Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шеберган немесе Шабурган (өзбек, пашту, شبرغان), сондай-ақ Шебирған және Шибарган деп те жазылады, Ауғанстанның солтүстігіндегі Жоузжан провинциясының астанасы. Шеберган қаласының халқы 175 599 адамды құрайды. Шеберган қаласындағы тұрғын үйлердің жалпы саны 19 511.
Sheberghān or Shaburghān (Uzbek, Pashto, شبرغان), also spelled Shebirghan and Shibarghan, is the capital city of the Jowzjan Province in northern Afghanistan. The city of Sheberghan has a population of 175,599. The total number of dwellings in Sheberghān is 19,511.
Тарих
Шеберган бір кездері Жібек жолы бойындағы гүлденген елді мекен болды. 1978 жылы совет археологтары Шәберғанның сыртындағы Тиллиа-Тепе ауылында атақты Бактрия алтынын тапты. 13 ғасырда Марко Поло бұл қалаға келіп, кейіннен оның бал тәтті қарбыздары туралы жазды. Шеберхан 1873 жылғы англо-орыс шекаралық келісім бойынша Ауғанстанға бөлінген тәуелсіз өзбек хандығының астанасы болды. Шеберган мыңдаған жылдар бойы Бактрияның солтүстік-шығыс бұрышындағы биліктің орталық нүктесі болып келді. Ол әлі күнге дейін Балх пен Герат арасындағы негізгі бағыттың бойында орналасқан, сондай-ақ 90 шақырым қашықтықтағы Аму-Дарьяға тікелей және Сарыполға дейінгі маңызды тармақ жолдарына бағытты басқарады. 1856 жылы Дж. П. Ферриер былай деп хабарлады:
Sheberghān was once a flourishing settlement along the Silk Road. In 1978, Soviet archaeologists discovered the famed Bactrian Gold in the village of Tillia Tepe outside Sheberghān. In the 13th century Marco Polo visited the city and later wrote about its honey sweet melons. Sheberghān became the capital of an independent Uzbek khanate that was allotted to Afghanistan by the 1873 Anglo Russian border agreement. Sheberghān has for millennia been the focal point of power in the northeast corner of Bactria. It still sits astride the main route between Balkh and Herat, and controls the direct route north to the Amu Darya, about 90 km away, as well as the important branch route south to Sar e Pol. In 1856, J. P. Ferrier reported:
Қазіргі Шеберганның солтүстік-шығысына қарай бес шақырым жерде, Акчаға баратын жолда орналасқан, мықты бекітілген Емши-тепе қаласы, 1969 жылдан 1979 жылға дейін совет-афған археологиялық экспедициясының бірлескен жұмысымен жергілікті патша отбасының қабірлерінен орасан зор қазынаны қазып шығарған Тиллиа-Тепе некрополіне жақын орналасқан. 1977 жылы совет-афған археологиялық тобы қаладан солтүстікке қарай 5 шақырым жерде жәдігерлерді іздеу жұмыстарын бастады. Олар саз кірпіштен жасалған бағаналар мен б.з.д. кем дегенде 1000 жылға дейінгі ежелгі ғибадатхананың крест пішіндес құрбандық алатабын тапты. Бірнеше монеталар бірінші ғасырдың басына дейінгі кезеңге жатса, кейінгі мерзімге жататыны табылмады. Шеберган ежелгі Шидунның орны ретінде қарастырылды, ол ерте Кушан империясының бес шихоудың (бөлімдердің) бірі болған. Шеберган жергілікті өзбек әскербасы Абдул Рашид Достумның бекінісі болды, ол Карзай әкімшілігінің алғашқы жылдары Ауғанстанның солтүстігін бақылау үшін тәжік қарсыласы генерал Мохаммед Аттамен күресті. Шеберган 2001 жылдың желтоқсанында АҚШ-тың Ауғанстанға басып кіруі кезінде Дашт-и-Лейлидегі қырғынның орын алған жері болды, онда көздерге байланысты 250-ден 3000-ға дейін талибан тұтқындары американдық және Солтүстік Альянс әскерлерімен Кундуздан Шеберган түрмесіне тасымалдау кезінде металл жүк контейнерлерінде атып өлтірілді немесе тұншықтырылды. 2021 жылдың 7 тамызында Талибан күштері жалпыұлттық әскери науқан аясында Шеберганды басып алды.
The heavily fortified town of Yemshi tepe, just five kilometres to the northeast of modern Sheberghān, on the road to Akcha, is only about from the famous necropolis of Tillia Tepe, where an immense treasure was excavated from the graves of the local royal family by a joint Soviet Afghan archaeological effort from 1969 to 1979. In 1977, a Soviet Afghan archaeological team began excavations 5 km north of the town for relics. They uncovered mud brick columns and a cross shaped altar of an ancient temple dating back to at least 1000 B. C. Six royal tombs were excavated at Tillia Tepe revealing a vast amount of gold and other treasures. Several coins dated to the early 1st century C. E., with none dated later. Sheberghān has been proposed as the site of ancient Xidun, one of the five xihou, or divisions, of the early Kushan Empire. Sheberghān was the stronghold of local Uzbek warlord Abdul Rashid Dostum while vying with his Tajik rival General Mohammed Atta for control of northern Afghanistan in the early years of the Karzai administration. Sheberghān was the site of the Dasht i Leili massacre in December 2001 during the U. S. invasion of Afghanistan in which 250 to 3,000 (depending on sources) Taliban prisoners were shot or suffocated to death in metal truck containers, while being transferred by American and Northern Alliance soldiers from Kunduz to a Sheberghān prison. On 7 August 2021, Taliban forces captured Sheberghan as part of their nationwide military offensive.
Жерді пайдалану
Шеберган Ауғанстанның солтүстігіндегі сауда және көліктік торап. Жазда ыстық, қыста салқын, бірақ ауа райы өзгермелі болады. Қаңтардан наурызға дейін орташа жауын-шашын және кейбір қар жауады, бірақ жылдың қалған уақыты құрғақ, әсіресе жаз айларында.
Sheberghān is a trading and transit hub in northern Afghanistan. with hot summers and chilly, though variable, winters. There is moderate rainfall and some snowfall from January to March, but the rest of the year is dry, especially the summer.