Кіріспе

Ұйымдық ортақ ресурстарды ұсыну әдісі. Ортақ қызметтер дегеніміз – ұйымның немесе топтың бір бөлігі бұрын ұйымның немесе топтың бірнеше бөлімінде қолданылып келген қызметті ұсынады. Осылайша, қызметтің қаржыландырылуы мен ресурстары бөліседі және қызметті ұсынатын бөлім ішкі қызмет провайдеріне айналады. Мұндағы маңызды тұс – ұйым немесе топ ішіндегі "бөлісу" идеясы. Бұл бөлісу жұмысты провайдерге беруші бөлімнің нәтижелерге бірлескен жауапкершілігін міндетті түрде қамтуы керек. Ал провайдер, өз тарапынан, белгіленген өлшемдерге (KPI, құн, сапа және т.б.) сүйенетін келісілген нәтижелерді қамтамасыз етуі тиіс.

Шолу

Ортақ қызметтер – ауруханалық траст немесе полиция күштері сияқты әртүрлі ұйымдар арасындағы ынтымақтастыққа ұқсас. Мысалы, жақын орналасқан трасттар HR немесе IT функцияларын біріктіру арқылы ынтымақтасуға келісуі мүмкін. Ортақ қызметтерді қолдауға екі аргумент бар: «бір ресурстың азаюы» және «индустрияландыру арқылы тиімділік» аргументтері. Біріншісі «көз жартысы»: егер менеджерлердің саны, IT жүйелері, ғимараттар және т.б. азайса, егер қандай да бір ресурсты аз қолдансаңыз, шығындар төмендейді. Екінші аргумент – «индустрияландыру арқылы тиімділік». Бұл аргумент тиімділіктің мамандану мен стандарттаудан туындайтынын, нәтижесінде «алдыңғы» және «артқы» кеңселердің құрылуын болжайды. Типикалық әдіс – қарапайымдастыру, стандарттау, содан кейін орталықтандыру, ал құрал ретінде IT «шешімін» пайдалану. Ортақ қызметтер аутсорсинг моделінен өзгеше, онда сатып алушы ұйымға бұрын ішкі болған қызметті көрсету үшін сыртқы үшінші тарапқа төлем жасалады, бұл көбінесе штатты қысқартуға және қайта ұйымдастыруға әкеледі. Ортақ қызметтердің аутсорсингке қарағанда артықшылықтары туралы пікірталас әлі де жалғасуда. Кейде үкіметтік ведомство мен коммерциялық ұйым арасындағы бірлескен кәсіпорын ортақ қызметтердің мысалы деп есептеледі. Бірлескен кәсіпорын жеке заңды коммерциялық ұйымды (бірлесіп меншіктелген) құруды қамтиды, ол акционерлеріне пайда әкеледі. Әдетте, ұйым ішінде ортақ қызметтер ұйымын (SSO) немесе ортақ қызметтер орталығын (SSC) дамыту – шығындарды азайту (көбінесе масштаб экономиясы арқылы), стандартталған процестерді (орталықтандыру арқылы) мақсат етеді. Shared Services & Outsourcing Network (SSON) және Hackett Group жүргізген, 250-ден астам компанияны қамтыған әлемдік қызмет көрсету орталықтарының салыстырмалы зерттеуі бойынша, қатысушылардың үштен бірі ғана өздерінің SSO-ларынан 20% немесе одан да көп шығынды үнемдей алды. NASA-да 2006 жылы ортақ қызметтер моделіне көшу жылдық 20 миллион доллар үнемдеуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, 2015 жылдың соңына дейін NASA ортақ қызметтер орталығы ұйымға 200 миллион доллардан астам қаржыны үнемдеуі күтілуде, деп хабарлады NASA-ның қызмет көрсету жөніндегі директоры. Ірі масштабты мәдени және процестік трансформация ортақ қызметтерге көшудің маңызды бөлігі болуы мүмкін және штатты қысқартулар мен жұмыс тәжірибесінің өзгеруін қамтуы мүмкін. Трансформация көбінесе қызметкерлердің еңбек өмірінің сапасын жақсартуға әкеледі деп айтылады, бірақ бұны растайтын көптеген зерттеулер жоқ. Ортақ қызметтер – ұқсас қызметтерді бір орында орталықтандыру немесе шоғырландыру ғана емес. Ортақ қызметтер бұл қызметтерді бизнес сияқты басқаруды және ішкі клиенттерге баламалармен бәсекелесе алатын құн, сапа және уақтылылық бойынша қызметтерді ұсынуды білдіреді.

Жеке секторда

Жеке сектор 1980-жылдардың басынан бері ортақ қызметтерге қарай жылжуда. BBC, BP, Bristol Myers Squibb, Ford, GE, HP, Pfizer, Rolls Royce, ArcelorMittal және SAP сияқты ірі ұйымдар оларды үлкен жетістікпен пайдалануда. Ағылшыс тіліндегі дипломированный бухгалтерлер институтының мәліметтері бойынша, АҚШ-тың Fortune 500 компанияларының 30%-дан астамы ортақ қызмет көрсету орталығын енгізді және жалпы бухгалтерлік есеп функцияларында 46%-ға дейін шығындарды үнемдегенін хабарлады. Дегенмен, осы көрсеткіштерді есептеу үшін қолданылатын дәстүрлі бухгалтерлік тәжірибе менеджмент сарапашысы, профессор Джон Седдонмен келіспеушілік тудырады. Ол "бірлік құны" деп аталатын өлшем жалпы шығындар туралы ештеңе көрсетпейді деп санайды. Жалпы шығындарға "талаптың орындалмауы" кіреді, яғни клиентке қатысты бір нәрсені істемеу немесе дұрыс істемеу.

Мемлекеттік секторда

Мемлекеттік сектор жеке сектордың жетістіктерін ескеріп, үздік тәжірибеге жетуге тырысып келеді. АҚШ және Австралия сияқты елдер 1990 жылдардың соңынан бері мемлекеттік органдарда ортақ қызметтерді пайдалануда. Дегенмен, бұл жобалардың сәтсіздіктері баспасөз тарапынан көбірек жарияланып, оппозициялық саясаткерлер тарапынан әшкереленуде.

Ұлыбритания

Ұлыбритания үкіметі Гершон шолуынан туындаған тиімділікке орталықша бағытталған жұмыстың аясында ортақ қызметтердің артықшылықтарын іске асырудың жалпы жоспарын жасап жатыр. Министрлер кабинеті барлық мемлекеттік ведомстволарды біріктіру және стратегияны дамыту мақсатында арнайы топ құрды. Ұлыбританияның мемлекеттік секторындағы осы трансформациядан күтілетін үнемдеу әлеуеті Cabinet Office-тің бастапқы бағалауынша, жылына 1,4 миллиард фунт стерлингті құрайды (Адами ресурстар және Қаржы функцияларының шамамен шығындарының 20 пайызы). Ұлттық аудит кеңсесі (Ұлыбритания) 2007 жылғы қарашадағы есебінде бұл 1,4 миллиард фунт стерлингтік көрсеткіштің шығындардың нақты базасы жоқ екенін, сондай-ақ бастапқы шығындар мен үнемдеуге жету мерзімдері сияқты бірнеше белгісіздіктерді қамтитынын көрсетті. Ұлыбритания үкіметінің ортақ қызмет көрсету орталықтары үнемдеуге жете алмай жатқаны туралы хабарлар бар, мысалы, Көлік министрлігінің жобасы Парламенттің Мемлекеттік есеп комитетімен "өте нашар басқарушылық" деп сипатталды. Солтүстік Ирландия мемлекеттік қызметі (NICS) бірнеше ведомстволар мен функциялар үшін ортақ қызметтерді енгізді. Мысалы, IT Assist (Бірыңғай ақпараттық-коммуникациялық технологиялар қызмет көрсету орталығы) NICS қызметкерлеріне кеңседе, үйде немесе мобильді жұмыс істеген кезде ортақ инфрақұрылым және жұмыс орындары қызметтерін ұсынады.

Канада

Канада үкіметі 2011 жылдың 4 тамызында Shared Services Canada-ны дерек орталықтарын, желілерін және электрондық пошта жүйелерін біріктіру мақсатымен құрды. Бұл, Британдық Колумбия, Квебек және Онтарио провинциялары, сондай-ақ Америка Құрама Штаттарының федералды үкіметі мен Техас штаты сияқтылары ұстанған, ІТ қызметтерін орталықтандыру тенденциясын күзеді. Public Works and Government Services Canada тапсырысымен жасалған және 2011 жылдың желтоқсанында жарияланған PriceWaterhouseCoopers баяндамасында мемлекеттік дерек орталықтарын интеграциялау ұсынылды.

Ирландия

Ирландия Республикасында денсаулық сақтау жүйесі ұлттық деңгейде өңірлік денсаулық сақтау басқармаларының жиынтығынан бірыңғай ұлттық құрылымға – Денсаулық сақтау қызметтерінің атқарушы органына қайта ұйымдастырылды. Осы құрылымның ішінде бұрынғы Шығыс денсаулық сақтау ортақ қызметтерінде жасалған үлгідегі Ұлттық ортақ қызметтер ұйымы құрылатын болады, онда сатып алу, кадрлық ресурстар, қаржы және АКТ қызметтері Ирландияның Шығыс аймағындағы денсаулық сақтау мекемелеріне бизнес-бизнес қағидалары бойынша ұсынылды.

Жаңа үрдістер

IT функцияларын орталықтандырған ұйымдар енді ішкі клиенттерге өздерінің ақпараттық технологиялар бөлімдері ұсынатын қызметтерді жақыннан зерделеп, белгілі бір технологиялық компоненттерді ортақ қызмет ретінде ұсынудың тиімділігін бағалап жатыр. Электрондық пошта және құжаттарды сканерлеу операциялары бастапқыда көзге түсетін мүмкіндіктер болды; көптеген құжаттармен жұмыс істейтін ұйымдар сканерлеу орталықтарын ортақ қызмет ретінде пайдалануда. Көптеген ірі ұйымдар, мемлекеттік және жеке секторларда корпоративтік мазмұнды басқару (ECM) технологиясын ортақ қызмет ретінде енгізуді қарастырып жатыр.