Кіріспе

Бірлік шамы – екі адамның үйленуін бейнелейтін, той кезінде жағылатын шам.

Тарих

"Бірлік шамдарын" жағу – үйлену рәсімінде салыстырмалы түрде жаңа ғұрып. Бұл туралы Библияда немесе апостолдардың жазбаларында ешбір дерек жоқ. Бұл ғұрып алғаш рет 20-шы ғасырдың екінші жартысында американдық христиан үйлену тойларында кең таралды. Оның шығу тегі нақты емес, алайда 1981 жылы "Жалпы аурухана" телесериалының бір эпизодында "бірлік шамдары" пайдаланылуы осы ғұрыпты танымал етуге ықпал еткен болуы мүмкін. Доктор Майкл Портелли неке шамдары идеясын ұсынған және 1980 жылдары өзінің үйлену тойында қолданған (Melb, Aus). Ол – күйеу мен күйеудің әр тарапынан келген аналарының әрқайсысы отбасылық шамды жағудан тұрады. Келін мен күйеу екі жақтан да өз отбасылық шамдарынан өздерінің шамын жағып, бірге келіп, бір жалынмен некелік шамдарын жағады. Бұл екі адамның бөлек отбасылардан шығып, некеде біріккенін көрсетеді.

Символизм

Бірлік шамдарын қолдану көбінесе екі адамның неке одағына бірігуін көрсетеді, бірақ одан әрі мағыналар да қолданылуы мүмкін. Жалын әрбір адамның жан серуеніндегі өзінің жарына деген құштарлығын бейнелейді дейді. Христиандар үшін, ол қасиетті рухқа және әлемнің нұры – Иса Мәсіхке, ізгіленгендердің рухындағы бейнесіне теңестірілуі мүмкін.

Қолдану

Алдымен екі конус тәрізді шам жағылады және оларды үйленуге тұрған жұбайлардың әрқайсысы қолданады. Содан кейін бұл шамдардың оты ортада тұрған үлкен цилиндр тәрізді шамды жағу үшін пайдаланылады. Кейбір нұсқаларында, ата-аналар үйленушілерді бейнелейтін шамдарды жағу үшін қосымша конус тәрізді шамдарды қолдануы мүмкін. Егер бұл рәсімнің мақсаты тек қана күйеу мен қалыңдықтың бірігуін көрсететін болса, онда екі өмірдің толыққанды біріккенін білдіре отырып, шамдар сөндіріледі, немесе олар орталық шамның қасында жана беріп, енді үйленген серіктестер өздерінің жеке ерекшеліктерін жоғалтпағанын көрсетеді.

Шіркеудегі үйлену тойындағы қатысу

Неке рәсімінде бірлік шамдарын қолдану кеңінен таралғанмен, бұл жақында ғана пайда болған және шіркеулердің апостолдық дәстүрінде нақты көрсетілмеген, сондықтан кейбір шіркеулерде тыйым салынған. Жас жұбайлар мен олардың той ұйымдастырушысы рәсімді қызмет тәртібіне қосу алдында міндетті түрде пастормен кеңесуі керек.

Католик шіркеуіндегі үйлену тойлары

Бірлік шамдары рәсімі католик неке рәсімінің бір бөлігі емес. Католик дәстүрі, керісінше, Қасиетті Евхаристияны тұрақты қабылдауды христиан бірлігінің ядросы деп санайды. Католик шіркеуінің жаңартылған неке рәсімінде бірлік шамдарын жағу рәсіміне ешқандай ереже енгізілмеген. Осы себепті көптеген приходтар оны рәсімге қосуға рұқсат бермейді. АҚШ Католик епископтар конференциясы неке рәсімінде бірлік шамдарын қолдануға тікелей тыйым салған жоқ, бірақ оны қолдауға да шақырмайды. Конференция көптеген дін аймақтарының саясаты осы әдет-ғұрыпты тыйым салмайтынын, бірақ оны қабылдау кезінде жасауды ұсынатынын атап өтті, себебі неке рәсімінде бірліктің жетілдірілген символикасы бар. Епископтардың бірлік шамдарына қатысты талдауында, егер бірлік шамдарына рұқсат берілсе, жұбайлар өз жеке шамдарын Пасхалық шамнан жағуы керек, жеке шамдар сөндірілмеуі керек және бірлік шамдары алтарга қойылмауы керек екені айтылады. Осы нұсқауға сәйкес келіп, жақылған шамдар жұбайлардың некелерінің қасиетті және мақсатты сипатындағы бірлігін күшейтудің тәсілі ретінде қарастырылуы мүмкін.

Англикан шіркеуіндегі үйлену тойлары

Шам жағу рәсімі англикандық үйлену рәсімдеріне кірмейді, бірақ дін қызметкерінің қалауымен рұқсат етуі мүмкін.

Аралас некелер мен шомылдыру рәсімінің бірлігі

Католик шіркеуінің қасиетті дәстүрінде, егер күйеу мен әйел екеуі де христиан дінін қабылдаған болса, неке қасиетті болып саналады. Бұл факт, әсіресе католик пен басқа христиан дінінің өкілі арасындағы аралас некеде, Біртұтас шамға христиандық түсіндіру беруге көмектеседі. Католик үйлену тойында қасиетті тағам таратуға ұсынылады. Алайда, аралас үйлену тойында, күйеудің бірі және көптеген қатысушылар католик емес болғандықтан, қасиетті тағам таратуға кеңес берілмейді, сондықтан Біртұтас шам күйеу жұбайлардың шомылу арқылы бірлігінің белгісі ретінде қолданылуы мүмкін. Себебі шомылу рәсімінде Пасхалық шам мен кішкентай шам маңызды символдық рөл атқарады. Шомылу рәсімінде Пасхалық шам шомылу қабына жақын қойылады. Адам суға шомылдырылғаннан кейін, куәгер Пасхалық шамның жалынынан кішкентай шамды жағып, жаңа шомырылған адамға "Мәсіхтің нұрына" ие болғанын көрсетеді. Олар Иеміз қайтып келгенше, алған "жарықтарын" "жалындырып" сақтауға шақырылады. Бұл шақыру, жақсы хабарды таратуға шақырылған, шомырылған христиандардың шәкірттік табиғатына сілтеме жасайды. Күйеу жұбайлардың екеуінің де бір нұрды бөлісуі олардың христиандық шақыруларының бірлігін көрсетеді. Әулие Пауыл Ефестіктерге жолдаған хатында христиан некесінің жақсы хабарды тарату сипатын білдіреді (5:22-33). Ол былай дейді: "Әйелдер, күйеулеріңе Иемізге бағынғандай бағыныңдар" және "Күйеулер, әйелдеріңді Мәсіх шіркеуді сүйгендей сүйіңдер және оны үшін өзінің жанын құрбан етті."