Кіріспе

Француз анархисі (1872–1894)

Эмиль Генри (26 қыркүйек 1872 – 21 мамыр 1894) – француз анархисі, 1894 жылғы 12 ақпанда Париждегі Сен-Лазар вокзалындағы Café Terminus-те бомба жарып, бір адамды өлтіріп, жиырма адамды жарақаттады. Анархистік қозғалыстағы оның қызметі шектеулі болғанымен, оның қылмыстары мен жасы көп назар аударды. Ол сондай-ақ, кейіннен көптеген үкіметтік шенеуніктердің өмірін құрбан ететін "іс арқылы насихаттау" доктринасын қолдайтын, анархистерден құралған революционерлердің өсіп келе жатқан тобының алғашқы өкілдерінің бірі деп есептелді.

Ерте өмір

Генри либералды, аристократиялық отбасында анархистік көзқарастармен өсті. Олар біраз уақыт Испанияда сүргінде өмір сүрді, себебі оның әкесі Фортуне Генри коммунар болған. Ол 1873 жылы қатысусыз өлім жазасына кесілді, ал отбасы 1880 жылы кешірім берілгенге дейін Францияға қайтып келмеді. Осының салдарынан Генри Барселонада дүниеге келді және кішкентай кезінен бастап мемлекеттік репрессия туралы әңгімелермен өсіп-өсті. Бұл мемлекетке қарсы көзқарастар испан билігі Генри отбасының саяси нанымы үшін мүлкін тәркілеген кезде нығайды. Генридің әкесі өте ауыр зауыт жұмысына мәжбүр болды және Генри он жасқа толғанда сынап уынан қайтыс болды. Отбасы Францияға оралғаннан кейін, Генридің анархист ағасы оған француз революциялық айналымдарымен байланыс орнатуға көмектесті. Генри беделді École Polytechnique-ге емтиханның жазбаша бөлігінен өтті, бірақ ауызша емтиханды сүріп, инженерлік фирмада шәкірт ретінде жұмысқа орналасты. "Терең әділетсіздік сезімімен" Генри 1891 немесе 1892 жылы анархист болды. Бастапқыда ол қарапайым халыққа зиян келтіруі мүмкін зорлық-зомбылық әрекеттеріне қарсы болды, мысалы, Равахольдің үкімет шенеуніктерінің тұрғын үйлерін бомбалауы, онда жұмысшылар мен балалар да болуы мүмкін. Алайда, Равахоль тұтқындалғаннан кейін анархистерге қарсы полицияның күшті репрессиясы оны көндірді.

"Терминус" кафесіне бомба түсірілді

Генрих анархист әріптесі Аугуст Вайланның мемлекеттік жазаға тартылуына қатты ашуланды. Француз Үшінші Республикасындағы кең таралған саяси жемқорлық және Равахольдың өлім жазасына кесілуі Вайлянтты 1893 жылғы 9 желтоқсанда Француз депутаттар палатасына бомба шабуылы жасауға итермеледі. Қайтыс болғандар болмады, бірақ жиырма депутат жарақат алды. Генрих Вальянттың өлімінен кек алуды өзіне міндет етті. Тарихшы Джон Мерриман Кафе Терминус бомбалауының, сондай-ақ 1893 жылы Барселонадағы Лицеуге жасалған бомбалаудың мемлекет өкілдеріне емес, қарапайым халыққа бағытталған алғашқы әскери анархистік шабуыл болғанын айтты. Оның соңғы сөздері: "Батыл болыңдар, жолдастар! Анархия жеңіске жетсін!"

Генридің қазылар алқасына сөйлеген сөзінің үзінділері

Мен жақында ғана анархист болдым. 1891 жылдың ортасынан кейін ғана революциялық қозғалысқа бел шештім. Бұрын мен толығымен орныққан моральмен сіңген ортада өмір сүрдім. Ұлт, отбасы, билік және мүлік принциптерін құрметтеуге, тіпті қадірлеуге үйрендім. Бірақ қазіргі буынды тәрбиелеушілер бір нәрсені жиі ұмытады – өмір, өз күресі мен қайғыларымен, әділетсіздіктері мен зұлымдықтарымен, надан адамдардың көзінен жалаңдықты алып, оларды шындыққа ашуға тырысады. Осылай мен үшін де болды, барша адам үшін де. Маған бұл өмір ақылды, еркін адамдар үшін оңай және кең мүмкіндіктерге толы деді, ал тәжірибе көрсеткендей, тек циниктер мен лакейлер ғана тойда жақсы орын ала алады. Маған қоғамның институттары әділеттілік пен теңдікке негізделген деді, ал мен айналамда тек жалған мен сатқындық көрдім. Күн сайын одан да көбірек көздерім ашылды. Қайда болсам да, біреулерде қайғы, енді біреулерде қуаныш көрдім. Менің бағалап өскен құрмет, адалдық, борыш сияқты ұлы сөздердің, ең арсыз жамандықтарды жасыратын маска ғана екенін түсінуім ұзаққа соқпады. Жұмысшыларының еңбегімен үлкен байлық жинаған зауыт иесі турашыл адам еді. Депутат, министр, қолы үнемі пара алуға созылған, қоғамдық игілікке адал еді. Жаңа үлгідегі мылтығын жеті жасар балаларға сынаған офицер өзінің міндетін жақсы атқарды, ал парламентте премьер-министр оған құттықтау айтты. Мен көргеннің бәрі маған қорқыныш әкелді, менің ойым әлеуметтік құрылымды сынауға толы болды. Бұл сынды мен қайталамаймын, себебі ол жиі айтылды. Мен өзім қылмыскер санаған қоғамның жауы болдым десем жеткілікті. Бір кезде социализмге қызығып, бірден сол партиядан алшақтадым. Менің бостандыққа деген сүйіспеншілігім, жеке бастамаға деген құрметім және жеке басын толықтыруға қарсылығым, төртінші биліктің қатарына қосылу үшін тым күшті болды. Сонымен қатар, социализм орныққан тәртіпті ешқандай өзгеріссіз қалдыратынын түсіндім. Ол авторитарлық принципін сақтайды, ал бұл принцип, еркін ойлаушылар не айтса да, жоғары күшке сенудің ежелгі қалдығы ғана. ( ) Біз буржуазияға қарсы жариялаған аяусыз соғыста ешқандай мейірімділік күтпейміз. Өлім жазасын кесіп, оған дайын болуымыз керек. Сондықтан сіздің үкіміңізді бейжай күтемін. Менің басым сіздер кесетін соңғы бас емес екенін білемін. Сіздер біздің қанымен жазылған өлгендер тізіміне тағы да есімдер қосасыздар. Чикагода дарға асылған, Германияда басы кесілген, Ксересте атып өлтірілген, Барселонада атылған, Монбрисон мен Парижде гильотинада қырқылып, біздің өлгендеріміз көп, бірақ сіздер анархияны жоя алмадыңыз. Оның тамыры тереңге сіңген: ол шіріген, құлап бара жатқан қоғамның ішінде өсіп шығады; ол орныққан тәртіпке қарсы күшті қарсылық; ол қазіргі авторитарлыққа қарсы күресіп жатқан теңдік пен бостандыққа деген ұмтылысты білдіреді. Ол барлық жерде. Міне, осының өзі оны жеңілмейтін етеді, ол сіздерді жеңіп, өлтіреді.