Кіріспе

Жұмысшылардың ең төменгі талаптардан артық жұмыс істемейтін өндірістік әрекеті (итальяндық ереуіл деп те аталады, итальян тілінде: Sciopero bianco, немесе АҚШ терминологиясында – баяулау) – бұл жұмысшылардың еңбек шарты немесе қызметтік міндеттерінде белгіленген ең төменгі көлемнен аспайтын жұмыс істеуі және әдетте қатаң сақталмайтын, уақытты көп алатын ережелерді мүлтіксіз орындауы. Егер жұмыс беруші жеткілікті жұмыскерлерді жалдамаса немесе лайықты жалақы төлемесе, нәтижесінде қалыпты жұмыс істеуге қажетті жағдайлар тумаса, бұл өнімділіктің төмендеуіне немесе жұмыстың баяулауына алып келуі мүмкін. Бұл – жалақының төмендігі мен нашар еңбек жағдайларына қарсы наразылықтың бір түрі.

Қолданбалар

Жұмыспен басқаруды жұмысшылар мен ұйымдастырушылар ереуілдерге тыйым салынған жағдайларда – заңмен немесе жұмыс күштерінің кәсіподаққа қатысуының, не саяси ынтаның болмауы себепті – дәстүрлі ереуілдің орнына ресми немесе бейресми түрде қолдануға болады. Жұмыспен басқару ереуілдерге тыйым салынған салаларда қолданылған, оның ішінде білім беру, полиция және денсаулық сақтау салаларында, сондай-ақ Ресей сияқты жалпы ереуілдерге тыйым салатын авторитарлық елдерде де қолданылады. Осы тұрғыдан алғанда, жұмыспен басқару тактикасы басқа да өндірістік шараларға, мысалы, штаттан тыс жұмысты тоқтатуға немесе «көк тұмауға» ұқсауы мүмкін.

Тыныш тастау

Тыныш тастау – бұл нақты, көбінесе спонтанды немесе халықтық бастамада жұмыс ережелерін қатаң сақтау тактикасы. Атауына қарамастан, тыныш тастау философиясы жұмыстан толықтай кетумен байланысты емес, керісінше, қызметкерлер жұмыстағы талаптардың ең төменгі деңгейін орындаумен шектеліп, жұмыс уақытында ғана жұмысқа қатысты іс-шаралармен айналысады, қосымша міндеттерден бас тартады. Тыныш тастауды қолдаушылар оны «жалақыға лайық жұмыс істеу» немесе «дәл мөлшерде үлес қосу» деп атайды және оның мақсаты, ең алдымен, ұйымдасқан қозғалыстың бөлігі ретінде жұмыс орнын бұзу емес, сонымен қатар кәсіби қанағатсыздықтан және эмоционалдық күйзелістен сақтану, сондай-ақ жеке деңгейде автономияны және жұмыс пен өмір арасындағы тепе-толықтықты қалпына келтіру екенін айтады. Бұл фразаны кімнің алғаш рет қолданғаны туралы нақты мәлімет жоқ, бірақ кейбір деректер Мардж Райанның 1998 жылы Рочестер технология институтында осы әрекетті (әрекетсіздікті) енгізгенін көрсетеді. Жақында ол «тыныш зейнеткерлікке» шықты, ол жерде ол тіпті аз жұмыс істейді. Бұл, сондай-ақ, 2021 жылдың сәуір айында Қытайдың әлеуметтік желілерінде пайда болған және Sina Weibo желісінде кең таралған «тан пин» («жата бермеймін») қозғалысынан шабыттанған болуы мүмкін. Сол жылы қытайлық интернет қолданушылары «тан пин» мен «инволюция» ұғымдарын біріктірді, бұл американдық антрополог Клиффорд Герцтің 1963 жылғы «Ауыл шаруашылығындағы инволюция» кітабында зерттелген процесс. Бұл кітап 1980-ші жылдардың соңында Қытайға қатысты әлеуметтік ғылымдардағы зерттеулерге байланысты назар аударды, нәтижесінде «инволюция» термині Қытайда кең танылды. 2020 жылы «инволюция» қытай тіліндегі БАҚ-та ең көп қолданылатын сөздердің біріне айналды, бұл оны тым бәсекелестікке толы қоғамдағы шаршау сезімін сипаттау үшін пайдалануға мүмкіндік берді. «Тан пин» кең таралғаннан кейін көптеген интернет-мемдер пайда болды. ABC Money бизнес журналы бұл сөздің ресми түрде қолдау тапқан «қытай арманынан» көңілі қалған, үндемейтін көптеген жастардың сезімін бейнелейтінін мәлімдеді. Америка химия инженерлері институтының журналында жарияланған редакциялық мақалада тыныш тастау «әрекет ету мәдениетінен» бас тарту және жұмыстың құндылығы сағат санымен байланысты деген сенімді қабылдамау ретінде сипатталды. Тыныш тастау – бұл қызметкерлердің жұмыс сипаттамасына сәйкес жұмыс істеуі, бұрын белгіленген күтулерді орындауы, бірақ олардан асып кетпеуі, қосымша міндеттерді қабылдамауы және осының бәрін тек қазіргі жұмыс орнын сақтап қалу үшін, сондай-ақ ұйымдық мақсаттардан гөрі өзінің әл-ауқатын басымдыққа қою үшін жасауы. Қызметкерлер сыртқы ынта алмаушылық, эмоционалдық күйзеліс және басшыларға немесе ұйымға деген наразылық салдарынан тыныш тастауға көшеді. Тыныш тастаудың әсері әртүрлі болуы мүмкін, ол жұмысшыларға эмоционалдық күйзелістен сақтануға көмектессе де, олардың кәсіби мансабына қауіп төндіруі мүмкін. Бұл термин жаңа болғанымен, тыныш тастау идеясы ондаған жылдарға созылады. «Тыныш тастау» фразасы 2022 жылы АҚШ-та, әсіресе әлеуметтік видео платформасы TikTok арқылы танымал болды. 2022 жылы тыныш тастау Business Insider мақаласынан шабыттанған вирусқа айналған TikTok бейнесінен кейін көптеген басылымдарда кең таралды. Сол жылы Gallup жүргізген сауалнама бойынша АҚШ жұмыс күшінің шамамен жартысы тыныш тастау тәжірибесін қолданып жүрген. Сала сарапшылары COVID-19 пандемиясы тыныш тастаудың әлеуметтік қозғалысын жеделдеткенін, экономикалық салдарлар нәтижесінде Z ұрпағы арасында еңбек құқықтарына қызығушылықтың артуын байқады. 2021 жылы Америкалық психологиялық қауымдастық жүргізген сауалнама бойынша АҚШ жұмысшыларының қырқ пайызы жұмыс орнын ауыстыруды жоспарлап отырғаны анықталды, бұл есеп стресс пен эмоционалдық күйзеліс деңгейіне лайықты өтемақының болмауымен байланысты. 2023 жылы жұмыстан толықтай босатудың орнына қызметкерлерді басқа қызметке ауыстыру тренді байқалды, бұл жұмыс орнындағы биліктің ықтимал өзгерісін көрсетеді.

Жауап

Жеке салым қосушылар "әдеттегідей жұмыстың шектерін сақтайтын, жауапкершілікті орындауға тырысатын" қызметкерлер деп ойласа, ал жұмыс берушілер оларды "қасақана өнімділігін төмендетіп, жаңсақ жұмыс істейтіндер" деп қарауы мүмкін. Бұл термин сондай-ақ жұмыс берушілердің қызметкерді өз еркімен жұмыстан кетуге итермелеу үшін оның міндеттерін азайтуына қатысты қолданылады. "Тыныш жұмысқа орналастыру" дегені – жұмыс берушілердің жақсы қызмет ететін қызметкерлерге қосымша міндеттер мен ақысыз жұмыс жүктеу стратегиясын сипаттау үшін қолданылатын тағы бір ұғым. Егер басқа ереуіл түрлері реттелген немесе заңсыз болса, жұмысқа қатысты ережелерді қатаң сақтау тактикасы тексерілуі немесе жазалануы мүмкін. Кез келген кәсіби одақтары жоқ жұмыс орындарында, егер қызметкерлер жұмысқа қатысты ережелерді қатаң сақтау, ұйымдастыру немесе тыныш кету әрекеттеріне күдік тудырса, олардың жұмысқа орналасу шарты ерікті болып есептелсе, жұмыстан босатылуы мүмкін. Алайда, егер жұмыстан босату қызметкерлердің ұйым құруға және одақ құруға қатысты қорғалған құқықтарын бұзу мақсатымен жасалса, онда мұндай тоқтату заңсыз деп танылуы мүмкін.