Кіріспе
Солтүстік Айрширдегі қала, Шотландия.
Килбирни (Cill Bhraonaigh) – Шотландияның батыс жағалауындағы Солтүстік Айрширдің Гарнок аймағында орналасқан, 7 280 (2001 жылғы мәлімет бойынша) тұрғыны бар шағын қала. Глазго қаласынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 32 км (20 миль), Пейсли қаласынан 16 км (10 миль) және Ирвин қаласынан 21 км (13 миль) қашықтықта жатыр. Тарихи тұрғыдан қарағанда, қаланың негізгі өнеркәсіптері зығыр өндірісі және тоқу болған, бірақ 19-шы және 20-шы ғасырлардың басында темір және болат өндірісі оларды ығыстырды. Жаңа Зеландияның астанасы Веллингтондағы Килбирни елді мекені осы қаланың құрметіне аталған.
Тарих
XIX ғасырда жүргізілген археологиялық қазбалар осы аймақта қола дәуірінде адамдар тұрғандығын көрсетті. Килберни көлінде жалғастыратын жолы бар кранног табылған. 1792 жылы Нейтер Милл диірменшісі Мистер Дики диірмен тоғайының жанында жол салып жатқанда, ұзындығы 6,5 фут, ені 2,5 фут болатын бос тас қабірді тапты. Ол қабірді бұзып, жол құрылысына пайдаланған. "Миллерс Ноу" деп аталатын жер үйіндісі "Айрширдің жаңа статистикалық есебінде" "ежелгі жерлеу үйіндісі" деп сипатталған. Қаланың аты "Ауд Кирк" шіркеуінен шыққан. 1740 жылы мұнда үш үй ғана болған, ал 1801 жылы халық саны 959 адамға жеткен. Жарты ғасырдан кейін қала едәуір өскен; 1851 жылы Килбирниде өнеркәсіптік революцияның нәтижесінде 5 484 адам тұрған. 1906 жылы Килбирни теміржол станциясы ашылғаннан кейін өсім жалғасты. 1913 жылғы Килбирнидегі желішілер ереуілі наурыз айының соңында Әйелдердің Ұлттық федерациясының отырысында келісімге келді. Ол 1913 жылғы сәуірден қыркүйекке дейін жалғасты және сол кездегі әйелдер ереуілінің ең ұзақ уақытқа созған жағдайы болды. Қоғамдық қолдауға ие болған ереуілді Кейт Маклин басқарды. 1913 жылғы мамыр айында Килбирниде 10 000 қолдаушы жиналды. Желішілердің дауы 1913 жылғы 2 қыркүйекте жалақы мен еңбек жағдайларын жақсарту арқылы шешілді. Дэвид Теннант пен Келли Макдональдтың басты рөлдерде ойнаған "Алданған күйеу" фильмі Килбирниде ішінара түсірілді.
Гленгарнок болат зауыты
Гленгарнок болат зауыты 1841 жыл шамасында доменді пештерін іске қосты, бұл елдің түкпір-түкпірінен, сондай-ақ әлемнің әртүрлі елдерінен адамдардың көптеп келуіне әкеп соқты. Алғашқыда бұл зауыт Merry & Cunninghame компаниясына тиесілі болды, кейін David Colville & Sons компаниясы сатып алып, ақырында British Steel Corporation мемлекеттік корпорациясының құрамына енді және 1985 жылы жабылды. Гленгарноктағы болат зауыты қауымдастықтың көптеген ер адамдарын жұмыспен қамтамасыз етті.
W & J Knox тоқыма диірмендері
Бұл диірмендер британдық әскер және BT мұнарасы қолданатын торымен әйгілі. Ұлыбританияда осы саладағы білікті компаниялардың өте сирек санының ішінде олар да бар. W & J Knox Threadmills компаниясы Нокс отбасының меншігінде болды, олар ғана емес, Айрширде, сондай-ақ Англияның оңтүстігінде де белгілі болды және қоғамның маңызды өкілдеріне айналды.
Төменгі диірмен
Бір кезде барондық диірмен болған, ол "Килбирнидің Нетермильн" деп белгілі болды. 1938 жылға дейін бұл Нетер Милл, астық және ұн диірмені, Ноксвилл жолында орналасқан. Құйма темірден жасалған су дөңгелегінің қалдықтары мен диірменнің бір бөлігінің қабырғалары әлі де көрініп тұр (2022 жылғы деректер бойынша).
Қазіргі заман
1980 жылдары болат зауыты жабылғаннан бері аймақ жоғары жұмыссыздық деңгейімен және әлеуметтік мәселелермен көзге түседі. Қаланың жергілікті жұмыс берушілері өте аз, сондықтан адамдар жұмыс үшін қаладан шығып кетеді. Гленгарнок теміржол станциясы қалаға қызмет етеді және Пейсли және Глазго қалаларына сағатына үш пойыз қатынайды.
Алпысыншы жылдардың тербелісі мен қайта жаңғыру
Қаладағы көптеген ескі ғимараттардың арасында доктор Уокерге арналған Уокер мемориалдық залы орналасқан, ол қаладағы алғашқы дәрігерлердің бірі болған. 1960 жылдары бұл ғимарат танымал концерт алаңы болды, және Глазгодағы Барроуленд балулумынан кейін екінші орында тұрды. Gerry and the Pacemakers және Bill Haley & His Comets сияқты танымал топтар осы залда концерт берген. Бірақ қазіргі таңда бұл ғимаратта қалалық Азаматтарға кеңес бюросы қызмет етеді. 1950-1960 жылдары көңіл көтеру орындарының ішінде екі кинотеатр да болды, бірақ олардың екеуі де қазір жабылып қойған. Осы кинотеатрлардың бірі бүгінде "Радио Сити" болып табылады.
Ескі Кирк
"Алд Кирк" – Шотландиядағы Реформациядан бұрын да, кейін де пайдаланылып келе жатқан ең көне шіркеулердің бірі. Бұл А санатындағы тізімдегі ескерткіш.
Рим-католик шіркеуі St Brigid's
Шіркеу 1858 жылы құрылды, ал қазіргі ғимарат 1862 жылы салынды.
Евангелие залы
1889 жылға дейін тамырлары жеткен миссионерлер залы 1897 жылы құрылысын аяқтады.
Бастауыш білім беру
Мурпарк бастауыш мектебі, Мильтон жолы немесе Мектеп жолы арқылы оқушыларға қолжетімді, 1869 жылы салынған Ледиленд мектебі мен 1893 жылы салынған Бридженд мектебінің орнына 1978 жылы ашылды. Мектеп өзі аттас Мурпарк үйінің шығысында орналасқан және бұрынғы Гарнок академиясы орта мектебінің орнымен іргелес. Жаңа Мурпарк бастауыш мектебі қазір Гарнок академиясының орнында салынып жатыр, 2022 жылдың күзінде ашылуы күтілуде. Гленгарнок бастауыш мектебі 2017 жылдың 10 қаңтарынан бастап Гарнок қоғамдық кампусында орналасқан. Хагторн даңғылында орналасқан Сент-Бриджет бастауыш мектебі католик және христиан ата-аналарының жергілікті балаларын білім береді. Бұл орын 1963 жылғы қазанда ашылды, ол 1894 жылғы ғимараттың орнын басты.
Орта білім
Гарнок академиясы – 1971 жылы Бейт академиясы, Далри орта мектебі, Килбирни орталық мектебі және Спир мектебінің бірігуі нәтижесінде құрылған орта мектеп. 1972 жылдың қыркүйегінде ашылған мектеп, бастауыш Мурпарк мектебіне жақын, Мектеп көшесінде орналасқан. Дегенмен, 2017 жылдың қаңтарынан бастап мектеп бастауыш мектеп, қоғамдық бассейн, кітапхана және басқа да мемлекеттік кеңселер мен қоғамдық пайдалану аймақтарымен бірге Гленгарнок ауданындағы жаңа Гарнок қоғамдық кампусына көшірілді. Бұл діни емес, Бармилл, Бейт, Далри, Гейтсайд, Гленгарнок, Килбирни, Лонгбар және айналасындағы аудандарды қамтитын, аралас білім беретін мектеп. Мектепте шамамен 1100 оқушы оқиды.
Темір жол
Қала Glengarnock теміржол станциясы арқылы қызмет көрсетіледі, онда ScotRail басқаратын Ayrshire Coast Line бағытындағы тұрақты қатынастар бар. Дүйсенбі-сенбі күндері Глазгоға сағатына үш пойыз, ал жексенбіде сағатына бір пойыз қатынайды.
Әуе апаттары
Килбирни мен Ларгс арасындағы төбелер ұшақтар үшін жиі қара нүктелер болып келді, және көптеген ұшақтар қалың тұманға байланысты құлады. Апат орнына бара аласыз, қирандылар әлі де көрініп тұр, ал олардың кейбірі қазір Clyde Muirshiel аймақтық паркінің бір бөлігін құрайды.
Қалдықтар
Килбирниден солтүстікке қарай 2 миль (3 шақырым) жерде, Гарнок өзенінің орманды шатқалын бақылайтын тау басында 15 ғасырда салынған, қазір қираған Гленгарнок қамалы орналасқан. Жақын маңда Ladyland Castle қамалының көп бөлігі бұзылып, ал Ladyland House Дэвид Гамильтонның жобасы бойынша сақталған күйінде әлі де тұр.
Килбирни көлінің
Килберни көлі ұзын және дерлік кең.