Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австрияның тәжді жері (1849–1918)
Габсбург монархиясының 1849–1918 жылдардағы әкімшілік бірлігі.
Austrian crown land (1849–1918)
the 1849–1918 administrative unit of the Habsburg Monarchy
Буковина герцогтігі (Herzogtum Bukowina немесе Herzogtum Buchenland; Ducatul Bucovinei; Герцогство Буковина) 1849 жылдан бастап Австрия империясының құрамына кірген және 1867 жылдан 1918 жылға дейін Австрия-Мажарстанның Цислейтаниялық тәжді жері болды.
The Duchy of Bukovina (Herzogtum Bukowina or Herzogtum Buchenland; Ducatul Bucovinei; Герцогство Буковина) was a constituent land of the Austrian Empire from 1849 and a Cisleithanian crown land of Austria Hungary from 1867 until 1918.
Атауы
Буковина атауы 1775 жылы Молдавия княздығының Габсбург монархиясының иелігіне (1804 жылы Австрия империясы, ал 1867 жылы Австрия-Мажарстанға айналған) қосылуымен ресми түрде қолданыла бастады. Австрия билігі астындағы (1775–1918 жж.) провинцияның ресми немісше атауы – Буковина, ол поляк тіліндегі Bukowina түрінен алынған, ал ол өз кезегінде украин тіліндегі Буковина (Bukovyna) сөзінен және жалпы славян тіліндегі бук, яғни қарағай ағашы (бук [buk], мысалы, украин тілінде немесе тіпті неміс тіліндегі Buche) сөзінен шыққан. Аймақтың тағы бір немісше атауы – Buchenland, көбінесе поэзияда қолданылады және «қарағайлы жер» немесе «қарағай ағаштарының жері» деген мағынаны білдіреді. Румын тілінде әдеби немесе поэтикалық контексте кейде Țara Fagilor («қарағайлы жер») атауы қолданылады. Ағылшын тіліндегі балама атауы – The Bukovina, көнеше сөз, бірақ ол ескі әдебиеттерде кездеседі.
The name Bukovina came into official use in 1775 with the region's annexation from the Principality of Moldavia to the possessions of the Habsburg monarchy (which became the Austrian Empire in 1804, and Austria Hungary in 1867). The official German name, die Bukowina, of the province under Austrian rule (1775–1918), was derived from the Polish form Bukowina, which in turn was derived from the Ukrainian word, Буковина (Bukovyna), and the common Slavic form of buk, meaning beech tree (бук [buk] as, for example, in Ukrainian or, even, Buche in German). Another German name for the region, das Buchenland, is mostly used in poetry, and means "beech land", or "the land of beech trees". In Romanian, in literary or poetic contexts, the name Țara Fagilor ("the land of beech trees") is sometimes used. In English, an alternative form is The Bukovina, increasingly an archaism, which, however, is found in older literature.
Тарих
Еуропаға моңғол шапқындарынан кейін Буковина жерлері 14 ғасырдан бері Молдавия княздығының құрамына кірді, ал Сучаева 1388 жылдан 1565 жылға дейін княздық астанасы болды. 16 ғасырда Молдавия Осман империясының бағыныштылығына көшті, бірақ өзіншелігін сақтап қалды. 18 ғасырдың басында Молдавия Ресей империясының оңтүстікке қарай кеңею мақсатына айналды, бұл кеңею 1710-11 жылдардағы Прут өзені жорығында Петр I патша тарапынан басталды. 1769 жылы, 1768-1774 жылдардағы орыс-түрік соғысы кезінде Молдавия Ресей империясының әскері тарапынан басылып алынды.
After the Mongol invasion of Europe, the Bukovina lands since the 14th century had been part of the Principality of Moldavia, with Suceava being the princely capital from 1388 to 1565. In the 16th century, Moldavia came under Ottoman suzerainty, but still retaining its autonomy. During the early 18th century, Moldavia became the target of the Russian Empire's southwards expansion, inaugurated by Tsar Peter the Great during the Pruth River Campaign of 1710–11. In 1769, during the Russo Turkish War of 1768–74, Moldavia was occupied by the Imperial Russian Army.
Австрия билігі
1772 жылы Польшаның бірінші бөлінісінен кейін Габсбург монархиясы Трансильвания княздығын жаңадан иеленген Галиция және Лодомерия корольдігімен құрлықтағы байланыс орнатуды мақсат етті. 1774 жылдың шілдесінде Кючук-Кайнарджадағы орыс-түрік шарттысы жасалғаннан кейін, австриялықтар қазан айынан бастап Жоғарғы Портамен келіссөздер жүргізіп, нәтижесінде Молдавияның шамамен 10 000 шаршы километр (шамамен 4 000 шаршы миль) аумағын алды. Бұл аймақты олар 1775 жылдың қаңтарында ресми түрде қосып алған Буковина деп атады. 1776 жылдың 2 шілдесінде Паламуткада австриялықтар мен османдықтар шекаралық келісімге қол қойды, Габсбург монархиясы бұрын басып алған 59 ауылды қайтарып, 278 ауылды өз бақылауында қалдырды. Молдавияның солтүстік-батыс бөлігін аннексиялауға қарсылық көрсеткен және наразылық білдірген Молдавия князі Григорий III Гика Осман империясы тарапынан өлтірілді. Буковина 1775 жылдан 1786 жылға дейін жабық әскери округ ретінде болды, содан кейін Австрияның Галиция және Лодомерия корольдігінің ең ірі округі – Буковина округінің құрамына енді. Осы уақытқа дейін Молдавия ақсүйектері осы аумақтағы үстем тапты құраған. Габсбург императоры Иосиф II аймақты Австрия монархиясының провинцияларымен (бірақ Киелі Рим империясымен емес) біріктіруді қалаған. Ол қираған жерлерді Дунай швабтарымен, кейін Буковина немістері деп аталғандармен қоныстандырды. 19 ғасырдың ортасында Садгора қаласы хасидтік Садигура әулетінің орталығына айналды. Көші-қон процесі көпұлтты елдің экономикалық дамуына көмектесті, бірақ ол Дунай монархиясының алыс шығыс бекеті болып қала берді. 1804 жылы аймақ жаңа құрылған Австрия империясының құрамына кірді. 1848 жылғы төңкерістерден кейінгі саяси тұрақсыздықтан кейін, эстаттар Вена үкіметінен Буковинаны жеке Австриялық Кронланд (тақ жері) мәртебесіне көтеруді сұрады. 1849 жылдың 4 наурызынан бастап бұрынғы округ Австрия императорының ресми толық титулына сәйкес номиналды герцогтік – Герцогтум Буковина деп жарияланды. Ол император тағайындаған к.к. Statthalter (штадтхальтер) басқарды, оның ресми резиденциясы 1850 жылдан бастап Черновицте орналасқан. 1860 жылы Буковина Галициямен қайта біріктірілді, бірақ император Франц Иосиф I-нің 1861 жылғы ақпан патентіне сәйкес қайтадан жеке провинция ретінде жаңадан құрылды. Жаңадан құрылған Кронланд өз Ландтаг диетасын және Ландэсаушхусс атқарушы органымен бірге алды, бұл мәртебе 1918 жылға дейін сақталды. 1867 жылы Австрия империясының Аустрия-Мажар империясы ретінде қайта ұйымдастырылуымен ол Цислейтания ("Австрия") территориясының бөлігіне айналды. Желтоқсан Конституциясы қабылданғаннан кейін Карл фон Ауэрсперг басқаратын Цислейтания азаматтары министрлігінің бастамасымен Императорлық кеңес бұрынғы штадтхальтерге Landespräsident (жер басшысы) атағын беру туралы шешім қабылдады, ол Landesregierung (мемлекеттік үкімет) басқарды. Буковинадан Австрия депутаттар палатасында тоғыз (1907 жылғы сайлаудан бастап: 14) делегат өкілдік етті.
Following the First Partition of Poland in 1772, the Habsburg monarchy had aimed at a land connection from the Principality of Transylvania to the newly acquired Kingdom of Galicia and Lodomeria. After the Russo Turkish Treaty of Küçük Kaynarca was concluded in July 1774, the Austrians entered into negotiations with the Sublime Porte from October and could finally obtain a territory of Moldavia with an area of about 10,000 square kilometres (ca. 4,000 square miles) they called Bukowina, which they formally annexed in January 1775. On 2 July 1776, at Palamutka, Austrians and Ottomans signed a border convention, the Habsburg monarchy giving back 59 of the previously occupied villages, and remaining with 278 villages. For opposing and protesting the annexation of the northwestern part of Moldavia, the Moldavian ruler Prince Grigore III Ghica was assassinated by the Ottomans. Bukovina at first was a closed military district from 1775 until 1786, and then was incorporated as the largest district, the Bukovina District, of the Austrian constituent Kingdom of Galicia and Lodomeria. So far, the Moldavian nobility had traditionally formed the ruling class in that territory. The Habsburg emperor Joseph II wished to affiliate the region with the provinces of the Austrian monarchy (though not with the Holy Roman Empire); he had the devastated lands colonised by Danube Swabians, later known as Bukovina Germans. In the mid 19th century the town of Sadhora became the centre of the Hasidic Sadigura dynasty. The immigration process promoted the further economic development of the multi ethnic country, though it remained a remote eastern outpost of the Danube Monarchy. In 1804, the region became part of the newly established Austrian Empire. After the political turmoil of the 1848 revolutions, the estates urged the Vienna government to elevate the Bukovina to a separate Austrian Kronland (crown land). With effect of 4 March 1849, the former Kreis was declared the Herzogtum Bukowina, a nominal duchy as part of the official full style of the Austrian emperor. It was governed by a k. k. Statthalter (stadtholder) appointed by the emperor, with his official residence at Czernowitz from 1850. In 1860 the Bukovina was again amalgamated with Galicia, but reinstated as a separate province once again according to the 1861 February Patent issued by Emperor Franz Joseph I. The reinstated crown land received its own Landtag diet including a Landesausschuss executive authority, a status that would last until 1918. In 1867, with the re organisation of the Austrian Empire as the Austro Hungarian Empire, it became part of the Cisleithanian ("Austrian") territories. Upon the promulgation of the December Constitution, the Imperial Council, on the initiative of the Cisleithanian Citizens' Ministry led by Karl von Auersperg, decided to confer the title Landespräsident on the former stadtholder, heading a Landesregierung (state government). Nine (from 1907 elections: 14) delegates represented the Bukovina in the Austrian House of Deputies.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бейбіт уақытта аймақтағы негізгі әскери күш – Черновицтегі 22-ші жаяу әскер полкі болды, ол сол кезде румындық көпшілігі бар жалғыз австро-венгрлік Ландвер полкі (54%) еді. Бірақ, соғыс басталғаннан кейін жергілікті жұрттан жаңа бөлімдер құрылды. 22-ші, 23-ші және 41-ші Ландвер полктері, сондай-ақ 4-ші драгун полкінде де румындар көпшілік құрады. Әскерге шақыруды ынталандыру үшін румындарға ұлттық түстерін тағуға рұқсат берілді, олар румындық әскери дін қызметкерлерінен рухани басшылық алды. 1914–15 жылдары Буковинаның үлкен бөлігін генерал Алексей Брусилов басқарған Ресейдің 8-ші армиясы Галиция шайқасында жеңіліске ұшырағаннан кейін басып алды. Орталық державалардың біріккен күштері, неміс басқарған Горлице-Тарнов шабуылы мен Ресейдің үлкен шегінісінен кейін ғана оны қайтарып ала алды. Румын әскерлері батырлықпен соғысты, 62-сі Батылдық үшін медальмен марапатталды. Бірде 41-ші полк 54 сағат бойы үзіліссіз шайқасты. 1916 жылдың 4 маусымына қарай Буковина румыниялықтарының 184-і қаза тапты, 1175-і жараланды және 82-сі тұтқынға алынды. 1918 жылдың күзінде көп ұлтты Австрия-Мажарстан мемлекеті құлап, Соғыс министрлігі ресми түрде демобилизация жарлықтады, бірақ орталық билік қаруды жоюды қамтамасыз ете алмады. 1918 жылдың 18 қазанында Галициядағы Лемберг қаласында құрылған Украина Ұлттық Кеңесі Буковина мен Карпат Рутениясын қосатын Украина Республикасын жариялауды жоспарлады. 1918 жылдың 25 қазанында Е. Попович басқарған украиндық аймақтық комитет Украина Ұлттық Кеңесінің Буковинадағы өкілі ретінде Черновицте құрылды. Осы уақытта жергілікті жарымәскери күштер Украина Ұлттық Кеңесі Черновиц пен Буковинаның басқа бөліктерін бақылауға алды, 6 қарашаға дейін Австрияның билігін тиімді түрде ығыстырды. Жергілікті украиндықтар Буковинаны Батыс Украина Халық Республикасына қосуға тырысқанмен, олар әкімшілік құра алмады. Украинаның жарымәскери күштері қарсылықсыз Галицияға қайта шегінді. Конгресс румындық Буковиниялық саясаткер Янку Флондорды төраға етіп сайлады және румын, неміс және поляк өкілдерінің қолдауымен Румыния Корольдігімен бірігуге дауыс берді; Украина өкілдері конгресске бойкот жариялады. Себептер ретінде 1775 жылы Габсбургтер басып алғанға дейін Буковина Молдавия княздығының орталығы болғаны (онда воеводалардың жерленген жерлері орналасқан) және өзін-өзі анықтау құқығы келтірілді. Провинцияның румындық бақылауы 1919 жылғы Сен-Жермен келісімінде және 1920 жылғы Трианон келісімінде халықаралық деңгейде мойындалды, онда Германия Австрия Республикасы мен Венгрия Корольдігі Буковинаға қатысты барлық талаптарынан бас тартты.
The main military force in the region during peacetime was the 22nd Infantry Regiment at Czernowitz, at that time the only k. k. Landwehr regiment with a Romanian majority (54%). As soon as hostilities began, however, new units were formed from the locally recruited population. The 22nd, 23rd and 41st Landwehr Regiments, along with the 4th Dragoons regiment all had Romanian majority. To encourage recruitment, the Romanians were allowed to wear their national colors as well as receiving spiritual guidance by ethnic Romanian military priests. In 1914–15 large parts of the Bukovina were occupied by the Russian 8th Army under General Aleksei Brusilov after the Austro Hungarian defeat in the Battle of Galicia and could only be regained by the united forces of the Central Powers after the German led Gorlice–Tarnów Offensive and the Russian Great Retreat. The Romanian troops fought bravely, 62 being awarded the Medal for Bravery. In one instance, the 41st Regiment fought for 54 hours continuously. By 4 June 1916, The Bukovinian Romanian casualties were 184 killed, 1175 wounded and 82 captured. In the autumn of 1918, the multi ethnic state of Austria Hungary collapsed and the Ministry of War officially ordered demobilization, though no central authority was able to ensure the decommissioning of arms. On 18 October 1918, the Ukrainian National Council established in Lemberg, Galicia, planned to declare a Ukrainian Republic that would also incorporate the Bukovina and Carpathian Ruthenia. On 25 October 1918, a Ukrainian regional committee, led by Emilian Popowicz, was established in Czernowitz to represent the Ukrainian National Council in Bukovina. In the meantime, the local paramilitary forces of the Ukrainian National Council took control over Czernowitz and other parts of Bukovina, effectively supplanting Austrian control by the 6th of November. Although local Ukrainians attempted to incorporate Bukovina into the so called West Ukrainian People's Republic, they were not able to set up an administration. while the Ukrainian paramilitary forces withdrew without resistance to Galicia. The Congress elected the Romanian Bukovinian politician Iancu Flondor as chairman, and voted for the union with the Kingdom of Romania, with the support of the Romanian, German, and Polish representatives; Ukrainian representatives boycotted the Congress. The reasons stated were that, until its takeover by the Habsburg in 1775, Bukovina was the heart of the Principality of Moldavia (where the voivods' burial sites are located), and right of self determination. Romanian control of the province was recognized internationally in the Treaty of St. Germain, in 1919, and the Treaty of Trianon, in 1920, when both the Republic of German Austria and the Kingdom of Hungary renounced all claims to the Bukovina.