Қытайдағы соғыс және журналист Харрольд Тимперли

Кіріспе

Австралиялық журналист

Харольд Джон Тимперли (1898–1954) – 1930 жылдары Қытайда тілшілік қызмет атқарған және осы тәжірибесі негізінде "Соғыс нені білдіреді" (1938) атты кітабын жазған австралиялық журналист. Жапон тарихшысы Хора Томио "Соғыс нені білдіреді" кітабын "батыстық зиялыларды оятып, дүрліктірген кітап" деп сипаттады.

Өмір

Ол өзінің журналистік карьерасын Батыс Австралиядағы Перт қаласында Daily News газетінде репортер ретінде бастады. 1916 жылы ол Австралия императорлық күштерінің (АИФ) 11-ші батальонының 22-ші толығуына қосылды және 1918 жылдың қаңтарында сол жылы ең қатал шайқастарға қатысқан батальонына қосылу үшін Францияға жіберілді. 1919 жылы Австралияға оралғаннан кейін Гарольд Перттің Батыс Австралия газетінің штатына қосылды, ол 1921 жылы Гонконгке Қытай почтасында жұмыс істеуге кеткенге дейін қалды. Кейін Қытайда ол Рейтер агенттігінде жұмыс істеді және 1928 жылдан бастап Манчестер Гардиан үшін хабарласты. Бейпинге (1921–1936), Шанхайға (1936 – сәуір? 1937, қыркүйек 1937 – сәуір 1938) және Нанкинге (мамыр? – қыркүйек 1937) орналасқан болатын. 1934 жылы ASIA журналының кеңесші редакторы болды (ASIA журналының 1938 жылғы қараша нөмірін қараңыз). Ол 1937 жылдың тамызында Нанкин қаласында Элизабет Чемберсқа үйленді. Жапондықтар басып алғаннан кейін Guardian газетіне жазған есептері Батыстағы ең оңай қол жетімді алғашқы ақпарат көздерінің бірі болды. Оның Шанхайдан келген телеграммалары, кейде цензураға ұшыраса да, 1937-1938 жылдардағы Нанкин трагедиясы туралы жазылған алғашқы жазбалардың негізін құрады. Тимперли 1938 жылдың сәуір айының басында Шанхайдан Лондонға келді. Сол жерде ол «Соғыс нені білдіреді?» атты кітабын жариялады, оны өзі өңдеді және тікелей куәліктермен қатар ресми құжаттарды қамтиды. Кітап үлкен назар аударды және АҚШ-та «Жапондық террор Қытайда» деген атпен жарық көрді. Оның мазмұны жапон тарихшылары, соның ішінде Минору Китамура тарапынан дау тудырды. Минору Китамура Тимперлидің Нанкин соғыс қылмыстары трибуналында және Қиыр Шығыстағы халықаралық әскери трибуналда куәгер ретінде пайда болмағанын, мүмкін ол ақпарат таратушы болғандықтан болуы мүмкін деген пікірді келтірді. Тимперли Ұлыбританияны Қытайға қолдау көрсетуге итермелеуге тырысты. Ол Чан Кай-Шек басқаратын Қытай ұлттық партиясына жақын болды; Тимперлиге қаншалықты қолдау көрсетілгені немесе оның атынан үгіт-насихат жұмысына қатысқандығы туралы пікірлер қарама-қайшы. Оның соғысқа қарсы қатаң ұстанымы және жеке өмірінде жапондықтармен, соның ішінде Шанхай Домей жаңалықтар агенттігінің басшысы Мацумото Шигехарумен достық қарым-қатынаста болғаны даусыз. Тимперли қолданған кейбір статистиканы кейіннен жазған авторлар «Соғыс нені білдіреді?» кітабын дереккөз ретінде дұрыс пайдаланбады. 1939 жылы журналистикадан бас тартып, Қытай Ақпарат министрлігінде кеңесші болып қызмет етті. Ол Тынық мұхиты соғысы аяқталғанға дейін Жапониямен байланысты тақырыптар, соның ішінде ұлтшыл ойшыл Йошида Шоин туралы жазуын жалғастырды. 1943 жылдан бастап Біріккен Ұлттар Ұйымының (Одақтас державалар) Ақпараттық кеңсесінде жұмыс істеді. 1946 жылдан бастап ол Шанхайдағы UNRRA кеңсесінде жұмыс істеді. 1947 жылы БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі Индонезия мен Нидерланды арасындағы келіссөздерді демеу үшін Индонезия үшін жақсы қызметтер комитетін құрды, ал Тимперли комитеттің бас хатшысының орынбасары (кейін бас хатшы міндетін атқарушы) болып тағайындалды (1948 жылдың мамыр айынан бастап?) 1948 жылдың 20 қазанына дейін. Кейін ол Парижде ЮНЕСКО-да жұмыс істеді. 1950 жылы ЮНЕСКО-дан кеткен Тимперли Индонезияға Индонезия Сыртқы істер министрлігіне техникалық кеңесші болып кетті. Алайда тропикалық ауру оны 1951 жылы Джакартадан Лондонға кетуге мәжбүр етті. Лондонға келгеннен кейін көп ұзамай ол Достар діни қоғамымен байланысқа түсіп, 1952 жылы оның мүшесі болды. 1954 жылдың қаңтарынан бастап ол «Жетімдерге қарсы соғыс» науқанын қолдауға бел буды және толық уақытты ерікті кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді. 1954 жылы мамыр айында «Жұмыссыздарға қарсы соғыс» атты алғашқы конференцияны ұйымдастырды. 1954 жылдың 25 қарашасында ол төсекте есінен танып, Кукфилд ауруханасына жеткізілді, бірақ келесі күні (26 қараша 1954) қайтыс болды.

He started his newspaperman career in Perth, Western Australia working as a cadet reporter for the Daily News. In 1916 he enlisted in the 22nd reinforcement for the 11th Battalion of the Australian Imperial Force (AIF) and in January 1918 he was shipped to France to join his battalion which was involved in some of the fiercest fighting that year. Upon returning to Australia in 1919, Harold joined the staff of Perth's West Australian Newspaper where he remained until departing for Hong Kong in 1921 to work at the China Mail Later in China, we worked for Reuters and reported for the Manchester Guardian from 1928, based in Beiping (1921–1936), Shanghai (1936 – Apr? 1937, Sep 1937 – Apr 1938) and Nanjing (May? – Sep 1937). He became an advisory editor of ASIA magazine in 1934 (see ASIA of November, 1938). He married Elizabeth Chambers in Nanjing in August 1937. After the Japanese invasion, his accounts for the Guardian were some of the firsthand information most easily available in the West. His cables from Shanghai, although at times censored, formed the basis for some early writing on the Nanjing massacre from 1937 to 1938. Timperley left Shanghai for London early April 1938. There, he published the book What War Means, which was edited by him and contains direct testimony as well as official documents. It received great attention, being published in the US under the title The Japanese Terror in China. Its content has been contested by Japanese historians, including Minoru Kitamura. Minoru Kitamura proposed a view that Timperley did not appear as a witness in Nanjing War Crimes Tribunal and International Military Tribunal for the Far East because he might have been a spin doctor. Timperley became involved in an attempt to stir the United Kingdom to act on behalf of China. He was close to the Chinese Nationalist Party, led by Chiang Kai shek; it is a matter of some dispute to what extent that Timperley was supported by it or was engaged in propaganda work on its behalf. It is not contested that he took a strongly anti war line and on a personal level was friendly with Japanese including the Shanghai Domei News Agency chief Matsumoto Shigeharu. Some of the statistics Timperley used have been mis employed by subsequent writers taking What War Means as a source. In 1939, he gave up journalism and served for the Chinese Ministry of Information, as an advisor. He continued to write on topics connected with Japan, including the nationalist thinker Yoshida Shoin, until the end of the Pacific War. From 1943, he worked for the Information Office of United Nations (Allied Powers). From 1946, he worked for UNRRA at its Shanghai office. In 1947, the United Nations Security Council established the Good Offices Committee for Indonesia to sponsor negotiations between the country and the Netherlands, and Timperley was assigned as Deputy Principal Secretary (later to an Acting Principal Secretary) of the committee (from May 1948?) until 20 October 1948. Afterward, he worked for UNESCO in Paris. Leaving UNESCO in 1950, Timperley went to Indonesia as a technical advisor to the Indonesian Ministry of Foreign Affairs. However a tropical disease forced him to leave Jakarta for London in 1951. Not long after his arrival in London, he came in touch with the Religious Society of Friends and was admitted to the membership in 1952. From January 1954, he threw himself into supporting the War on Want campaign and acted as full time voluntary office worker. He organized the first War on Want Conference in May 1954. On 25 November 1954, he was found unconscious in bed and taken to a Cuckfield hospital, but he died the following day (26 November 1954).

Қытай Ұлттық партиясының жарнама бөлімімен қарым-қатынасы

Тайбэйдегі Гуоминдан тарихи құжаттар мұрағатында сақталған "Ұлтшыл партияның Орталық үгіт-насихат бюросының 1938 жылдан 1941 жылдың сәуіріне дейінгі халықаралық ақпарат бөлімінің үгіт-насихат операцияларына шолу" атты құжатта "Соғыс нені білдіреді" кітабының жауға қарсы күресті ынталандыру мақсатында жазылған және сол ұйым тарапынан редакцияланып, басылған үгіт-насихат еңбегі екені нақты көрсетілген. Осы фактіге сүйене отырып, Шудо Хигасинакано Минору Китамура мен Акира Судзукидің пікірлерімен келіседі, яғни Тимперлидің кітабы – Қытай Ұлттық партиясының үгіт-насихаты болған. Алайда, Хисаси Ватанабе Тимперлидің сол кезде Қытай Ұлттық партиясымен байланысы болмағанын айтады және Минору Китамураны сынға алады. 2015 жылдың 16 сәуірінде Sankei Shimbun газеті Халықаралық ақпарат бөлімінің (Лондон) Ұлыбританиялық бөлімшесінің басшысы ретінде Тимперлидің қызметін көрсететін құжаттар табылды деп хабарлады, бұл Тимперлидің үгіт-насихат операциясына қатысқандығын күшті дәлелдейді.

Шығармалары

Соғыс нені білдіреді: Қытайдағы жапондық террор, Лондон, Виктор Голанц Лтд, 1938. (Екі басылым бар, Сол кітап клубы және LBC емес басылымдар.) Қытайдағы жапондық террор, Нью-Йорк, "Қазіргі заман кітаптары", 1938. Жапония: Әлемдік мәселе, Нью-Йорк, Джон Дей компаниясы, 1942. Австралия және австралиялықтар, Нью-Йорк, Оксфорд университетінің баспасы, 1942. Тарихтың жарығында Қытай мен Жапония арасындағы кейбір айырмашылықтар /10 беттік жарнама парақшасы, Лондон, The China Society, жарияланған күні белгісіз. Қажеттілікке қарсы күрес /5 беттік жарнама парақшасы, Лондон, Gledhill & Ballinger Ltd., 1953.