Корей қылыштарының тарихы мен өндірісі

Кіріспе

Кореяда жасалған семсерлер

Кореяның семсер жасау және семсерлесу дәстүрі мыңдаған жылдар бойы Кореяның әскери тарихында орталық орынды иеленді. Кореядағы кең далаларда және найза мен садақ қолдануға қолайлы тау өткелдеріндегі әдеттегі шайқастар болғанымен, семсер жақын арадағы екінші қару ретінде, сондай-ақ қамалдарды қоршау кезінде және кемелердегі шайқастарда маңызды рөл атқарды. Жоғары сапалы, салтанатты семсерлер әдетте офицерлер корпусына әскерге басшылық ету құқығының символы ретінде берілді. Салтанатты семсерлер осы күнгә дейін әскери шенеуніктерге азаматтық билік тарапынан табыс етіледі. Корея семсерлері әдетте екі негізгі санатқа бөлінеді: геом және до. Геом – екі қырлы қару, ал до – бір қырлы қару; бірақ, ерекшеліктері де бар. Күнделікті тілде барлық семсерлерді геом (хангыль=검) деп атауға болады. Кореядағы семсер тарихы қола дәуіріндегі қола пышақтармен басталады, оның қазіргі кездегі артефакттары б.з.б. 10-9 ғасырларға дейін жетеді. Темірді пайдалану қола дәуірінің соңында қоламен бірге қолданылды. Жапон архипелагындағы Яёи кезеңінде қола және темір дәуірі бір уақытта басталғандықтан, Корея мәдени аймағында темірді пайдалану да сол кезеңде басталды деп есептеуге болады. Қазіргі заманда дәстүрлі корей семсерлерінің сирек кездесуі оларды өте құнды етіп, мұражайлар мен коллекционерлердің жоғары сұранысына айналдырды.

Ертедегі семсерлер

Қылыш өндірісінің дәлелі Соңғы қола дәуірінен ерте темір дәуіріне (б.з.д. I ғасыр шамасында) дейінгі кезеңге дейін жетеді, Оңтүстік Кёнсан провинциясында қола қылышқа арналған топырақтан жасалған қалып табылды. Кореядағы ең ерте қылыш түрі – "сақиналы жүзі" (Хвандудадо) деп аталатын қылыш, ол I-VI ғасырларда кең таралған. III ғасырға дейін бұл қылыштар өте сирек кездесіп, әдетте патшаларға арналған. Олар IV ғасырдың соңында және V ғасырда қол жетімді болды және осы кезеңнің көптеген жоғары топтағы қабірлерінде табылды. VI ғасырда олардың өндірісі төмендеді. Үш патшалық дәуірінің соңғы үштен бірінде (яғни 450 жылдан кейін) болат жасау технологиясы Қытайдан (мүмкін, Қытайдағы Солтүстік және Оңтүстік Династиялар кезеңінде) келді және корейдің үш патшалығында (Когурё, Пэкче және Силла) қылыш жасауда қолданылды. 2013 жылы Солтүстік Кёнсан провинциясының Кёнжу қаласындағы Кымгванчонг қабірінен V ғасырға жататын қылышта қытай іріктемесі табылды. Қылыштың қынында "尒斯智王 Исачжи ван" ("Исачжи патшасы") деген жазу бар. Кореяның үш патшалық дәуіріндегі ұзын қылыштарды негізінен атты әскер мен қолбасшылар (әдетте олар да атқа мінген) қолданған, жаяу әскер емес. Осы кездегі құрлықтағы соғыс көбінесе найзагерлер мен садақшылардан, екі қолды садақтарды қолданатын атты садақшылардан және екі қылышпен шабуылдайтын атты қылышкерлерден тұрды. Қылыштар барлық шайқаста негізгі қару болған жоқ, көбінесе соққы беру шабуылдарына, қорғанысқа және жақын арадағы шайқасқа қолданылды. Жұмсақтар ауыр болды, себебі олар көбінесе қоладан, кейін темірден жасалған, ал жүзі жиі дөңгелек пішіндес болып, тепе-теңдік сақтау үшін немесе өте жақын арадағы шайқас үшін пайдаланылды. Ұзын қылыштардан кейін шабуылдау үшін қысқа қылыштар қолданылған болуы мүмкін, себебі қысқа қылыштарды тасығандар ауыр қаруланған. Корё дәуірінде Азиядағы сауда миссиялары үшін шектеулі мөлшерде корей қылыштары экспортталды. 1259 жылы аяқталған 6 моңғол шапқыншылығынан кейін Корё моңғол вассалы болғаннан кейін корей қылыш жасау моңғол және қытай қаруларын жасаудан әсер көрген болуы мүмкін.

Evidence of sword production dates to the transitional Late Bronze to Early Iron Age (c. 1st century BC), with an
earthenware mold for a Bronze Sword found in South Gyeongsang Province. The earliest Korean sword type is the so called Hwandudaedo or "ring pommel sword," prevalent during the 1st to 6th centuries. Until the 3rd century, these swords were very rare and presumably reserved for royalty. They became more attainable in the later 4th and during the 5th century, and are found in many higher class tombs of this period. Their production declined in the 6th century. By the last third of the Three Kingdoms period (i. e. 450 AD and beyond), steel making techniques had come from China (possibly during the Northern and Southern dynasties period in China) and were also employed in Korean swordmaking by all three Korean kingdoms (Goguryeo, Baekje, and Silla). In 2013, a Chinese Character inscription was discovered on a 5th century sword from the Geumgwanchong tomb in Gyeongju, North Gyeongsang Province. The scabbard of the sword has the inscription 尒斯智王 Yisaji wang ("King Isaji"). Long swords during the Korean Three Kingdoms period were used primarily by cavalry and commanders (who were also usually mounted), not infantry. At this time land warfare consisted mostly of spearmen and bowmen on foot, mounted archers on horseback using two handed bows, and mounted swordsmen with twin blades. Swords were not a primary weapon for all combat but were instead used mostly for shock attacks, defensive strokes, and for close in fighting. Blades were heavy as they were made mostly of bronze and later iron, and pommels were often knobbed and used as balances or for very close in work. Short swords may have been used in follow up attacks, as short sword carriers were heavily armored. During the Goryeo dynasty, a limited number of Korean swords were exported for trade missions in Asia. It is likely that Korean swordmaking was influenced by Mongol and Chinese weapon manufacture after Goryeo's submission as a Mongol vassal after 6 Mongol invasions ending in 1259.

Жосон дәуірі

Жосон дәуірі (15-19 ғасырлар) – корей мәдениетінің «классикалық» дәуірі, оның ішінде ұлттық жазудың жасалуы және корей буддизмін неоконфуциандыққа бағындыру. Неоконфуций философиясымен бірге, көркемдік, әдеби және ғылыми ізденістерге басымдық артты, ал әскери дайындықтар мен жаттығулар (қажеттілігі мойндалғанмен) мәдени тұрғыдан төмендеді. Корей қылыштары көбінесе әскери және рәсімдік мақсаттар үшін жасалған; осы мақсаттардан тыс жеке меншік бай және/немесе саяси ықпалды топтардың мүшелерімен шектелген, ал қарапайым халықтың иеленуі шенеуніктердің күдігін тудырған. Рәсімдік қылыштардың бірнеше түрі болды, олардың ішінде джингеом (аждаһа қылышы) және ингеом (жолбарыс қылышы) ерекшеленеді, олар дәстүр бойынша белгілі бір уақытта ғана жасалуы мүмкін. Олардың ең жоғары сапалысы – са ингеом (төрт жолбарыс қылышы) және, мүмкін, са джингеом (төрт аждаһа қылышы – ешқайсысы сақталмаған) монархқа арналған және әр 12 жылда 2 сағат ішінде ғана жасалатын. Төменгі сапалы қылыштар – и джингеом, сам джингеом, и ингеом, сам ингеом (екі аждаһа, үш аждаһа, екі жолбарыс, үш жолбарыс) – жиірек жасалуы мүмкін. Әскери қылыштарды жасау үшін тек жоғары сапалы болат қолданылғандықтан, тіпті Кореяның өз әскері үшін де корей ұсталарының өндірісі шектеулі болды (корей жаяу әскері көбінесе найза, үш тіс және арбалет, композиттік садақ сияқты қару-жарақтарды қолданды, ал қылыштарды әдетте офицерлер, жергілікті билік өкілдері және атты әскерлер қолданды). Сонымен қатар, корей қару-жарақ өндірісі әдетте әскери/мемлекеттік қажеттерге арналған қару-жарақ жасаумен шұғылданды және мемлекеттік органдардың қатаң бақылауында болды, сондықтан корейлер (әскери қызметкерлер де, азаматтар да) қылыштарды, әдетте Жапонияның белгілі қылыш шеберлерінен импорттауға мәжбүр болды, егер корейлік көздерден алу мүмкін болмаса. Кореяда әскери және құқық қорғау органдары үшін жасалған қылыштардың арасында джедок геом және бонгук геом (бұл қылыш стилін де, қылышпен шайқасу стилін де білдіреді) бар. Жалпы, жарақтар бір жақты кескіш болып, әдетте 2 метрге дейін созылған, бірақ джедок геом стиліндегі кейбір қылыштардың ұзындығы одан да көп болуы мүмкін (адмирал И Сунь Синнің қылыштарының стиліне қатысты нақты мәлімет жоқ, бірақ ол шамамен осындай өлшемдегі қылыштарды қолданған деп есептеледі). Имджин соғысы (1592-1598) кезінде жапон қылыштарының ықпалымен 1 метрден асатын пышақтары бар Хвандо пайда болды.

The Joseon period (15th to 19th centuries) is the "classical" era of Korean culture, including the creation of a national script and the suppression of Korean Buddhism in favour of Neo Confucianism. Accompanying the neo Confucian philosophies was an increased emphasis on the artistic, literary, and academic pursuits, while martial pursuits and training (still understood to be necessary) declined in cultural stature. Korean swords were in production mostly for military and ceremonial use; private ownership outside of these purposes was largely restricted to members of the wealthy and/or politically influential classes, and possession by commoners often drew the suspicion of the authorities. Several types of ceremonial swords were made; among these sword types are the jingeom (dragon sword) and ingeom (tiger sword), which by tradition could be forged only at certain times. The highest grade of these, sa ingeom (four tigers sword) and possibly the sa jingeom (four dragons sword none are extant) were reserved for the monarch and could only be made during a window of 2 hours every 12 years. The lower grade swords i jingeom, sam jingeom, i ingeom, sam ingeom (two dragons, three dragons, two tigers, three tigers) could be made more frequently. As only high quality steel was considered for use in forging military swords, the quantity produced by Korean blacksmiths, even for Korea's own military, was limited (most Korean infantry used spears, tridents, and ranged weaponry such as the crossbow and composite bow, while swords were usually wielded by officers, local magistrates/deputies, and mounted soldiers). In addition, because Korean weapons manufacture was typically dedicated to the production of weapons for military/government use and under close scrutiny by government authorities, it was not uncommon for Koreans (both military personnel and civilians) to import swords, usually from Japan's renowned swordsmiths, in the event that Korean sources could not be secured. Among the swords that were produced in Korea for use by its military and law enforcement officials include the jedok geom and bonguk geom (these refer to both a style of sword as well as a style of bladed combat). Blades were single edged and usually between 6 feet (2 m) long; however, certain swords of the jedok geom style could reach a length of (while it is unclear as to the style of the swords of Admiral Yi Sun shin, he is believed to have wielded swords that were almost that size). During the Imjin War (1592 1598), under the influence of Japanese swords, Hwando with blades with a length of or more appeared.

Кіріспе

Geom (검; 劍) – "қылыш" деген корей сөзі; әдетте екі қырлы қылыштар үшін қолданылады, бірақ бір қырлы қылыштарға да қолданылады. Yedo (예도; 銳刀) – бір қырлы қылыштың нақты атауы. Корей қылышының элементтеріне мыналар жатады: geomjip немесе қыны, көбінесе лактан жасалған; hyuljo немесе ойық (шынайы корей қылыштарында ойық болмаған); hwando magi немесе мойындық; ho in немесе мойындық; kodeungi немесе қол сақшысы; сақина пішіндес саптама; мақтаныш; дөңгелек және кең пішіндес қылыш сақшысы немесе тік лотос пішіні.

Аутентикалық көбейтулер

2006 жылы жаңадан жоғарылатылған бригадир-генералдарға табыс етілген семсерлер, дәстүрлі корей семсері саналған бір жақты қисық «самчжондо»-дан екі жақты тура «самчжон гём»-ға өзгертілді. «Самчжондо» 1983 жылдан бері бригадир-генералдарға беріліп келген. 2015 жылдың қараша айында Парламентте орнатылған адмирал И Сунь Синнің мүсіні, жаңадан жасалған түпнұсқа мүсінмен ауыстырылды. Мүсіннің семсері дәстүрлі корей семсерінен ұзын болып келді және жапон семсеріне көбірек ұқсады.