Османдық мавзолейлер: Босния және Герцеговинадағы түрбелер
Türbe
Түркиядағы және Босния мен Герцеговинадағы Осман түрбелері – сұлтан, ақсүйектер мен белгілі тұлғалардың мазарлары. Құрылысы, пішіні және мақсаты туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Осман кесенелері
Босния және Герцеговинадағы ауыл
Ottoman mausoleums
the village in Bosnia and Herzegovina
Түрбе – мұсылман кесенесі, қабір немесе зират, көбінесе түрік тілді аймақтарда және Осман сұлтандары, ақсүйектер мен белгілі тұлғалардың кесенелері. Әдетте түрбе мешіт немесе кешен аумағында орналасады, көбінесе қайтыс болған адамның өсиетімен салынған. Дегенмен, кейбіреулері айналасындағы ғимараттармен тығыз байланысты. Көптеген түрбелер салыстырмалы түрде кішкентай, көбінесе күмбезді және алты- немесе сегізбұрышты пішіндес, бір бөлмеден тұрады. Кішкентай түрбелер көбінесе жабық болады, бірақ ішін терезелер мен есіктердегі металл торлар арқылы көруге болады. Сыртқы қабырғасы әдетте тастан қаланған, есік үстінде плиткамен әшекейленген болуы мүмкін, ал ішкі жағында жоғары сапалы боялған плиткалардың үлкен аумағы орналасқан. Ішінде денелер немесе денелер қарапайым саркофагтарда, мүмкін жазумен, бай матамен жабылған немесе бастапқыда жабылған күйде болады. Әдетте, бұл саркофагтар символдық болып табылады, ал нақты дене еден астында жатыр. Қабір басында ағаш тіреуге ерлер үшін ақ матадан жасалған османдық тюрбан немесе тастан ойылған тюрбан қойылған. Ерте мысалдарда, олар үлгі алған Илханат және парсы қабірлерінің үлгісімен екі немесе одан да көп қабаттан тұрған; Малек қабірі осыған жақсы мысал. Осман стилінің ертедегі көшпелі османдықтар мен олардың әскери жорықтарында қолданған шатырлардың пішінін бейнелейтіні де айтылады. Сұлтандар өз қабірлерін көбінесе өмір бойында салдырған, бірақ басқа отбасы мүшелерінің (кейбір сұлтандардың) қабірлері қайтыс болғаннан кейін салынған. 1389 жылы Косово шайқасында жеңіске жеткеннен кейін қаза тапқан Мұрад I сұлтанның ішкі органдары сол жердегі түрбеге қойылған, ал қалған денесі Бурсадағы астанасына жеткізіліп, екінші түрбеге жерленген.
Türbe refers to a Muslim mausoleum, tomb or grave often in the Turkish speaking areas and for the mausolea of Ottoman sultans, nobles and notables. A typical türbe is located in the grounds of a mosque or complex, often endowed by the deceased. However, some are more closely integrated into surrounding buildings. Many are relatively small buildings, often domed and hexagonal or octagonal in shape, containing a single chamber. More minor türbes are usually kept closed although the interior can be sometimes be glimpsed through metal grilles over the windows or door. The exterior is typically masonry, perhaps with tiled decoration over the doorway, but the interior often contains large areas of painted tilework, which may be of the highest quality. Inside, the body or bodies repose in plain sarcophagi, perhaps with a simple inscription, which are, or were originally, covered by rich cloth drapes. Usually these sarcophagi are symbolic, and the actual body lies below the floor. At the head of the tomb a wooden pole was sometimes surmounted by a white cloth Ottoman turban (for men) or by a turban carved in stone. Earlier examples often had two or more storeys, following the example of the Ilkhanate and Persian tombs on which they were modelled; the Malek Tomb is a good example of this. The Ottoman style is also supposed to reflect the shape of the tents used by the earlier nomadic Ottomans and their successors when on military campaigns. Sultans often had their tombs built during their lifetimes, although those of other family members (and some sultans) were constructed after their deaths. The vital organs of Sultan Murad I, assassinated just after his victory at the Battle of Kosovo in 1389, were buried in a türbe there while the rest of his body was carried back to his capital at Bursa to be buried in a second türbe.
Этимология
Бұл сөз араб тіліндегі تُرْبَة (turbah) сөзінен туындаған, ол "топырақ/жер/дала" мағынасын береді. Сонымен қатар, бұл сөз мазарды немесе, көбінесе, зираттағы жер учаскесін де білдіруі мүмкін.
The word is derived from the Arabic تُرْبَة turbah (meaning "soil/ground/earth"), which can also mean a mausoleum, but more often a funerary complex, or a plot in a cemetery.
Танымал түрбтер
Стамбул Осман сұлтандарының көпшілігінің түрбелеріне, сондай-ақ көптеген ұлы уәзірлер мен басқа да көрнекті тұлғаларға мекен. Түркияда Осман империясының бірнеше суфи пірлерімен байланысты түрбелер де бар.
Istanbul is home to the türbes of most of the Ottoman sultans as well as to many of the grand viziers and other notables. Turkey also has türbes associated with several Sufi saints of the Ottoman Empire.
Сүлеймен мешіті кешені
Стамбулдағы Сүлеймен мешіті кешенінде ең танымал түрбелердің бірі орналасқан, соның ішінде Сүлейменнің өзінің (1550-ші жылдар) – шамасы, барлық Осман түрбелерінің ең сәндісі – және оның әйелі Хюррем Сұлтанның түрбесі, онда өте әдемі плиткалық жұмыстар бар. Кешенге жақын көшеде оның әйгілі сәулетшісі Мимар Синанның шағын түрбесі, бұл оның бұрынғы бағының орнында салынған.
The Süleymaniye Mosque complex in Istanbul includes some of the most famous türbes, including that of Suleyman himself (1550s) – perhaps the most splendid of all Ottoman türbes – and that of his wife Hürrem Sultan, with some extremely fine tilework. In a street close to the complex is the small türbe of its famous architect Mimar Sinan, in what was his garden.
Қоңя
Коньяда 12 ғасырдағы Аладдин мешітінің аумағында Селжук Рум әулетінің мүшелерінің қабірлері сақталған екі конус тәрізді шатырлы ерте түрбе бар. Қалада сондай-ақ Джалал ад-Дин Мұхаммед Румидің түрбесі орналасқан, ол маңызды қасиетті орын және зиярат ету мекесі болып табылады. Коньяда, сондай-ақ Кайсериде түрбелерді күмбет деп те атайды.
In Konya the grounds of the 12th century Alâeddin Mosque contain two conical roofed early türbes containing the remains of members of the Seljuk Rum dynasty. The town is also home to the türbe of Jalal ad Din Muhammad Rumi, which is a major shrine and pilgrimage point. In Konya, as in Kayseri, türbes are also referred to as Kümbets.
Бүрса
1453 жылы Константинопольді бағындыруға дейін Осман империясының астанасы болған Бурса қаласында Осман I және оның ұлы Орхан сияқты ертерек сұлтандардың көптеген түрбелері сақталған. Әдемі Мұрадийе кешенінің аумағында Мұрат II және бірнеше ханзадалардың қабірлері орналасқан. Жасыл мешіттің аумағындағы үш қабатты үлкен мұнарадағы Жасыл түрбе (Жасыл түрбе) Мехмед I-нің әсем плиткамен безенген саркофагын сақтайды. Түрбенің аты жасыл түсті еске салса да, оның сыртқы қабырғасы көбінесе қарапайым көк плиткалармен қапталған.
The Ottoman capital before the conquest of Constantinople in 1453, Bursa is home to the türbes of most of the earlier sultans including Osman I and his son, Orhan. Türbes in the grounds of the lovely Muradiye Complex contain the remains of Murad II and several princes. The Yeşil Türbe (Green Türbe), a large three story tower in the grounds of the Yeşil Mosque, houses the beautifully tiled sarcophagus of Mehmed I. Much of its exterior is covered with plain blue tiles, despite the name of the tomb suggesting that they are green.
Болгария
Болгарияда 1826 жылға дейін Кідлеми Баба, Ак Язылы Баба, Демир Баба және Отман Баба сияқты дервиш әулиелерінің жетібұрышты түрбелері Бекташи текелерінің (жиналыс орындары) орталықтары қызмет етті. Хажи Бекташ Велидің түрбесі қазір оның есімін алып жүрген қаладағы түпнұсқа Бекташи текесінде (қазір мұражай) орналасқан және Түркияның түкпір-түкпірінен келген алевилер үшін қастерлі зыярат орны болып табылады.
In Bulgaria, the heptagonal türbes of dervish saints such as Kıdlemi Baba, Ak Yazılı Baba, Demir Baba and Otman Baba served as the centers of Bektashi tekkes (gathering places) before 1826. The türbe of Haji Bektash Veli is located in the original Bektashi tekke (now a museum) in the town that now bears his name and remains a site for Alevi pilgrims from throughout Turkey.
Босния және Герцеговина
Осман империясының өркендеген шағында, Гази Хусрев бектің билігі тұсында Сараево, Босния және Герцеговина, Стамбулдан кейін Балқандағы ең ірі және маңызды Осман қалаларының біріне айналды, онда ірі базар (қазіргі Башчаршия) және көптеген мешіттер болды, олардың саны 16 ғасырдың ортасына қарай 100-ден асты. 1660 жылға қарай Сараевоның халқы 80 000-нан асып кеткені есептелді. Хусрев бек қаланың физикалық келбетін қалыптастыруға зор үлес қосты, өйткені қазіргі Ескі қаланың көп бөлігі оның тұсында салынған. Гази Хусрев бек мешіті (босниялық: Gazi Husrev begova Džamija, түрікше: Gazi Hüsrev Bey Camii) – Сараевоның Башчаршия тарихи базарында орналасқан мешіт. Ол 16 ғасырда салынған. Бұл Босния мен Герцеговинадағы ең ірі тарихи мешіт және Балқандағы Осман сәулетінің ең көрнекті ескерткіштерінің бірі. Гази Хусрев бектің түбесі мешіт ауласында орналасқан. 1699 жылы Сараевоны Савой князі Евгений өртеп жібергеннен кейін Травник, қазіргі Босния және Герцеговинада, Осман империясының Босния провинциясының астанасы және босниялық уәзірлердің резиденциясы болды. Ұлы визирлер кейде Травникте жерленген, ал олардың құрметіне Травник қаласының Ескі бөлігінің ортасында түбелер салынды, олар бүгінге дейін сақталған.
At the peak of the Ottoman empire, under Gazi Husrev beg Sarajevo, Bosnia and Herzegovina, became one of the biggest and most important Ottoman cities in the Balkans after Istanbul, with the largest marketplace (modern day Baščaršija), and numerous mosques, which by the middle of the 16th century numbered more than 100. By 1660, the population of Sarajevo was estimated to be over 80,000. Husrev beg greatly shaped the physical city, as most of what is now the Old Town was built during his reign. The Gazi Husrev beg Mosque (Bosnian: Gazi Husrev begova Džamija, Turkish: Gazi Hüsrev Bey Camii), is a mosque in Sarajevo historic marketplace Baščaršija, and it was built in 16th century. It is the largest historical mosque in Bosnia and Herzegovina and one of the most representative Ottoman structures in the Balkans. Gazi Husrev beg's turbe is located in the mosque courtyard. Travnik, in modern Bosnia and Herzegovina, became the capital of the Ottoman province of Bosnia and residence of the Bosnian viziers after 1699, when Sarajevo was set ablaze by Prince Eugene of Savoy. The Grand Viziers were sometimes buried in Travnik, and türbe shrines were erected in their honour in the heart of Old town of Travnik, where they stand today.
Венгрия
Идрис Бабаның түрбесі Венгрияның Пец қаласында 1591 жылы салынған. Оның сегізбұрышты негізі және күмбезді қабірі бар, ал фасадында ат жалды терезелер мен дөңгелек жоғарғы терезелері орналасқан. Бұл Венгриядағы осы сипаттағы екі түрбеден бірі (екіншісі – Гүл Бабаның қабірі) және Венгриядағы Осман сәулетінің тарихында маңызды орынға ие. Идрис Бабаның түрбесіне жерленген түрік адам туралы көп мәлімет белгілі емес, алайда ол кереметтер жасау қабілетіне ие қасиетті адам саналған. Кейіннен ол ұнтақ сақтау орны ретінде пайдаланылған. Түркия үкіметі түрбеге мазар, кестеленген көрпе және намаздық кілем сыйлаған. Идрис Бабаның және Гүл Бабаның түрбелері – мұсылмандардың қасиетті сапар орындары болып табылады.
The türbe of Idrisz Baba stands in Pécs, Hungary and was built in 1591. It features an octagonal base and domed sepulchre, with ogee shaped lower windows and circular upper windows on the facade. It is one of only two surviving türbes of its kind in Hungary (the other is the Tomb of Gül Baba), and plays an important role in the record of Ottoman architecture in Hungary. Not much is known about the Turkish person entombed in the türbe of Idrisz Baba; however, he was considered to be a holy man with the power to work miracles. It was later used as a storage facility for gunpowder. The türbe has been furnished with a mausoleum, embroidered sheet, and prayer mat by the Turkish government. Both the türbe of Idrisz Baba and the türbe of Gül Baba are places of pilgrimage for Muslims.