Кіріспе

Британдық базаршы және қазаға тартылған радикал полковник Дэниел Акстелл, 1622-19 қазан 1660 ж. шамасында Гертфордширден шыққан, базарда саудамен айналысып, діни радикал болған. Ол Үш патшалық соғысы кезінде Парламенттік армияда қызмет етті. 1649 жылдың қаңтарында Вестминстер залында Карл I-нің сот процесінде қауіпсіздікті қамтамасыз етуге жауапты болды, соның салдарынан 1660 жылғы Стюарттардың қайта орналасуынан кейін Кешірім және ұмыту туралы заңнан тыс қалды. Ол 1660 жылдың 19 қазанында мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен асылып, кесіліп, төрт бөлікке бөлінді.

Өмірбаян

Акстелл Гертфордширдегі Беркхамстед қаласының баптисі болды және азық-түлік дүкенінде шәкірттікке алынды. Ол Жаңа үлгідегі армияға қосылып, Джон Пикерингтің жаяу әскер полкінде қызмет етті және полковник шеніне дейін көтерілді. Акстелл 1643 жылы Парламентке шақырылғаннан кейін Англия азамат соғысында маңызды рөл атқарды. Ол жаяу әскер ретінде шайқасты және Линдонды қоршау (1644 жылдың мамыры), Йорк (1644 жылдың маусымы), Марстон Мур шайқасы, сондай-ақ көптеген қоршаулар мен шайқастарда болды. Акстелл белсенді пуритан болғандықтан, 1646 жылы ол және басқа пуритандық сарбаздар Оксфордтағы шіркеулерде уағыз айтуды бастады. Сол кезде уағыз айтуға дін қызметкерінің біліктілігі болмаса, заңмен тыйым салынған, сондықтан ол дін қызметкерлерін уағыз айтудан бас тартуға мәжбүрледі. Ол 1648 жылдың желтоқсанында Ұзын Парламентті тазартуға (Англия тарихындағы жалғыз әскери төңкеріс) подполковник ретінде қатысты және 1649 жылы Вестминстер залында король Карл I-нің сот процесінде Парламент гвардиясына басшылық етті.

Акстелл Ирландияда

Акстелл Кромвельдің Ирландияны бағындыруындағы маңызды тұлға болды. Ол Дрогедаға шабуыл жасауға және одан кейін болған қырғынға қатысты. Ағылшын парламентарийлері қала қабырғаларын және ішкі бекіністерін сәтті басып алғаннан кейін, Дрогеданың роялистік губернаторы Артур Астон және басқалары Жел тегершігі тауындағы цитадельге шегінді, ол мықты бекітілген және шабуылмен оңай алынбады. Оливер Кромвельдің тікелей бұйрығымен Акстеллдің Милл Маунттағы қорғаушыларға берген кешірімі жойылды және қарусыз тұтқындар өлтірілді. Норе өзенінің жанындағы Гранни Граннаг қамалы – әсерлі қираған орын. "Азамат соғысында" деп жазады Грос, "ол король үшін күшті гарнизонмен бекітілді және капитан Батлер басқарды. Килкенни губернаторы болған атақты король өлтіруші полковник Акстелл, оны басып алу үшін жасақ жіберді, бірақ олар тапсырмаларын орындамай қайтып келді. Сонда Акстелл өзі екі зеңбірекпен шығып, қаланы әскери жазалаумен берілуге шақырды. Көмек күтілмегендіктен, гарнизонның бағынуы таңқаларлық емес". 1650 жылдың 25 қазанында Акстелл парламенттік армияны Меелик аралы шайқасында (Шаннон өзеніндегі кранног, онда Коннахттың ирланд армиясы орналасқан) жеңіске жеткізді, ирланд армиясына қараңғыда күтпеген шабуыл жасағаннан кейін. Аса қатыгез қолға-қол соғыстан кейін парламентарийлер жеңіске жетіп, бірнеше жүз ирланд сарбазын өлтіріп, олардың қару-жарақтары мен жабдықтарын тартып алды. Бірақ, қақтығыстан кейін көптеген ирландтар кешірім алғаннан кейін өлтірілгені туралы айыптаулар пайда болды. Акстелл Генри Айретонның әскери трибуналына тартылып, Англияға қайтарылды. Мүмкін, Акстелл айыптының құрбаны болған шығар; Кромвель бір жыл бұрын Дрогеда мен Вексфордта ұқсас қатыгездік жасады, кешірім берілмегендіктен. Ирландиядағы парламенттік күштердің басшылары (немесе Ұлыбританиядағы парламенттік басшылық) Ирландияда бастапқыда қолданылған "шоқ" тактикасының тиімсіз екенін сезінген болуы мүмкін. Мысалы, Айретонның парламентке жеңіл шарттармен бағыну туралы өтініші қабылданбады. Акстеллдің әрекеттері Айретонтың осы салада қолданған кемерсіздік стратегиясына қайшы келген болуы мүмкін.

Қайта қалпына келтіру және жазалау

1659 жылы мамыр айында Протекторат құлағаннан кейін Акстелл Эдмунд Лудлоудың басшылығымен полковник ретінде қысқа мерзімге Ирландияға оралды, бірақ 1659 жылы тамызда Буттың бүлігіне қарсы Джон Ламбертті қолдау үшін Англияға қайта жіберілді. Акстелл 1660 жылы сәуірде Реставрацияға қарсылық көрсетуге тырысқан «Жақсы Ескі Іс» ардагерлерінің бірі болды. Ол Ламбертті полковник Ричард Ингольдсби тұтқындаған Давентри шайқасынан қашып үлкерді, бірақ көп ұзамай өзі де тұтқындалды. Патшаның сотындағы әрекеттері үшін ол мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталды. Корольді өлтіруші ретінде сотта қорғанып, ол тек патшаның сотындағы бұйрықтарды орындағанын айтты, бірақ бірнеше куәгерлер Акстеллдің патшаға сыпайысыздық танытқанын, адамдарын патша өзін қорғауға тырысқанда оны ұнатпауға немесе айғайлауға ынталандырғанын растады. Сотта былай делінді: «[Акстелл] өзінің әскер ретінде әрекет еткенін, жоғары лауазымды офицерінің бұйрығымен әрекет еткенін, оған бағыну керек немесе өлу керек деп түсіндірді. Бірақ бұл оның жоғары лауазымды адамының сатқын екенін ақтамайды, ал бұйрық сатқындық болса, оған бағыну да сатқындық болады». 1660 жылдың 19 қазанында Акстелл Тибернде асылып, кесіліп, төрт бөлікке бөлінді, ал оның басы Вестминстер Холлына қойылды. Оның командирі полковник Фрэнсис Хакер де корольді өлтіруші деп айыпталып, өлім жазасына кесілді. Акстелл өлімге кезінде өкініш білдірмей: «Егер менде мың өмір болса, олардың бәрін [Жақсы Ескі] Іс үшін салған болар еді», - деді. Кромвельдің Протектораты кезінде ол Беркхамстедтің үйін иеленді. Оның өлім жазасын орындағаннан кейін Гертфордширдің жер өлшеушісі Беркхамстедке жаңа жалға алушы және әскери офицерлердің қажеттігін ұсынды, себебі «Акстелл мен оның әріптестері оларға жаңа ілімдерді уағыздағаннан кейін халық көп уақыт бойы жаңылысқан». 1678 жылы Акстеллдің ұлы, сондай-ақ Дэниел Акстелл, Стоук Ньюингтондағы үйінен саяси науқандар ізделіп, Каролинаға қашып кетті. Ол 1687 жылы қайтыс болды.