Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
С-80 – Кеңес Әскери-теңіз күштерінің дизельді-электрлік су асты кемесі. Оның қазығы 1950 жылғы 13 наурызда Красное Сормово зауытында 613 жобасы бойынша (НАТО классификациясы бойынша) салынды. 21 қазанда суға түсіріліп, 1 қарашада сынақтар үшін Каспий теңізіндегі Баку қаласына жеткізілді, содан кейін желтоқсанда ішкі су жолдары арқылы солтүстікке ауыстырылды. 1952 жылғы 2 желтоқсанда Солтүстік флотқа қабылданып, 1957 жылдың ортасына дейін онда қызмет етті. 1957 жылғы шілдеден бастап С-80 Северодвинск қаласында күрделі жөндеуден өтіп, 644 жобасына ("Виски қос цилиндрлі") бағытталған зымырандық су асты кемесіне қайта жарақтандырылды, сыртқы бөлігіне екі SS-N-3 Shaddock кемеге қарсы зымыран ұшыру құбырлары орнатылды. 1959 жылғы сәуірде қайтадан теңізге шықты.
S 80 was a diesel electric submarine of the Soviet Navy. Its keel was laid down on 13 March 1950 at Krasnoye Sormovo as a Project 613 unit (NATO : ). It was launched on 21 October, and delivered to Baku on the Caspian Sea on 1 November for tests, then transferred north via inland waterways in December. It was commissioned into the Northern Fleet on 2 December 1952, and operated there until mid 1957. Beginning in July 1957, S 80 was overhauled at Severodvinsk and converted to Project 644 ("Whiskey Twin Cylinder") guided missile submarine, by having launch tubes for two SS N 3 Shaddock anti ship missiles fitted externally. It returned to sea in April 1959.
Суға бату
1961 жылы 26 қаңтар түнінде S 80 дизельдік қозғалтқыштарымен Баренц теңізінде шнорхельдік тереңдікте жұмыс істеді. Теңіз күйі 6 балға жеткен, ал ауа температурасы 5 °C (23 °F) болды. 27 қаңтарда сағат 01:27-де қайық шнорхельдік тереңдіктен төмен түсті, бұл автоматты шнорхель клапанының жабылуына себеп болу керек еді, соның арқасында су шнорхель жүйесіне енбеуі тиіс еді. Алайда, дизельдік қозғалтқыштардан ыстық сумен қыздырылатын мұзды еріту жүйесі өшірілген еді, нәтижесінде клапан мұзға тоңып, қозғалмай қалды. Дизельдік қозғалтқыштар бірден тоқтады, себебі теңіз суы ауа тартқыштарына толып кірді. Бесінші бөлімде су басуды байқаған машинист, клапанның күрделі жүйесінен шатасып, желдеткіш клапанды уақтылы жаба алмады. Ол дұрыс қол дөңгелегін тапқан кезде, судың күшінен клапан білігі бүгіліп қалған еді. Бөлім сумен толып, қайықтың тепе-теңдігі басқарылмайтын болды. Кеме 45 градустан асып кеткенде жылдамдығы төмендеп, тоқтады, содан кейін артқа қарай құлап, түбіне жетіп батып қалды. Екінші, үшінші және төртінші бөлімдер қирады, бірақ 24 экипаж мүшесі артқы бөлімдерде аман қалды. Олар IDA 51 құралдарын пайдаланып, су асты қайығынан қашуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. S 80-нің 68 офицері мен теңізшісінің барлығы қаза тапты. Олардың тағдыры жеті жарым жыл бойы белгісіз күйде қалды.
During the night of 26 January 1961, S 80 was operating in the Barents Sea at snorkel depth on its diesel engines. The ocean was at sea state 6 and air temperature was 5 °C (23 °F). At 01:27 on 27 January, the boat dropped below snorkel depth, which should have caused the automatic snorkel valve to shut, preventing water from entering the snorkel system. However, the de icing system that should have warmed the valve with hot water from the diesel engines had been switched off, and the valve had become jammed with ice. The diesel engines failed immediately as seawater flooded their air intakes. The machinist in the fifth compartment who discovered the flooding became confused by the complex array of valves, and did not shut the ventilation flapper valve quickly enough. By the time he located the correct handwheel, the valve spindle had been bent by the force of the flooding water. As the compartment filled, the boat's trim became uncontrollable. As its up angle passed 45 degrees, the boat slowed, coming to a halt and then falling backward, gathering sternway and sinking until it grounded. The second, third, and fourth compartments were crushed, though 24 crewmen survived in the after compartments. Their attempts to escape the wrecked submarine using IDA 51 apparatuses failed, and all 68 officers and men of S 80 were lost. Their fate remained unknown for seven and a half years.
Қайтару
1968 жылғы 23 маусымда "Альтай" құтқару кемесі 70°01′23″N 36°35′22″E координаталарында суасты кемесінің қираған қалдықтарын тапты. Экипаж қираған кемені тексеріп, оны S 80 деп анықтады. Үкімет комиссиясы есепті қарастырып, қираған кемені құтқару жөніндегі "Тебешілік" операциясын тапсырды. Николаевск кеме құрылыс зауыты суасты кемесін көтеруге арналған "Карпат" атты арнайы құтқару кемесін жасады. "Тебешілік" операциясын Солтүстік флоттың капитан 1 рангі С. Минченко басқаруымен траулерлер тобы мен эсминецтен тұратын күштер тобы жүзеге асырды. 1969 жылғы 9 маусымда қираған кеме теңіз түбінен көтеріліп, "Карпат" кемесінің астындағы ілгектерге ілінді. Одан кейін 12 шілдеде ол Завалишин портының түбіне түсірілді. 1969 жылғы 24 шілдеде S 80 су бетіне көтерілді. Тамыз айында Кеңес Одағының Батыры, вице-адмирал Григорий Щедрин басшылығымен үкімет комиссиясы қираған кемені зерттеуді бастады. Комиссия кеменің қаза болуының тікелей себептерін анықтады, сонымен қатар апатты екі қателік күрделендіргенін анықтады: экипаж қозғалтқышты электр двигательдеріне ауыстыруға тырыспады және төтенше жағдайда балласттық резервуарларды босатуға ешқандай әрекет жасалмады.
On 23 June 1968, salvage vessel Altay discovered the wreck of a submarine at 70°01′23″N 36°35′22″E, at a depth of The crew inspected the wreck with its bathyscape and identified it as S 80. A government commission studied the report and ordered Operation "Depth," the salvage of the wreck. The Nikolayevsk Shipyard built Karpaty, a special salvage vessel equipped to raise the sunken submarine. Operation "Depth" was carried out by a task force of the Northern Fleet consisting of groups of trawlers and a destroyer under the command of Captain First Rank S. Minchenko. The wreck was lifted from the ocean floor on 9 June 1969 and transported to Mys Teriberskiy, suspended under Karpaty in slings. There, it was lowered to the bottom of Zavalishin Harbor at a depth of on 12 July. On 24 July 1969, S 80 was raised to the surface. During August, a government commission began studying the wreck under the management of Hero of the Soviet Union Vice Admiral Grigory Shchedrin. The commission determined not only the immediate causes of the boat's loss, but also that two further errors had compounded the accident: the crew never attempted to shift propulsion to the electric motors, and they never performed an emergency ballast tank blow.