Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тасымалданатын құлыптар, мойынтұғыры арқылы саңылаудан өтетін
Portable locks with a shackle that may be passed through an opening
Құлыптар – көбінесе пайдалануды, ұрлықты, вандализмді немесе зиян келтіруді болдырмау үшін мойынтұғыры арқылы (мысалы, тізбек немесе құлыптағыш) саңылаудан өтетін тасымалданатын құлыптар.
Padlocks are portable locks usually with a shackle that may be passed through an opening (such as a chain link, or hasp staple) to prevent use, theft, vandalism or harm.
Атау және этимология
"Қойма" термині XV ғасырдың соңында пайда болған. "Pad" префиксі латын тіліндегі "ped" сөзімен байланысты деп саналады, ол қойманың көшіріліп-қозғалысқа ыңғайлы болуын білдіруі мүмкін; ол ескі ағылшын тілінен алынған "loc" және неміс тіліндегі "loch" ("тесік") деген сөздермен байланысты "кілт" деген зат есіммен біріктірілген.
The term padlock is from the late fifteenth century. The prefix pad is thought to be related to the Latin ped which may refer to the portability of a padlock; it is combined with the noun lock, from Old English loc, related to German loch, "hole".
Тарих
Рим дәуірінен, б.з.д. 500 – б.з. 300 жылдарға дейінгі кілемшелер табылды. Олар ежелгі Азияға, соның ішінде Қытайға сауда жолдарымен саяхаттайтын саудагерлерге ерте заманда белгілі болған. Ла Тене кезеңінің ортасынан бастап Еуропада кілемшелер қолданылып келді, кейіннен Рим әлеміне және Пржеворск және Черняхов мәдениеттеріне тарады. Римдік кілемшелерде корпусына бекітілген ұзын иілген таяқша және корпустың ішіне салынатын қысқа бөлік болған. Пржеворск және Черняхов кілемшелерінде корпусына бекітілген гильза болған, ал корпустың және гильзаның ішіне салынатын ұзын иілген таяқшасы болған. Кілемшелер қола, мыс, күміс және басқа материалдардан жасалған. Қытайдың ерте кілемшелерінде қола жиірек қолданылған. Англияда жасалған түтінханалық құлыптар темірден жасалған, қарапайым рычаг және құлыптау механизмдері қолданылған. Бұл құлыптар күшпен немесе жасырын түрде кіруден аз қорғаған. Түтінханалық кілемшелермен бірдей кезеңде және Еуропаның славян аймақтарында пайда болған "бұрандалы кілт" кілемшелері спиральді кілтпен ашылған, ол кілт тесігіне бұралатын. Кілт күшті серіппеге қарсы құлыптау болтын ашқан. Кілттің көптеген түрлері кілттің бұрандалы түрінің тоқтауына себеп болды. Өндіріс әдістерінің жақсаруы 1910 жылы "Түтінхана" зауытын жабуға әкелген жақсы кілемшелер жасауға мүмкіндік берді. 19 ғасырдың ортасында швед өнертапқышы Кристофер Польхем ойлап тапқан "Скандинавиялық" стильдегі кілемшелер немесе "Польхем кілемшелері" қазіргі кездегі түтінханалық және бұрандалы кілемшелерге қарағанда қауіпсіз балама болды. Бұл кілемшелердің темірден жасалған корпусы айналмалы дискілерден тұрған. Әр дискіде кілттің өтуіне мүмкіндік беретін орталық ойық және дискінің жиегінде екі ойық болған. Құлыпталғанда дискілер шынжырдың ойықтары арқылы өтеді. Кілт әр дискіні әр түрлі орындарда орналасқан ойықтар шынжырмен сәйкес келгенше айналдырды, бұл шынжырдың корпустан шығуына мүмкіндік берді. Мак-Уильямс компаниясы 1871 жылы осы кілемшелерге патент алды. "Скандинавиялық" дизайн соншалықты табысты болды, JHW Climax & Co. Ньюарк, Нью-Джерси, бұл кілемшелерді 1950 жылға дейін жасауын жалғастырды. Бүгінде басқа елдерде де осы стильдегі кілемшелер өндіріледі. Скандинавиялық кілемшелермен бірдей кезеңде "құйма жүрек" кілемшелері болды, олар пішініне байланысты осылай аталды. Бұл кілемшелер түтінханалық кілемшелерге қарағанда әлдеқайда мықты және скандинавиялық кілемшелерге қарағанда коррозияға төзімді болды, олардың корпусы мыстан немесе қоладан құйылған, ал құлыптау механизмі қауіпсіз болды. Жүрек кілемшелерінің екі ерекшелігі бар: бірі - кілт тесігін кір мен жәндіктерден сақтау үшін кілт тесігімен айналатын серіппелі қақпақ, оны "жабын" деп атады. Екіншісі - кілемшенің жоғалтылуы немесе ұрлануын болдырмау үшін кілемшенің денесіне тізбекті бекітуге арналған кілемшенің төменгі жағындағы нүкте. Құйма жүрек кілемшелері теміржолдарда коммутаторлар мен вагондарды құлыптау үшін өте танымал болды, өйткені олардың экономикалық құны және лас, ылғалды және мұздақ ортада сенімді түрде ашылу қабілеті өте жақсы болды. 1870 жылдар шамасында кілемше жасаушылар құйма жүрек кілемшелеріндегі құлыптау механизмін қалың металл корпусты құюдың орнына, экономикалық жағынан арзан болатты немесе мыс қабыққа сәтті жинап ала алатынын түсінді. Бұл кілемшелер жалпақ металлдан соғылып жасалған, рычагтармен толтырылған, содан кейін біріктірілген. Жүрек кілемшелеріне құйылғанға қарағанда әлсіз болса да, бұл кілемшелер арзан болғандықтан тартымды болды. 1908 жылы Адамс және Вестлейк мөрленген және бұғатталған кілт бұғаттауышының патентін алды, бұл өте экономикалық болды, сондықтан көптеген темір жолдар танымал құйма жүректерді қолдануды тоқтатып, осы жаңа мөрленген қабықшалы бұғаттауыштың дизайнын таңдады. Көптеген кілемше өндірушілер осы стильді кілемшені өте танымал етті. 1877 жылы Yale & Towne компаниясына рычагтардан тұратын және құлып ашылғанда шынжырдың жанына ауысатын кілемшеге патент берілді. Бұл ерекше дизайн болды, өйткені рычагтар "картриджге" жиналды, оны құйма мыс корпусына кіргізуге болады. Құрастыру екі конфигурациялық шынар арқылы бірге сақталады. Бұл дизайн коммерциялық кілемше нарығына жарамды, қайта сатып алуға болатын кілемше берді. Шамамен жиырма жылдан кейін Йель университеті тағы бір "картридж" стиліндегі кілемшені жасады, ол олардың әйгілі шыналы механизмін және шынжырдың дененің сыртына шығуын қолданды. Металл өңдеу 19 ғасырдың басынан бастап кілемше жасаушылар үшін қол жетімді әдіс болғанмен, электр қуатын өндіру мен тарату кеңінен таралғанға дейін экономикалық жағынан мүмкін емес болды. 1905 жылғы алғашқы кілемшелер құйылған немесе экструзияланған металлдан өңделген блоктан жасалған, бүгінгі заманауи кілемшелерге ұқсас. Corbin және Eagle кілемше жасаушылардың бірі болды, олар металл блогын өңдеп, салыстырмалы түрде жаңа шыналы механизмін және шынжырдың кіретін тесіктеріне кіргізді. Бұл стильдегі кілемшелер мықты және жасау оңай болды. Көптеген өңделген корпус кілемшелері кілттерге сәйкес келтіру үшін кілттер шеберіне оңай жинауға мүмкіндік беру үшін жасалған. Өңделген корпус кілемшелері бүгінде де өте танымал. Өңдеу процесі бүгінгі заманауи кілемшелерде шынжырды қорғау үшін шынжырдың айналасындағы корпустың кеңейтілген бөлігін, яғни "қалқанды" жасауға мүмкіндік береді. 1920 жылдардың басында Гарри Сореф Master Lock компаниясын алғашқы ламинатталған кілемшемен бастады. Парақ металлдан соғылған пластиналар жиналып, біріктірілді. Пластиналардың ортасында жасалған тесіктер құлыптау механизміне орын жасады. Пластиналардың барлық қабаты құлыптау бөліктерімен бірге біріктірілді. Бұл кілемше төмен құны мен ламинатталған пластинаның соққыға төзімділігі үшін танымал болды. Бүгінде көптеген кілемше жасаушылар осы өте тиімді және табысты дизайнды көшіреді.
There are padlocks dating to the Roman Era, 500 BC – 300 AD. They were known in early times by merchants traveling the ancient trade routes to Asia, including China. Padlocks have been used in Europe since the middle La Tène period, subsequently spreading to the Roman world and the Przeworsk and Chernyakhov cultures. Roman padlocks had a long bent rod attached to the case, and a shorter piece which could be inserted into the case. Przeworsk and Chernyakhov padlocks had a sleeve attached to the case, and a long bent rod which could be inserted into the case and the sleeve. Padlocks were made from bronze, brass, silver, and other materials. The use of bronze was more prevalent for the early Chinese padlocks. Smokehouse locks, designed in England, were formed from wrought iron sheet and employed simple lever and ward mechanisms. These locks afforded little protection against forced and surreptitious entry. Contemporary with the smokehouse padlocks and originating in the Slavic areas of Europe, "screw key" padlocks opened with a helical key that was threaded into the keyhole. The key pulled the locking bolt open against a strong spring. Padlocks that offered more key variance were the demise of the screw lock. Improved manufacturing methods allowed the manufacture of better padlocks that put an end to the Smokehouse around 1910. Around the middle of the 19th century, "Scandinavian" style locks, or "Polhem locks", invented by the eponymous Swedish inventor Christopher Polhem, became a more secure alternative to the prevailing smokehouse and screw locks. These locks had a cast iron body that was loaded with a stack of rotating disks. Each disk had a central cutout to allow the key to pass through them and two notches cut out on the edge of the disc. When locked, the discs passed through cut outs on the shackle. The key rotated each disk until the notches, placed along the edge of each tumbler in different places, lined up with the shackle, allowing the shackle to slide out of the body. The McWilliams company received a patent for these locks in 1871. The "Scandinavian" design was so successful that JHW Climax & Co. of Newark, New Jersey continued to make these padlocks until the 1950s. Today, other countries are still manufacturing this style of padlock. Contemporary with the Scandinavian padlock, were the "cast heart" locks, so called because of their shape. A significantly stronger lock than the smokehouse and much more resistant to corrosion than the Scandinavian, the hearts had a lock body sand cast from brass or bronze and a more secure lever mechanism. Heart locks had two prominent characteristics: one was a spring loaded cover that pivoted over the keyhole to keep dirt and insects out of the lock that was called a "drop". The other was a point formed at the bottom of the lock so a chain could be attached to the lock body to prevent the lock from getting lost or stolen. Cast heart locks were very popular with railroads for locking switches and cars because of their economical cost and excellent ability to open reliably in dirty, moist, and frozen environments. Around the 1870s, lock makers realized they could successfully package the same locking mechanism found in cast heart locks into a more economical steel or brass shell instead of having to cast a thick metal body. These lock shells were stamped out of flat metal stock, filled with lever tumblers, and then riveted together. Although more fragile than the cast hearts, these locks were attractive because they cost less. In 1908, Adams & Westlake patented a stamped & riveted switch lock that was so economical that many railroads stopped using the popular cast hearts and went with this new stamped shell lock body design. Many lock manufacturers made this very popular style of lock. In 1877 Yale & Towne was granted a patent for a padlock that housed a stack of levers and had a shackle that swung away when unlocked. It was a notable design because the levers were sub assembled into a "cartridge" that could be slid into a cast brass body shell. The assembly would remain together by means of two taper pins passed through the shell and cartridge. This design gave the commercial padlock market a serviceable, rekeyable padlock. About twenty years later Yale made another "cartridge" style padlock that employed their famous pin tumbler mechanism and a shackle that slid out of the body instead of swinging away. Although machining metal was a method that was available to lock makers since the early 19th century, it was not economically feasible to do so until the very early 20th century when electrical generation and distribution became widespread. Some of the earliest padlocks (c. 1905) that were made from a machined block of cast or extruded metal resemble today's modern padlock. Corbin and Eagle were one of the first lock makers to machine a solid block of metal and insert a relatively new pin tumbler mechanism and a sliding shackle into the holes machined into the body. This style of padlock was both strong and easy to manufacture. Many machined body padlocks were designed to be disassembled so that locksmiths could easily fit the locks to a certain key. The machined body padlocks are still very popular today. The process of machining allows many modern padlocks to have a "shroud" covering the shackle, which is an extension of the body around the shackle to protect the shackle from getting sheared or cut. In the early 1920s, Harry Soref started Master Lock off with the first laminated padlock. Plates that were punched from sheet metal were stacked and assembled. Holes that were formed in the middle of the plates made room to accommodate the locking mechanism. The entire stack of plates, loaded with the lock parts in it, was riveted together. This padlock was popular for its low cost and impact resistant laminated plate design. Today, many lock makers copy this very efficient and successful design.
Құралымдары
Құлып корпустан, бағанадан және құлыптау механизмінен тұрады. Типикалық бағана – металлдан жасалған U пішіндес (көліктік немесе қимасы бойынша шаршы) тізбек, ол құлыппен бекітілетін нәрсені қамтиды (мысалы, тізбек немесе құлыптағыш). Әдетте, көптеген құлыптардың бағаналары құлып ашық күйде болғанда сыртқа айналады (ескі құлыптарға тән) немесе құлып корпусынан сығады. Сирек кездесетін конструкцияларға тік, дөңгелек немесе иілгіш (кабельдік) бағаналар жатады. Кейбір бағаналар екіге бөлініп, құлыптау және ашу үшін бірігеді. Құлыптау механизмдерінің екі негізгі түрі бар: интегралды және модульдік. Интегралды құлыптау механизмдері тікелей құлыптың бағанасын түйреуіштермен байланыстырады. Интегралды құлыптау механизмдерінің мысалдары – айналмалы дискілер («Скандинавиялық» стиліндегі құлыптарда кездеседі, онда кілтпен айналған дискі бағанаға ойылған ойыққа кіріп, оның қозғалуын тоқтатады) немесе рычагты түйреуіштер (құлыпты бекітетін бөлігінің бір бөлігі кілт бұрылғанда түйреуіштерге кіреді). Интегралды құлыптау механизмдері бар құлыптарды бөлшектеу мүмкін емес конструкциямен сипатталады. Олар әдетте модульдік механизмдері бар құлыптардан ескі және құлыптау үшін кілтті пайдалануды қажет етеді. Дегенмен, қазіргі заманғы модульдік құлыптау механизмдері бағананы құлыптау үшін тікелей түйреуіштерді қолданбайды. Олардың орнына, «цилиндрдің» ішінде кілтпен айналатын және «құлыптау иті» деп аталатын механизмге (мысалы, American Lock Company құлыптарындағы шарлы подшипниктер) бағанаға ойылған ойықтардан кері шегінуге мүмкіндік беретін плагин бар. Модульдік құлыптау механизмдері бар құлыптарды көбінесе түйреуіштерді ауыстыру немесе құлыпты жөндеу үшін бөлшектеуге болады. Модульдік құлыптау механизмі цилиндрлерінде көбінесе штырғылы, пластиналы және дискілі түйреуіштер қолданылады. Модульдік механизмдері бар құлыптар әдетте автоматты немесе өздігінен құлыпталатын болады (яғни құлыптау үшін кілт қажет емес).
A padlock is composed of a body, shackle, and locking mechanism. The typical shackle is a U shaped loop of metal (round or square in cross section) that encompasses what is being secured by the padlock (e. g., chain link or hasp). Generally, most padlock shackles either swing away (typical of older padlocks) or slide out of the padlock body when in the unlocked position. Less common designs include a straight, circular, or flexible (cable) shackle. Some shackles split apart and come together to lock and unlock. There are two basic types of padlock locking mechanisms: integrated and modular. Integrated locking mechanisms directly engage the padlock's shackle with the tumblers. Examples of integrated locking mechanisms are rotating disks (found in "Scandinavian" style padlocks where a disk rotated by the key enters a notch cut into the shackle to block it from moving) or lever tumblers (where a portion of the bolt that secures the shackle enters the tumblers when the correct key is turned in the lock). Padlocks with integrated locking mechanisms are characterized by a design that does not allow disassembly of the padlock. They are usually older than padlocks with modular mechanisms and often require the use of a key to lock. The more modern modular locking mechanisms, however, do not directly employ the tumblers to lock the shackle. Instead, they have a plug within the "cylinder" that, with the correct key, turns and allows a mechanism, referred to as a "locking dog" (such as the ball bearings found in American Lock Company padlocks) to retract from notches cut into the shackle. Padlocks with modular locking mechanisms can often be taken apart to change the tumblers or to service the lock. Modular locking mechanism cylinders frequently employ pin, wafer, and disc tumblers. Padlocks with modular mechanisms are usually automatic, or self locking (that is, the key is not required to lock the padlock)
Қосылым
Комбинациялық құлыптар кілттерді пайдаланбайды. Олардың дөңгелектері дұрыс комбинацияны көрсету үшін тураласса ғана ашылады. Джон И. В. Карлсон 1931 жылы (патент 1934 жылдың қараша айында берілді) бір жағынан комбинациялық, екінші жағынан кілтпен ашылатын құлыпты ойлап тапты.
Combination locks do not use keys. Instead, the lock opens when its wheels are lined up correctly to display the correct combination. A padlock was invented by John I. W. Carlson in 1931 (a patent was granted in November 1934) that has both a combination on one side and a key on the other.
Электрондық
Электрондық құлыптар "белсенді" немесе "бейбелсенді" электрондық құлыптар болып жіктеледі. Белсенді электрондық құлыптар қайта зарядталатын және аккумулятормен жұмыс істейтін электрондық құлыптарға бөлінеді. Осы типтегі электрондық құлыптың кілті енді дәстүрлі кілт емес, мобильді телефонның Bluetooth, жақын қашықтықтағы байланыс (NFC) және саусақ іздері арқылы ашылады. Белсенді электрондық құлыптардан өзгеше, бейбелсенді электрондық құлыптарға электр энергиясы қажет емес, бұл олардың қолданылу аймағын кеңейтеді. Бейбелсенді электрондық құлыпты бағдарламаланған электрондық кілтпен ашуға болады.
Electronic padlocks are categorized as either "active" or "passive" electronic padlocks. Active electronic padlocks are divided into rechargeable electronic padlocks and replaceable battery electronic padlocks. The key of this type of electronic padlock is no longer a key in the traditional sense, but is unlocked through mobile phone Bluetooth, near field communication (NFC), and fingerprint. Unlike active electronic padlocks, passive electronic padlocks do not require electricity which makes their use environment more extensive. The passive electronic lock can be unlocked with an electronic key which needs to be programmed.
Болат кабель
Болат кабельді құлыптар, құлыптарға қарағанда, қолдану аясы кеңірек, себебі олардың құлыптау механизмінің ұзындығы тек кабельдің ұзындығымен ғана шектеледі. Кабельді иіп, саңылаудан өткізгеннен кейін, оны қажетті ұзындықта бекітуге болады.
Steel cable padlocks have a wider range of uses than padlocks because they have a variable length of the locking mechanism, only limited by the length of the cable. When the cable is bent and passed through the hole, it can be locked to the desired length.
Қарсылық
Құлыптың кернеуге төзімділігін және күштеп немесе жасырын түрде бұзуға қарсы тұруын ASTM, Sold Secure (Ұлыбритания), CEN (Еуропа) және TNO (Нидерланды) сияқты ұйымдар жасаған сынақтар арқылы сандық түрде өлшеуге болады.
A quantitative measure of a padlock's tensile strength and resistance to forced and surreptitious entry can be determined with tests developed by organizations such as ASTM, Sold Secure (United Kingdom), CEN (Europe), and TNO (The Netherlands).
Символизм
Жабық құлыптардың суреттері кейде бір нәрсенің қауіпсіз немесе қолжетімсіз екенін көрсету үшін қолданылады. Көпке танымал мысал – интернеттегі қауіпсіз транзакциялардағы деректер ашық кілттің криптографиясы арқылы шифрланады; кейбір веб-браузерлер HTTPS протоколын қолданғанда құлыпталған құлып белгісін көрсетеді. Махаббат құлыптары – сүйіскендер бір-біріне деген махаббатының мәңгілік екенін білдіру үшін көпірлер, қақпалар және ескерткіштер сияқты нысандарға ілінетін физикалық құлыптар. Бұл әдет Сербияда пайда болған болуы мүмкін. Кейбір танымал туристік орындарда жергілікті билік мұндай құлыптардың көптігін қиындық тудыратын жайт деп санайды.
Images of closed padlocks (sometimes physical padlocks) are sometimes used to indicate that something is secure or inaccessible. A widely known example is on the Web, where data in secure transactions is encrypted using public key cryptography; some web browsers display a locked padlock icon while using the HTTPS protocol. Love locks are physical padlocks attached to fixtures such as bridges, gates, and monuments by sweethearts to declare their love for each other is permanent. This practice perhaps originated in Serbia. In some popular tourist locations, huge numbers of such padlocks are treated as a nuisance by local authorities.