Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австриялық дирижер және опера импресариосы (1893–1954)
Austrian conductor and opera impresario (1893 1954)
Клеменс Генрих Краус (31 наурыз 1893 – 16 мамыр 1954) – австриялық дирижер және опера импресариосы, ең бастысы Рихард Штраус, Иоганн Штраус және Рихард Вагнердің музыкасымен байланысты. Ол Вена филармониясының Жаңа жылдық концертін құрып, 1954 жылға дейін оны жүргізді.
Clemens Heinrich Krauss (31 March 189316 May 1954) was an Austrian conductor and opera impresario, particularly associated with the music of Richard Strauss, Johann Strauss and Richard Wagner. He founded the New Year's Concert of the Vienna Philharmonic and conducted it until 1954.
Отбасы және ерте өмірі
Краусс Венада Клементина Крауссқа туды, ол сол кезде Вена Императорлық опера балетінде 15 жастағы биші, кейіннен белгілі актриса және оперетта әншісі, XIX ғасырдың көрнекті опералық сопраносы Габриэль Краустың қызы. Оның әкесі, Шевалье Гектор Балтацци [de] (1851–1916), Венада тұратын бай фанариот банкирлер отбасынан шыққан. Балтаццидің үлкен әпкесі Хелена Барон Альбин фон Ветсераға үйленген және Баронша Мэри Ветсераның анасы болған, ол Клеменс Краустың бірінші туысы еді. Краусс өзінің «өте әдемі сопрано дауысы» үшін Вена хор ұланы ретінде Хофкапельде (Императорлық хор) ән айтқан. Ол 1912 жылы Вена консерваториясын бітірді, онда Германн Грейденерден композицияны және Рихард Хьюбергерден теорияны оқыған. Содан кейін ол Моравиядағы Брюнн театрында хор жетекшісі болып тағайындалды (1912–1913), ол 1913 жылы дирижерлік дебютін жасады. Ол алғашқыда сопрано Маргарет Абрахамға (1889–1963) үйленді. Олардың Октавиан және Оливер есімді екі ұлы болды. Оның астында жиі ән айтқан румын сопраносы Виорика Урсулеак оның екінші әйелі болды.
Krauss was born in Vienna to Clementine Krauss, then a 15 year old dancer in the Vienna Imperial Opera Ballet, later a leading actress and operetta singer, niece of the prominent nineteenth century operatic soprano Gabrielle Krauss. His natural father, Chevalier Hector Baltazzi [de] (1851 1916), came from a family of wealthy Phanariot bankers resident in Vienna. Baltazzi's older sister Helene was married to Baron Albin von Vetsera and was the mother of Baroness Mary Vetsera, who was accordingly Clemens Krauss' first cousin. Krauss sang in the Hofkapelle (Imperial Choir) as a Vienna Choir Boy because of his ″extraordinarily beautiful soprano voice". He graduated from the Vienna Conservatory in 1912, after studying composition with Hermann Graedener and theory with Richard Heuberger there. He was then appointed chorus master in the Brünn Theatre, Moravia, (1912 1913), where he made his conducting debut in 1913. He was first married to soprano Margarethe Abraham (1889–1963). They had two sons, Octavian and Oliver. The Romanian soprano Viorica Ursuleac, who often sang under him, became his second wife.
Мансап
Краусс Ригада (1913–1914), Нюрнбергте (1915) және Германияның Помераниясындағы Штеттинде (1916–1921) дирижерлік қызмет атқарды. Соңғы тағайындалуы оған Берлиндегі Берлин филармониясының жетекшісі Артур Никиштің өнерін тамашалауға мүмкіндік берді, ол оған үлкен әсер етті. Содан кейін ол Австрияға оралып, Грацтағы опера және симфониялық концерттердің директоры болды. 1922 жылы Рихард Штраус оны Вена мемлекеттік операсының дирижерлері қатарына қабылдап, Венаның Сингакадемиясында дирижерлік кластың оқытушысы етіп тағайындады. 1923–1927 жылдары Венаның «Тонкюнстлер» концерттерін жүргізді, ал 1924–1929 жылдары Франкфурт операсының интенданты және мұражай концерттерінің директоры қызметін атқарды. 1926 жылы ол Зальцбург фестивалінде тұңғыш рет өнер көрсетті. 1929 жылы Филадельфия оркестрі мен Нью-Йорк филармониясымен АҚШ-та дирижерлік жасады. Сол жылы Вена мемлекеттік операсының директоры болып тағайындалды, онда Рихард Штраус және оның замандастарының бірнеше операларын қойды, соның ішінде Альбан Бергтің авангардтық атональді «Воццек» және Жаромир Вайнбергердің «Шванда – сыбызғышы» опералары тұңғыш рет Венада орындалды. 1930 жылы Вена мемлекеттік операсының оркестрі, өздері жеке концерттік ұйым құрып, Вена филармониясы деп аталды, оны музыкалық директоры етіп тағайындады. 1929 жылдан 1934 жылға дейін Зальцбург фестивалінде тұрақты дирижер болып жұмыс істеді. Вена мен Зальцбургте оның ең жақын серігі сахналық режиссер Лотар Валерштейн болды. 1933 жылы Рихард Штраустың «Арабэлла» операсының әлемдік премьерасын Дрезденде өткізді. Краусс 1933 және 1934 жылдың соңында Венадағы лауазымдарынан бас тартуға мәжбүр болды. Оның қазіргі заманғы музыкаға деген құштарлығы Филармонияның абоненттік концерттерінде қаржылық шығынға алып келді, сондықтан оркестр тұрақты дирижер лауазымын жойды. 1933 жылдан бастап оркестр өз концерттерінің бағдарламасын өзі анықтайтын болды. Мемлекеттік опера театрында ол бірнеше интригалардың құрбаны болды, сондықтан министр оған жаңа келісімшартты бір жылға ғана ұсынды. Нацистер 1935 жылы Эрих Клайбер Ұлттық-социалистік үкімет саясатына наразылық білдіріп отставкаға кеткеннен кейін Клеменс Краусты Берлин мемлекеттік операсының директоры болуға шақырды. Краусс ешқашан НСДАП-тың немесе оның ұйымдарының мүшесі болған жоқ, бірақ ол режимнің жоғары лауазымды өкілдерімен, соның ішінде Геринг пен Гитлермен бірнеше рет кездесті. 1930 жылдары ол әйелімен бірге еврейлерге Германиядан қашуға көмектесті. Британдық романист Ида Кук пен оның әпкесі Луиза Кукпен достық қарым-қатынас орнатқаннан кейін, олардың құтқару операциясын бастады, ол Виорика Урсулеак Куктардан еврей досына көмектесуді сұрағаннан кейін басталды. Краусс олардың контрабандалық операцияларын жапқан және Мюнхен опера үйінің қойылымдарын Куктардың қашқындармен байланыс орнатуға қажетті уақыт пен қалаларға сәйкес ұйымдастырды. Бұл операция нәтижесінде кем дегенде 29 еврей құтқарылды. 1937 жылы Ханс Кнапертсбуш отставкаға кеткеннен кейін Мюнхендегі Ұлттық театрдың интенданты болып тағайындалды. Ол Рихард Штрауспен жақын дос болып, тіпті 1942 жылы Мюнхенде премьерасы өткен «Каприччо» операсының либреттосын жазды. Сондай-ақ, ол Штраустың « Friedenstag» (1938, Мюнхенде) және «Die Liebe der Danae» (1944/1952, Зальцбургте) операларының премьераларын жүргізді. 1940 жылдардың басында ол Зальцбургтегі Моцартеум университетінде сабақ берді, оның шәкірттерінің арасында композитор Роман Тои болды. Мюнхен опера театры одақтастардың бомбалауынан қиратылғаннан кейін, Краусс 1944–1945 жылдары Вена филармониясын басқаруға оралды, ол Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталар алдында жұмысын тоқтатты. Соғыстан кейін одақтас мемлекеттердің өкілдері оның мансабын тексеріп, 1947 жылға дейін жұрт алдында өнер көрсетуіне тыйым салды. Содан кейін Краусс Вена филармониясының көптеген концерттерін, соның ішінде жыл сайынғы Жаңа жылдық концерттерін, Иоганн мен Йозеф Штраустың вальстері, увертюралары мен полькаларын жүргізді. Олардың көптегені Decca үшін жазылды. 1951 жылы Лондонның Ковент-Гарден қаласына оралды, онда ол 1934 жылы «Арабэлла» операсының алғашқы британдық қойылымдарын жүргізді. 1953 жылы ол алғаш рет Байройт фестиваліне шақырылды, қазір CD-де қол жетімді, Астрид Варнайдың Бруннхильда рөлінде ойнаған Вагнердің әсерлі «Сақина» циклын жүргізді. Ол 1953 жылы Байройтте Марта Мёдльдің Кундри рөлінде ойнаған «Parsifal» пьесасын да жазды. Ол 1954 жылы (Вильгельм Фуртванглермен бірге) Мексика қаласында Вена филармониясымен гастрольдік сапарда қайтыс болды және әйелі, әнші Виорика Урсулеакпен бірге Австрияның Эрвальд қаласына жерленді. Краусс өте аз жазба қалдырды, соның ішінде 1950 жылы Decca үшін жазылған Иоганн Штраустың «Die Fledermaus» операсы, Вена филармониясы мен мемлекеттік операсының жетекші солистерімен (диалогтарсыз; Берлиндегі бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі акустикалық 78 айналымдық пластинкадан кейінгі толық жазба). Оның 1953 жылы Байройттен жазылған Рихард Вагнердің «Сақина» циклының тікелей орындалысы дискіде жарық көрді. Vox LP-сінде жарық көрген және қазіргі кезде бірнеше арзан үлгіде қайта басылған Бетовеннің «Choral Fantasy» пьесасының орындалуы да пианист Фридрих Вюрердің қатысуымен жасалған сирек жазбалардың бірі болып табылады. Үшеуі де компакт-дискіде қайта басылды.
Krauss made the rounds of regional centers, conducting in Riga (1913–1914), Nuremberg (1915) and Stettin (1916–1921) in Pomerania, Germany. The latter appointment gave him ample opportunity to travel to Berlin to hear Arthur Nikisch conduct the Berlin Philharmonic, a major influence. He then returned to Austria as director of the opera and symphony concerts in Graz. In 1922, he was invited by Richard Strauss to join the conducting staff of the Vienna State Opera and teacher of the conducting class in the Vienna Singakademie. He conducted the Vienna Tonkünstler concerts from 1923 to 1927, and was Intendant of the opera in Frankfurt and director of the Museum concerts there from 1924 to 1929. In 1926, he made his debut at the Salzburg Festival. He guest conducted in the United States in 1929, with the Philadelphia Orchestra and New York Philharmonic. Also in 1929, he was appointed director of the Vienna State Opera, where he conducted several operas by Richard Strauss and other contemporaries, among them Alban Berg's avant garde atonal Wozzeck and Jaromir Weinberger's Schwanda the Bagpiper, both operas performed for the first time in Vienna in 1930. The orchestra of the Vienna State Opera, whose members formed an independent concert entity known as the Vienna Philharmonic, appointed him its music director in 1930. He was also a regular conductor at the Salzburg Festival from 1929 to 1934. In Vienna and Salzburg, his closest collaborator was stage director Lothar Wallerstein. In 1933, he took over the world premiere of Richard Strauss's opera Arabella in Dresden after the departure of conductor Fritz Busch to England. Krauss had to give up his Vienna positions in 1933 and in late 1934. His commitment to contemporary music had caused financial losses at the Philharmoniker's subscription concerts therefore the orchestra abolished the position of a permanent conductor. Since 1933 the orchestra itself decides about the programming of its concerts. At the State Opera he became the victim of several intrigues so that the minister offered a new contract just for one year. The Nazis invited Clemens Krauss to direct the Berlin State Opera in 1935 after Erich Kleiber had resigned in protest against National Socialist government policies. Krauss was never a member of the NSDAP or its affiliates, however he had several meetings with high ranking representatives of the regime, including Göring and Hitler. Throughout the 1930s he and his wife were involved in helping Jews escape from Germany. After befriending British novelist Ida Cook and her sister Louise Cook, both opera fans, he instigated their rescue operation which started after Viorica Ursuleac asked the Cooks to assist a Jewish friend. Krauss gave cover to their smuggling operation and Munich Opera House shows were arranged around the times and cities that the Cooks needed to make contact with escapees. At least 29 Jews were saved by this operation. In 1937, he was appointed Intendant of the National Theatre Munich following Hans Knappertsbusch's resignation. He had become a close friend of Richard Strauss, and even wrote the libretto for his opera Capriccio which he premiered in Munich in 1942. He also conducted the premieres of Strauss's operas Friedenstag (1938 in Munich) and Die Liebe der Danae (1944/1952 in Salzburg). During the early 1940s, he taught at the Mozarteum University of Salzburg where among his pupils was composer Roman Toi. After the Munich opera house had been destroyed by Allied bombing, Krauss returned to conduct the Vienna Philharmonic in 1944 45 until it ceased activities shortly before the end of World War II. After the war, Allied officials investigated his career and forbade him from appearing in public until 1947. Krauss then resumed conducting many of the Vienna Philharmonic's concerts, including its famous annual New Year's Day pops concerts featuring Johann and Josef Strauss waltzes, overtures and polkas, many of which were recorded for Decca along with other studio recordings of mostly Johann, Josef and Richard Strauss. In 1951, he returned to Covent Garden in London where he had directed the first British performances of Arabella in 1934. In 1953, he was for the first time invited to the Bayreuth Festival, conducting an impressive Wagner Ring cycle now available on CD, starring Astrid Varnay as Brünnhilde. He also recorded a highly regarded Parsifal at Bayreuth, starring Martha Mödl as Kundry, in 1953, at the height of Mödl's brief prime. He died in 1954 (the same year as Wilhelm Furtwangler) while on tour with the Vienna Philharmonic in Mexico City, and is buried alongside his wife, singer Viorica Ursuleac, who died in 1985, in Ehrwald, Austria. Krauss made relatively few recordings; they include his 1950 Decca rendition of Johann Strauss II's Die Fledermaus, with the Vienna Philharmonic and State Opera star soloists (not including any of the dialogue; only the second complete recording after a pre–World War I acoustical 78 set made in Berlin). His 1953 live performance of Richard Wagner's Ring Cycle from Bayreuth has been released on disc. A performance with the Vienna Symphony of Beethoven's Choral Fantasy, reissued on more than one inexpensive label since its original appearance on a Vox LP, is also one of the few recordings featuring pianist Friedrich Wührer. All three have been reissued on compact disc.