Кіріспе

Өсімдіктердегі полифенолдар тобы – фитоэстрогендер.

Лигнандар – өсімдіктерде, әсіресе тұқымдарда, толық дәнді астықтарда және көкөністерде кездесетін төмен молекулалық салмақты полифенолдардың кең тобы. Атауы латын тіліндегі "ағаш" сөзінен шыққан. Лигнандар фитоэстрогендерге дейінгі заттар болып табылады. Олар тұқымдар мен өсімдіктерді шөп жейтін жануарлардан қорғау үшін антифидменттер рөлін атқаруы мүмкін.

Биосинтез және метаболизм

Лигнандар мен лигнин молекулалық салмағымен ерекшеленеді, біріншісі кішкентай және суда еритін, ал екіншісі – қорытылмайтын жоғары полимерлер. Екеуі де монолигнолдардың тотығу арқылы бірігуінен түзілген полифенолдық заттар. Сондықтан, көптеген лигнандар C9 прекурсорларының димеризациясынан пайда болған C18 ядросын қамтиды. Лигнолдардың бірігуі C8 атомында жүзеге асады. Лигнандардың сегіз классы бар: "фурофуран, фуран, дибензилбутан, дибензилбутиролактон, арилтетралин, арилнафталин, дибензоциклооктадиен және дибензилбутиролактол". Көптеген лигнандар сүтқоректілердің ішек микрофлорасымен метаболизденіп, энтеролигнандар деп аталады.

Тамақ көзі

Жылнаң тұқымдары мен кендір тұқымдары жоғары деңгейде лигнанды қамтиды. Жылнаң тұқымдарында табылған негізгі лигнан алдындағы зат – секкоизоларицирезинол диглюкозиді. Лигнанды қамтитын басқа тағамдар: дәнді дақылдар (қарабидай, бидай, сұлы және арпа), соя, тофу, брокколи және капуста сияқты крестгүлді көкөністер, сондай-ақ кейбір жемістер, әсіресе шабдалы мен клубника. Көздері Лигнан мөлшері Жылнаң тұқымдары 85,5 мг/унция (28,35 г) Кендір тұқымдары 11,2 мг/унция Крестгүлді көкөністер 0,3-0,8 мг/жарты стақан (125 мл) Клубника 0,2 мг/жарты стақан.

Ауру таралуы және денсаулыққа әсері

Лигнандар батыс диетасындағы фитоэстрогендердің басты көзі болып табылады, әйтсе де фитоэстрогенге толы диеталарға қатысты зерттеулердің көп бөлігі соя изофлавондарына шоғырланған. Лигнанның энтеролигнан туындылары – энтеродиол және энтеролактон әлсіз эстрогендік активтілікке ие, бірақ олар эстрогендік емес механизмдер арқылы да биологиялық әсер ете алады. 2022 жылғы мәліметтерге сәйкес, лигнандарды тамақпен қабылдаудың қатерлі ісік және жүрек-қантамыр ауруларының қаупін азайтумен байланысты екенін көрсететін шектеулі деректер бар.