Кіріспе

Жапониядағы жер сілкінісі

Фукуока жер сілкінісі (福岡県西方沖地震), сондай-ақ Фукуока префектурасының батыс теңізіндегі жер сілкінісі деп те аталады, 2005 жылғы 20 наурызда сағат 10:53-те Фукуока префектурасында, Жапонияның Фукуока префектурасының солтүстік-батыс жағалауында болды және шамамен 1 минутқа созылды. Жапония метеорологиялық агенттігі (JMA) оның күші 7.0 балға жеткенін, ал ең жоғары сейсмикалық интенсивтігі алты балдан кем болғанын өлшеді, ал АҚШ Геологиялық қызметі (USGS) 6.6 бал деп хабарлады. Дүмпуі Фукуока қаласының солтүстігіндегі Генкай теңізіндегі бұрын белгісіз жарылым бойында болды. Генкай аралының тұрғындары үйлердің құлауы мен түрлі аймақтардағы көшкіндердің болуына байланысты эвакуациялауға мәжбүр болды. Жер сілкінісінен кейін жүргізілген зерттеулер көрсетті, қала орталығынан өтетін белгілі Кего жарылымының жалғасы болған. Жер сілкінісі Фукуока қаласының Ниши ауданындағы Генкай аралындағы үйлердің жартысы толығымен қираған және Ноко аралы, Нишиура, Мияноура және Шика аралы сияқты жағалау аймақтарында елеулі зақым келтірді. Әсері Фукуока қаласына және Шима қаласы мен Маэхара қаласы (қазір Итошима қаласы) сияқты көршілес муниципалитеттерге де тарады. Бір адам қаза тауып, шамамен 1200 адам жарақат алды, ал 140-қа жуық үй толығымен қирады. Бұл Фукуока қаласының тарихында тіркелген ең үлкен жер сілкінісі болды. Фукуока Жапонияның көптеген аймақтарындай сейсмикалық белсенді емес және жер сілкінісіне дейін табиғи апаттар тұрғысынан Жапонияның ең қауіпсіз жерлерінің бірі ретінде танымал болды; бұрынғы жер сілкінісі, магнитудасы 5 болған, жүз жылдан астам бұрын болған және қала ауыр жер сілкінісін бастан өткергеннен бері ғасырлар өтті.

Жапондық бұқаралық ақпарат құралдарындағы жер сілкінісінің атаулары

Жапония метеорологиялық агенттігі баспасөз хабарламасында жер сілкінісін "Фукуока префектурасының батыс жағалауындағы жер сілкінісі" деп атады. Фукуока префектурасы мен Фукуока қаласы, сондай-ақ "Асахи Шимбун" және NHK сияқты ірі БАҚ "Фукуока префектурасының батыс теңіз жағалауындағы жер сілкінісі" дегенді қолданды. "Нишиниппон Шимбун" және "Йомиури Шимбун" газеттері "Фукуока теңіздік жер сілкінісі" дегенді, ал "Майничи Шимбун" газеті "Фукуока теңіздік Генкай жер сілкінісі" дегенді пайдаланды. Жапон тілінің грамматикасы мен канджи қолданылысындағы шамалы айырмашылықтарға байланысты, атаулар жапондық БАҚ-та сөздер мен құрылымы жағынан сәл өзгешеленеді, бірақ барлығы бір оқиғаны білдіреді және жалпы мағынасы бірдей. Ағылшын тілінде бұл жер сілкінісі көбінесе жай ғана "Фукуока жер сілкінісі" деп аталады.

Қаланың таныстырылымы

Фукуока Жапонияның солтүстік Кюсю аймағында орналасқан және Фукуока жазығының орталығында жатыр. Фукуока – Кюсюдегі ең көп халқы бар және ең дамыған префектура. Географиялық жағдай тұрғысынан, Фукуока Шығыс Азия материгіне жақын, ал Фукуокаға ең жақын ірі қала – Оңтүстік Кореяның Сеул қаласы, жапон қаласы емес. Фукуока Шанхайға Токиодай шамалы алыстықта. Осының нәтижесінде, Фукуока ежелгі заманнан бері Жапонияға Шығыс Азия мәдениетінің кіреберісі болып келді, қазір Корея, материктік Қытай және Тайваньға көптеген тікелей рейстер бар.

Тарихи жер сілкіністері және қоршаған аймақтың геологиясы

Фукуока префектурасының солтүстік-батысындағы теңіз аймағындағы сейсмикалық белсенділік тарихи түрде төмен болды, маңызды жер сілкінісінің деректері аз. Жер сілкінісінен бұрын жарық көрген геологиялық әдебиеттерде көбінесе Беппу-Шимабара траншеясының солтүстігіндегі Солтүстік Кюсю геологиялық тұрғыдан тұрақты, кейде тек шағын жер сілкіністері ғана болатыны сипатталған. Бұрынғы Фукуока губернаторы Асо жер сілкінісі болған күні: «Фукуока әрқашан үлкен жер сілкінісінен қауіпсіз деп есептелген, сондықтан бұл маңызды жағдай» деді. Осы оқиғаға дейін Фукуока қаласы мен Итосима түбегіндегі ең үлкен жер сілкінісі 1898 жылғы тамыздағы Итосима жер сілкінісі (M6.0, M5.8) болды, одан кейін 1929 жылғы тамызда Хаката шығанағы маңында (M5.1) және 1930 жылғы ақпанда Райзан маңында (M5.0) жер сілкіністері болды. Тіпті ежелгі құжаттардан алынған деректерді қоса алғанда, 7 немесе одан жоғары магнитудалы жер сілкінісі болған емес, бұл Фукуока қаласы мен Итосима түбегіндегі тарихындағы ең үлкен жер сілкінісі болды. Сонымен қатар, 1926 жылдан бастап сейсмикалық қарқындылық туралы деректерді жинау басталғаннан бері бұл жер сілкінісі Фукуока және Сага префектураларында 5 немесе одан жоғары қарқындылықтағы сейсмикалық дірілдің алғаш рет тіркелгенін көрсетті. Аймақты кеңейте келе, Фукуока, Сага және Нагасаки префектураларында 1700 жылғы Ики-Цусима жер сілкінісі (M7) және 679 жылғы Чикуси жер сілкінісі (M6.5-7.5) сияқты жер сілкіністері белгілі. Бұл жер сілкінісі аймақтағы соңғы маңызды жер сілкінісінен шамамен 300 жыл өткен соң болды. Дегенмен, Генкай теңізінің жағалауындағы Солтүстік Кюсюдің солтүстік-батыс бөлігі, Жапонияның басқа аймақтарымен салыстырғанда сейсмикалық белсенділік жағынан салыстырмалы түрде тұрақтырақ. 7 магнитудаға жуық жер сілкінісі кейде болып тұрады, бұл 7.5 магнитудаға жуық жер сілкінісі тіркелген Бунго бұғазы сияқты аймақтармен салыстырғанда ерекше. Оқиғаға дейін жер сілкінісінің эпицентрінде белсенді жарықтар анықталған жоқ. Жер сілкінісінен кейін теңіз түбін зерттеу кезінде эпицентрлік аймақта жарықтардың пайда болғанына ешқандай дәлел табылған жоқ. Сынықтардың соққыға ұшыраған жерлерде көрінетін өзгерістер тудырмауы мүмкін екені ескеріледі, сондықтан оларды анықтау қиын. Алайда, эпицентрден солтүстік-шығысқа қарай 10 шақырым жерде (афтершоктардың таралу бағытында) бірнеше шақырымға созылған теңіз түбіндегі екі жарық сегменті бар, олар солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай бағытталған. Сонымен қатар, Фукуока префектурасының солтүстік бөлігінде бірнеше белсенді жарықтар бар, олардың бірі – Фукуока қаласының орталығынан өтетін Кего жарығы. Жер сілкінісінен кейін болған тербелістер Кего жарығының жалғасына тікелей жақын орналасқан, бұл олардың байланысын зерттеуге түрткі болды. 2007 жылғы Жер сілкінісін зерттеу комитетінің бағалауы бойынша, осы жер сілкінісінің эпицентрі тікелей Кего жарығымен байланысты емес деп анықталса да, ол «Кего жарығы аймағы» деген ұғыммен топтастырылды. Бұл екі жарықтың өзара әрекеттесуі жер сілкінісін тудыруы мүмкін екені ескеріледі.

Кейінгі толқындар

2005 жылдың маусым айының соңына дейін басты жер сілкінісінен кейін үш айдан астам уақыт ішінде 375 рет 1 балл немесе одан жоғары күштіліктегі сілкіністер тіркелді. Сейсенбі күні сағат 21:00-ге дейін 85 сілкініс тіркелді. Жер сілкінісінен кейін бір ай ішінде 5 баллдан жоғары күштіліктегі төрт сілкініс болды, оның ішінде 20 сәуірдегі ең үлкені М5.8 болды. Жарты жыл ішінде сілкіністер жалғасты, барлығы бірнеше мың рет, бірақ жалпы тенденция біртіндеп төмендеді. Күштілік бойынша жіктелу келесідей: бір рет 5 баллдық күшті сілкініс, жеті рет 4 баллдық, 23 рет 3 баллдық, 118 рет 2 баллдық және 226 рет 1 баллдық сілкініс болды. Дегенмен, бұл мәліметтерге 21 наурызда сағат 18:00-ге дейін, яғни сейсмометрлер орнатылғанға дейін Генкай аралынан алынған сейсмикалық күштілік туралы деректер кірмейді. Осы кезеңде 3 балл немесе одан жоғары күштіліктегі 265 сілкініс тіркелді, оның ішінде 236 рет 3 баллдық, 24 рет 4 баллдық және 5 рет 5 баллдық сілкініс болды. Басты жер сілкінісінен кейін Жапония метеорологиялық агенттігі кейбір аймақтарда 5 баллға жуық күштілікте сілкіністер болуы мүмкін екенін ескертті, ал кейбір жерлерде 5 баллдық күштілікке жете алуы мүмкін еді. 24-і күні бұл мүмкіндік 4 баллға дейін төмендетілді.

Сәулет

Бұл жер сілкінісі кезінде эпицентрге жақын Фукуока қаласының батыс бөлігіндегі Генкай аралындағы 225 тұрғын үйдің жартысынан астамы ауыр зақымдарға ұшырады. Арал жер сілкінісіне тым жақын болғандықтан және дәстүрлі жапон үйлері инженерлер салған "үйлерге" қарағанда жер сілкінісіне төзімдірек болғандықтан, бұл аймаққа ерекше зиян келді. Кейдода шамамен 120 үй толығымен қирады, ал тағы 55-і жартылай зақымдалды. Дәстүрлі жапондық үйлер, әсіресе Даймо және Имаидзуми аудандарында, ең көп зақымдалды және олардың көптегені бұзуға белгіленді. Зақым үшін сақтандыру төлемдері шамамен 15,8 миллиард иенге бағаланды. Тенжинде көптеген терезелер сынып, бетон жарықтары пайда болды. Сонымен қатар, храмдар мен қасиетті орындар да көп зақым көрді. Эпицентрге жақын Фукуока қаласының батыс бөлігіндегі Генкай аралындағы 225 тұрғын үйдің жартысынан астамы ауыр зақымдарға ұшырады.

Көлік

NHK телеарнасының хабарлауынша, жер сілкінісі автоматты қауіпсіздік жүйесін іске қосып, жергілікті пойыз қатынасы тоқтатылды. Санъё Шинкансені Шин-Ямагучи мен Хаката аралығында уақытша тоқтатылды. Тұрғын үйлердегі тротуарларда жарықтар пайда болды.

Басқа әсерлері

Ресми органдар су және газ желілерінің бұзылғанын, электр қуатының үзілгенін хабарлады. Оңтүстік префектурада телефон байланысы жер сілкінісінен кейін автоматты қауіпсіздік механизмі іске қосылған соң тоқтап қалды. Дүлей сілкініс 103 газ ағып шығуға себеп болды. Метеорологиялық агенттік күшті жер сілкінісінен кейін цунами қаупі туралы ескерту жариялады, бірақ сағат 12-де оны кері қайтарды. Фукуока, Сага және Нагасаки префектураларының маңында көшкін жүзді.

Басқа елдерге әсері

Кюсю, Оңтүстік Кореядан тар бұғазбен бөлінген, Оңтүстік Кореяның Пусан портынан шамамен 130 миль қашықтықта сезілді, онда ғимараттар қысқа мерзімге дірілдеді. Пусан полициясының өкілі дереу зақым келгені туралы хабарлама түспегенін мәлімдеді.