмаған. Оған арналған ғибадатхана Ḫattusa қаласында болған. Ол сондай-ақ осы қалада өткізілген KI.LAM Fest фестивалінде құрметтелген құдайлардың бірі болды. Ол Zilipuriмен бірге, нашар түсінілген ḫešta құрылысына қатысты рәсімдерде де кездеседі; екеуі де Lelwaniмен байланысты құдайлар тобының мүшелері ретінде танылады. Šuppiluliuma I мен Šattiwaza (Митанни) арасындағы шартта ол хеттік жақтағы қасиетті куәгерлердің бірі ретінде тізілген. Ḫašamiliге табынған лувиялық қалаларға Зулия өзенінің (қазіргі Çekerek өзені) алабында орналасқан де және оған жақын орналасқан де кіреді. Ḫašamili палайлар пантеонына да енген, олардың діні хаттиліктердің күшті ықпалында болған. Ол олардың бас құдайы Ziparwaның Ḫattusaдағы ғибадатханасында өткізілген рәсімдердің сипаттамаларында еске алынады. Осы контексте ол Kataḫzipuri, Kammamma, Ḫilašši, Gulšeš және Uliliyaššiмен бірге топ құрды. Атаулардың фонетикалық ұқсастығына байланысты, Касмилос, Самотракидегі Каберойдың бауыры саналатын және кейде Гермеспен теңестірілетін тұлға, Ḫašamiliдің кейінгі көрінісі болуы мүмкін деген болжам бар. Ian Rutherford оның культі бастапқыда Pala арқылы Wilusa немесе Assuwa арқылы батысқа тараған болуы мүмкін деп ұсынады. Алайда, ол хеттіктердің кейінгі грек дініне тигізген нақты әсерінің өте аз екенін атап көрсетеді.
Мифология
Хашамили «де» мифінде пайда болады, онда ол және тағдыр қасиеттері (Гүлшеш) – осы атпен аталатын жаратылыстан қашуға қол жеткізген жалғыз құдайлар, ол қыс немесе салқынның бейнесі деп есептеледі. Миф бойынша, оның ағалары да Хаххиманың ағалары болғандықтан ол аман қалды. Оның мінезін толық түсінбегендіктен, оқиғаның бұл бөлігі жақсы түсініксіз. Басқа ешбір мәтінде оның туыстары деп аталған құдайлар туралы еске салынбаған, бірақ Волькерт Хаас ай, жұлдыздар және түннің қасиетті бейнелерінен тұратын топты білдіруі мүмкін деп санайды. Оның ұсынысын Ромина Делла Каса да қолдайды.