Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1712–1780 ж. ағылшын дәрігері және өсімдіктер жинаушысы Джон Фотэргилл (8 наурыз 1712 – 26 желтоқсан 1780) – ағылшын дәрігері, өсімдіктер жинаушы, қайырымдастықшы және квакер. Оның медициналық жазбалары зор әсер етті, сондай-ақ ол қазіргі Лондон қаласындағы Уэст Хэм паркі аумағында үлкен ботаникалық бақ құрды.
English physician and plant collector, 1712–1780
John Fothergill FRS (8 March 1712 – 26 December 1780) was an English physician, plant collector, philanthropist and Quaker. His medical writings were influential, and he built up a sizeable botanic garden in what is now West Ham Park in London.
Өмір және жұмыс
Фотергилл Йоркширдегі Бэйнбриджге жақын Карр-Энде дүниеге келді. Ол Джон Фотергиллдің (1676–1745), квакер дінінің уағыздаушысы және фермері, және оның бірінші әйелі Маргарет Хоуфтың (1677–1719) ұлы болды. Седберг мектебінде оқығаннан кейін Фотергилл дәріханашының шәкірті болды. 1736 жылы Эдинбургте медицина докторы ғылымын қорғап, одан кейін Лондонның Сент-Томас ауруханасында білімін жетілдірді. 1740 жылы Еуропа құрлығына сапар шеккеннен кейін Лондонға қоныстанды, онда үлкен тәжірибе жинады. 1775 және 1776 жылдардағы тұмау эпидемиясы кезінде ол күніне 60 науқасты емдеген дегенді айтады. 1745 жылы Фотергилл Лондон Корольдік қоғамында шотланд дәрігері және хирург Уильям Тоссахтың (шамамен 1700–1771) еңбегін сілтеме жасай отырып, қысқаша лекция оқыды. Бұл ауыздан ауызға дем беру әдісі туралы алғашқы белгілі лекция болды. Ол сондай-ақ 1773 жылы жариялаған "Беттегі ауыр сырқат" еңбегінде тригеминальды невралгияны алғаш рет сипаттап, атады. Ол ангина мен дифтерия туралы да жазды. Фотергиллдің "Жаралы жұқпалы ауру туралы есеп" (1748) атты памфлетінде ағылшыл тіліндегі стрептококк жұқпалы ауруының алғашқы сипаттамаларының бірі келтірілген, және ол бірнеше тілге аударылды. Оның бұл ауруды емдеуде тиімсіз дәстүрлі емдеулерді қабылдамауы көптеген өмірлерді сақтап қалды. Ол Бенджамин Франклиннің жеке досы болды. Ол сонымен қатар Франклиннің электр туралы зерттеулерін жариялауға көмектесті және оларға алғы сөз жазды.
Fothergill was born at Carr End, near Bainbridge in Yorkshire, the son of John Fothergill (1676–1745), a Quaker preacher and farmer, and his first wife, Margaret Hough (1677–1719). After studying at Sedbergh School, Fothergill was apprenticed to an apothecary. In 1736, he obtained the degree of Doctor of Medicine at Edinburgh and followed this by further studies at St Thomas's Hospital, London. After visiting continental Europe in 1740, he settled in London, where he gained an extensive practice. During the influenza epidemics of 1775 and 1776 he is said to have treated 60 patients a day. In 1745, Fothergill gave a brief lecture to the Royal Society of London, citing the work of a Scottish physician and surgeon, William Tossach (c. 1700–1771). This is the first known lecture on the practice of mouth to mouth ventilation. He is also credited with first identifying and naming trigeminal neuralgia in his work Of a Painful Affection of the Face in 1773. He also wrote about angina and diphtheria. Fothergill's pamphlet Account of the Sore Throat attended with Ulcers (1748) contains one of the first descriptions of streptococcal sore throat in English and was translated into several languages. His rejection of ineffective traditional therapies for the disease saved many lives. He was a personal friend of Benjamin Franklin. He also supported the publication of Franklin's papers on electricity and wrote a preface to them.
Ботаник және квакер
Фотгергилл бос уақытында конхология мен ботаниканы зерттеді. 1762 жылы ол Уэст-Хэмдегі (қазіргі Ұлы Лондон) Уэптон Хаусты сатып алды, онда ол кең көлемді ботаникалық бақ құрып, әлемнің әртүрлі бөліктерінен алынған көптеген сирек өсімдіктерді өсірді (қазіргі Уэст-Хэм паркі). Бақта, жылыжайларымен бірге, квакер дәрігері және оның шәкірті Джон Коакли Леттсом (1744–1815) «Арктикалық аймақ экватормен біріккендей, сфера өзгерген сияқты» деп айтты. Леттсом Фотгергиллдің бағының каталогын жариялады: Hortus Uptonensis, немесе доктор Фотгергиллдің 1780 жылы қайтыс болған кездегі Аптон бағындағы өсімдіктер каталогы. Фоттергилла оның құрметіне аталған. Ботаникалық атауларды келтіргенде оны көрсету үшін стандартты автор аббревиатурасы Фот. қолданылады. 1763 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды және 1770 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болды. Фотгергилл Оңтүстік теңіз саяхатшысы Сидней Паркинсон мен 1773–1776 жылдардағы оңтүстік саяхатында американдық ботаник Уильям Бартрамның қамқоршысы болды. Оның қаржысына Антони Пурвер жасаған, «Квакерлер Киелі кітабы» деп белгілі Библияның аудармасы басылып шығарылды. 1779 жылы Йоркширдегі Понтефракт қаласында Акворт мектебін құрды. Джон Фотгергилл 1780 жылдың 26 желтоқсанында 68 жасында, мүмкін, простата қатерлі ісігіне байланысты несеп тоқтауынан қайтыс болды. Фанни Берни оны бұрын «түзу, қатал қарт, ескі мінезді» деп сипаттағаннан кейін, кейінірек оның емделушісі болғанда: «Ол маған шынымен де керемет сыпайы және мейірімді болды, білімімен қатар мейірімді де» деп жазды. Оның немересі Бетти Фотгергилл оны күнделігінде «әлбетте, адамдардың ең біріншісі» деп сипаттады. Ол жасқа лайық қадір-қасиетпен бірге жастық шақтың қуанышы мен жомарттығын да біріктіреді. Ол – мен танитын адамдардың ішінде ең жақсы қасиеттері бар және кемшіліктері ең аз адам».
Fothergill made a study of conchology and botany in his leisure time. In 1762, he bought Upton House in West Ham, Essex (now in Greater London), where he built up an extensive botanical garden and grew many rare plants obtained from various parts of the world (now West Ham Park). In the garden, with its glasshouses, John Coakley Lettsom (1744–1815), a Quaker physician and a protégé of his, exclaimed that "the sphere seemed transposed, as the Arctic Circle joined with the equator". Lettsom published a catalogue of Fothergill's garden: Hortus Uptonensis, or a catalogue of the plants in the Dr Fothergill's garden at Upton, at the time of his decease anno 1780. Fothergilla is named in his honour. The standard author abbreviation Foth. is used to indicate him when citing a botanical name. He was elected a Fellow of the Royal Society in 1763 and became a member of the American Philosophical Society in 1770. Fothergill was the patron of Sydney Parkinson, the South Sea voyager, and of William Bartram, the American botanist in his southern travels of 1773–1776. A translation of the Bible, known as the Quaker Bible, made by Anthony Purver, was fashioned and printed at his expense. He founded Ackworth School, Pontefract, Yorkshire in 1779. John Fothergill died in London on 26 December 1780 aged 68, of urinary retention perhaps linked with prostate cancer. Fanny Burney, having earlier described him as "an upright, stern old man an old prig," later recorded when she was his patient: "He really has been amazingly civil and polite to me as kind as he is skilful." His niece Betty Fothergill described him in her journal as "surely the first of men. With the becoming dignity of age he unites the cheerfulness and liberality of youth. He possesses the most virtues and the fewest failings of any man I know".