Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мифологиялық тұлға
Mythological entity
Ксана (астуриялық: /ˈʃana/ немесе [ˈɕa. na]) – астуриялық мифологиядағы кейіпкер. Әрқашан әйел бейнесінде келетін, таза сулы бұлақтарда, өзендерде, сарқырамаларда немесе орманды аймақтарда мекендейтін, ерекше сұлу жаратылыс саналады. Астуриялық "ксана" сөзінің шығу тегі нақты емес, бірақ кейбір ғалымдар оны Диана қасиеттісінің латынша атынан туындаған деп есептейді. Астурия топонимдерінде мифологиялық ксаналардың қоныс тепкен жерлеріне сілтемелер жиі кездеседі. Олар Шығыс Галисия және Кантабрия мифологиясында (Анжана) да таралған.
The xana (Asturian: /ˈʃana/or [ˈɕa. na]) is a character found in Asturian mythology. Always female, she is a creature of extraordinary beauty believed to live in fountains, rivers, waterfalls, or forested regions with pure water. The origin of the Asturian word xana is unclear, though some scholars see it as a derivation from the Latin name for the goddess Diana. References to where the mythological xanas lived are still common in Asturian toponyms. They also appear in Eastern Galician and Cantabrian mythology (Anjanas).
Сипаттамалары
Ксаналар қазына уәде етеді және оларды сиқырын алуға болады. Кейбір ксаналар адамдарға шабуыл жасап, тамақтарын ұрлайды. Олар бұлақтар мен үңгірлерде мекендейді. Ксана – пайдалы рух болуы мүмкін, саяхатшыларға «махаббат суын» сыйлап, ал белгісіз бір үкіммен лайық деп табылғандарға алтын немесе күміс сыйлықтарын береді. Олардың гипноздық дауыстарын көктем мен жазғы түндері естуге болады. Жандары таза адамдар әнді естіп, тыныштық пен махаббат сезімімен толады. Ал жандары таза емес адамдар тұншығып қалғандай сезінеді және ақылдан адасуы мүмкін.
The xanas promise treasures and can be disenchanted. Some xanas also attack people and steal their food. They live in fountains and caves. A xana can be a beneficial spirit, offering "love water" to travellers and rewards of gold or silver to those found worthy through some undefined judgment. Their hypnotic voices can be heard during spring and summer nights. Those who have a pure soul and hear the song will be filled with a sense of peace and love. Those whose souls are not pure will feel they are being suffocated and may be driven insane.
Ксаниндер
Ксаналардың балалары болады, бірақ олар оларға күтім жасай алмайды – ксаналар өз балаларын емшекпен тамақтандыра алмайды. Сондықтан, олар көбінесе адам баласын бесігінен алып, оның орнына өздерінің ертегі баласын қояды, бұл басқа мәдениеттердегі алмастырылған балаларға ұқсас. Адам анасы бұл өзгерісті бала бірнеше айда өскенде байқайды. Ханиннің кім екенін анықтау үшін оттың жанына ыдыс-қазандар мен жұмыртқа қабықтарын қою керек, егер бала алмастырылған болса, ол: "Мен жүз жыл бұрын дүниеге келдім, содан бері оттың жанында мұншама көп жұмыртқа қабығын көрген емеспін!" – дейді.
Xanas have children called italic=no (singular: xanín), but because they cannot take care of them—xanas cannot produce milk to feed their babies—they usually take a human baby from his cradle and put their own fairy child in instead, similar to changelings in other cultures. The human mother realizes this change when the baby grows up in just a few months. In order to unmask the xanín, one must put some pots and egg shells near the fire, and, if the baby is a changeling, he will exclaim, "I was born one hundred years ago, and since then I have not seen so many egg shells near the fire!"
Ксаналар туралы халық аңыздары
Ксаналар туралы әңгімелерді төрт негізгі санатқа бөлуге болады. Біріншіден, ксана бала туған әңгімелер. Мұндай әңгімелерде ксана өз баласын басқа әйелдің баласымен ауыстырады. Екіншіден, сиқырға ұшыраған ксаналар туралы әңгімелер. Бұл әңгімелерде құпия жолмен орындалған амал сиқырды жоюға көмектеседі. Үшіншіден, қазына мен байлыққа ие ксаналар туралы әңгімелер. Ксана байлықты жай ғана таба немесе сый, не ұрлық арқылы иеленуі мүмкін; кейде әңгімедегі адам кейіпкер қазынаны қолға жеткізеді, бірақ көбінесе олай болмайды. Соңғысы, қастық ниетпен әрекет ететін ксаналар туралы әңгімелер. Осы санаттағы ең маңызды әңгімелерде ксана кілт тесігінен үйге кіреді; ксана біреуді алып, баурап тастайды; ксана жануарға айналады; және ксана сиқырлы белбеу сыйлайды.
The stories about xanas can be divided into four broad categories. First, stories in which the xana has a child. In these stories, the xana switches her baby for that of another woman. Second, stories of xanas who suffer spells. In these stories, an act performed according to a secret ritual can break the spell. Third, xanas who possess treasures and riches. The xana may have acquired the riches accidentally, or through donation or theft; sometimes the human character of the tale obtains the treasure, but most of the times does not. Finally, stories about xanas who are malicious. The most important tales of this category are those in which the xana enters a home through a keyhole; the xana takes and enchants someone; the xana transforms into an animal; and the xana provides a magic belt.
Әдебиетте
Кубалық жазушы Дайна Чавиано "Мәңгілік махаббат аралы" романында ксана мотивін пайдаланады. Кейіпкерлердің бірі шашын тарап жатқанда ксанамен кездескенде, олардың арасындағы әңгіме сюжетте шешуші бұрылыс жасайды. Келли Армстронгтың "Қараңғылық көтерілісі" сериясында ксаналар деп есептелетін үш кейіпкер бар. Бұл табиғаттан тыс нәсілдің генетикалық өзгерістерден жаңғырған мүшелері: Хейли Моррис, Николь Тиллсон және қайтыс болған Серена. Олардың қабілеттері мен сумен байланысын ескере отырып, Серенаның суға батып қайтысы оқиғаның құпиясы болып табылады.
Cuban writer Daína Chaviano uses the xana motif in her novel The Island of Eternal Love. When one of the characters encounters a xana while she is combing her hair, the dialogue between them marks a crucial twist in the plot. Kelley Armstrong's Darkness Rising series has three characters who are believed to be xanas. Resurgent members of this supernatural race due to genetic modification: Hayley Morris, Nicole Tillson, and the deceased Serena. Given their powers and association with water, Serena's death by drowning is a point of mystery in the story.