Кіріспе

Португал тілінің диалектісі Еуропалық португал (português europeu, puɾtuˈɣez ewɾuˈpew), сонымен қатар Португалия португал тілі (português de Portugal), Иберия португал тілі (português ibérico) және Пиреней португал тілі (português peninsular) деп аталады. Португал тілінің диалектілері Португалияда, Анголада, Мозамбикте, Сан-Томе және Принсипиде және Гвинея-Бисауда қолданылады. "Еуропалық" сөзі "Португалия португал" ("português português") терминінің Бразилия португал тілінен айырмашылығын тудырмау үшін таңдалды. Португал тілі – көпорталық тіл; ол көптеген елдерде өзара байланысты бірнеше ресми стандартты формалары бар бір тіл. Португал тілі – кельт, герман, грек және араб тілдерінің ықпалына ұшыраған роман тілі. Бұрын Пиреней түбегінде галисиа-португал тілі ретінде қолданылған. Португалияның 12 ғасырда мемлекет ретінде қалыптасуымен тіл португал тіліне дамыды. Португалияның солтүстігіндегі Испанияның Галисия провинциясында ана тілі – галисиан тілі. Португал және галисиан тілдері өте ұқсас, сондықтан туған жерінің тұрғындары бір-бірін түсіне алады, себебі олардың жақын арадағы ортақ түбірі бар. Португал және испан тілдері әр түрлі тілдер болғанымен, лексикасының 89% ортақ. Еуропалық португал тілі роман тілдерінің арасында әріптік емес, екпінді уақыт бойынша ерекшеленеді; осы тұрғыдан ол тіпті Бразилия португал тілінен де өзгеше.

Еуропалық португалша "e caduc"

Еуропалық португал тілінде дерлік артқа қарай, дөңгеленбеген, жақын дауысты дыбыс бар. Ол әдетте буынсыз әріптерде кездеседі, мысалы, pegar ('ұстау'). Дәстүрлі түрде, "e" әрпі буынсыз болғанда айтылады; мысалы, verdade, perigo. Дегенмен, егер "e" әрпі сөздің басында келсе, онда да айтылады; мысалы, energia, exemplo. "e" әрпі басқа дауыстыға жақын болса, ол өзгеріп айтылады; мысалы, real. Алайда, егер e caduc алдынан жартылай дауысты келсе, ол өзгеруі мүмкін, мысалы, poesia, quietude. Көбінесе, буынсыз "i" әрпі төмендетілмейді. Бірақ, ол таңдаулы дауыстыға жақын немесе алдыңғы/кейінгі буындағыға жақын болса, көбінесе өзгеріп айтылады. Мысалы, ministro, príncipe, artilhar, caminhar, pistola, pijama. Португал тіліндегі e caduc жойылуы мүмкін, кейде буынды дауыссызға айналады; мысалы, verdade, perigo, energia, ministro, príncipe, artilhar, caminhar, pistola. Осы дыбысқа қатысты минималды жұптар өте сирек: мысалы, pregar ('шегелеу') және pregar ('уағыздау', соңғысы ертерек preegar < Latin praedicāre сөзінен шыққан), sê ('болыңыз!') және sé ('көру/собор') және se ('егер'), сондай-ақ pêlo ('шаш') және pélo ('қабығын сызу') және pelo ('үшін'), орфографиялық өзгерістерден кейін бұл үш сөздің барлығы қазір pelo деп жазылады.

Географиялық өзгерісі

Еуропалық португал тілі солтүстік және оңтүстік нұсқаларына бөлінеді. Престиждік нормалар екі нұсқаға негізделген: Коимбра және Лиссабон нұсқалары. Фонетикалық тұрғыдан, континенттік португал тілінде айырмашылықтар байқалады. Мысалы, Португалияның солтүстігіндегі фонемалар португал тілінде сөйлейтін әлемнің қалған бөлігімен (Иберия түбегіндегі басқа тілдерге ұқсас) салыстырғанда аз айырмашылыққа ие. Сонымен қатар, бастапқы альвеолярлық діріл солтүстік диалекттердің көп бөлігінде (әсіресе ауылдық аймақтарда) кең таралған, мысалы Трансмонтано, Портуэнсе, Миньюту және Бейраоның көп бөлігінде. Тағы бір аймақтық ерекшелік оңтүстік және аралдарда қазіргі прогрессивті уақытты білдіру үшін инфинитивтің орнына қазіргі уақыттың жіктелуімен кездеседі. Португал тілі Андорра мен Люксембургте айтарлықтай азшылықтың тілі болып табылады. Франция мен Германияда да иммигранттар қауымдастықтары бар.

Галисия тілі

Испаниядағы Галисия автономиялық облысында қолданылатын галисиан тілі португал тілімен өте тығыз байланысты. Жазушылар мен тіл білімі мамандары арасында галисиан және португал тілдерінің әлі күнге дейін бір тіл болып санала ма, жоқ па деген келісім жоқ (шынында, олар көп ғасырлар бойы бір тіл болған, галисиан-португал тілі бұрынғы Рим провинциясы Галекия аймағында, Рим империясы кезінде римдік әскерлер, отарлаушылар және шенеуніктер әкелген халықтық латын тілінен дамыған). Галисия Испания үкіметінің келісімімен CPLP-ге серіктес бақылаушы ретінде қосылуға ниетті екенін білдірді.

Белгілілігі

Instituto Camões – Португалия үкіметі атынан португал тілін, португал мәдениетін және халықаралық көмекті әлем жүзінде насихаттауға арналған португалдық халықаралық институт. RTP – Португалияның қоғамдық телеарнасы, сонымен қатар еуропалық португал тіліндегі медиа мазмұнын әлемге тарату құралы болып табылады. RTP Internacional-дың RTP África деп аталатын бөлімшесі бар, ол Лузофондық Африкаға қызмет көрсетеді. Еуропалық португал тілінде сөйлейтін адамдардың санын анықтауда португал диаспорасының әсерін ескеру қажет: Америка, Австралия, Еуропа және Африкадағы иммигранттар қауымдастықтары.