Шольуланың Ұлы пирамидасы: Тлачиуальтепетль археологиялық кешені

Кіріспе

Чолула, Пуэбла, Мексикада орналасқан археологиялық кешен.

Чолуланың Ұлы пирамидасы, сондай-ақ Тлачихуалтепетль (науатль тілінде "жасалған тау"), Мексиканың Пуэбла штатындағы кешен. Бұл әлемдегі пирамида (ғибадатхана) археологиялық ескерткіштерінің ең ірісі, сонымен қатар бүгінде белгілі болған ең үлкен көлемді пирамида. Саман кірпіштен тұрғызылған пирамиданың негізі, Мысырдың Ұлы пирамидасының негізінен үлкен. Пирамида – дәстүрлі түрде Кетцалькоатль құдайына арналған ғибадатхана саналады. Ғимараттың сәулеттік стилі Мексика алқабындағы Теотиуакан стилімен тығыз байланысты, бірақ Мексика шығанағы аймағынан, әсіресе Эль-Тахиннен де ықпал байқалады.

Орналасуы және этимологиясы

Чолула археологиялық аймағы Пуэбла қаласынан батысқа қарай 6 шақырым жерде, Чолула қаласында орналасқан. Пирамида Пуэбла муниципалитеті Сан-Андрес-Чолула қаласында орналасқан және осы муниципалитет басталатын қаланың орталық аймағын көрсетеді. Қала Сан-Андрес және Сан-Педро деп аталатын екі муниципалитетке бөлінген. Бұл бөлініс он екінші ғасырда қалаға басып кірген толтек-чичимектерден бастау алады. Олар бұрынғы үстемдік еткен ольмека-шикаланка халқын қаланың оңтүстігіне ығыстырды. Бұл халық пирамиданы өзінің негізгі діни орталығы ретінде сақтап қалды, бірақ жаңа үстемдікке ие болған толтек-чичимектер қазіргі Сан-Габриэль монастыры орналасқан жерде Кетцалькоатльға арналған жаңа ғибадатхана салды. Шамамен XII ғасырда осы аймаққа қоныс аударған толтек-чичимектер Чолуланы Тлачихуалтепетль деп атады, яғни "жасанды төбе" деген мағынаны білдіреді. Испан шапқышылығына дейінгі мың жыл ішіндегі кезекті құрылыс кезеңдері пирамиданың көлемін біртіндеп арттырып, оны Мексикадағы ең үлкен пирамидаға айналдырды. Чолуланың керамикасы Теотиуакан керамикасымен тығыз байланысты болды, және екі орын да шамамен бір уақытта құлдыраған сияқты. Постклассикалық науалар пирамиданы Тлачихуалтепетль немесе "қолмен жасалған тау" деп атады, бұл олардың құрылысты қасиетті күштер емес, адамдар салғанына сенгенін көрсетеді. Өркендеген шағында Чолула Мексикадағы екінші ең ірі халқына ие болды, шамамен 100 000 адам осы орында тұрды. Ежелгі Чолула қаласы әлі де мекенделгенімен, VIII ғасырда қала халқы күрт азайғандықтан тұрғындары Ұлы пирамиданы тастап кетті.

Классикалықтан кейінгі және отаршылдық

Тольтектердің Чичимек тарихы, Чолула аймағынан алынған кодекс, Ольмектердің Акиях Амапане атағы бар Сикаланка билеушісінің Ұлы пирамидада тұрғанын баяндайды. 12 ғасырда толтектер Чичимектері қаланы жаулап алғаннан кейін, діни назар пирамидадан жаңа ғибадатханаға ауысты. Классикалық кезеңнен ұзақ соң, жергілікті тұрғындар пирамиданы тастап кеткенімен, олар қайтыс болғандарын құрылымның төңірегіне көмуді жалғастырды, бұл оның маңыздылығын сақтап қалғанын көрсетеді.

Қазіргі тарих

1931 жылы архитектор Игнасио Маркина пирамида ішіндегі барлау туннельдерін қазуды бастады. 1954 жылға қарай туннельдердің жалпы ұзындығы шамамен 5 мильге (8 км) жетті. Пирамиданың өзі – Холуланың үлкен археологиялық аймағының шағын бөлігі ғана, оның құрылысы Коклассикалық кезеңде басталды және уақыт өте келе 300x315 метрлік негіз және 25 метрлік биіктікке дейін алты рет қайта салынды. Негіздің жалпы ауданы 94 500 шаршы метрді (1 016 669 шаршы фут) құрайды, бұл фараон Хуфудың Гизадағы Ұлы пирамидасының 53 108 шаршы метрлік (571 356 шаршы фут) негізінен екі есе үлкен. Тлачихуалтепетл Америкадағы ең үлкен пирамида негізіне ие. Ең ертедегі құрылыс кезеңінде аймаққа тән талуд-таблеро архитектурасы қолданылған, ол Теотиуаканның ірі мегаполисімен тығыз байланысты болды.

Қазба тарихы

Пирамида аймағын алғаш рет зерттеуді Мексикаға қызығушылық танытқан швейцариялық-американдық археолог Адольф Бандельер жүргізді. Ол 1881 жылы Чолулаға келді және 1884 жылы осы орын туралы зерттеулерін жариялады. Бандельердің жұмысының басым бөлігі пирамида маңындағы түрлі жерлеулерді ашуды, негізінен сол кездегі стандартты практика болған бас сүйектерді жинауды қамтыды. Бұл бас сүйектердің көпшілігі АҚШ мұражайларының қоймаларына түсті. Бандельер сондай-ақ құрылыстың алғашқы нақты өлшемдерін жасады, оның қалай салынғаны туралы біраз алға жылжыды және пирамидамен үйлесетін тұрғын үй құрылыстарында жұмыс істеді. Ол осы орындағы алғашқы нақты жазбаларды және оның алғашқы жоспарын жасады. Бандельер сондай-ақ сол кезде өсімдіктермен толық жабылған Акозак және Ла Крус деп аталатын екі төбеге де қызығушылық танытты. Пирамида екі кезеңде қазылды. Біріншісі 1931 жылы басталды және 1950 жылдары аяқталды. Қазба жұмыстары 1966 жылы қайта басталды және 1970 жылы Proyecto Cholula жобасында жұмыс істеген түрлі ғалымдардың есептерін жариялаумен ресми түрде аяқталды. Пирамиданың өзін зерттеу 1931 жылы архитектор Игнасио Маркина басшылығымен басталды, ол құрылымның астындағы бөліктерін зерттеу үшін туннельдер қазыды. Бұл Мексикадағы саяси тұрақсыздықтың, негізінен Кристеро соғысының кезеңі еді. Алайда, құрылысты қазу туралы шешім 1920 жылдары Мануэль Гамионың Теотиуакан қазбаларының табысты болуына байланысты қабылданды. Жоба Маркинаға Теотиуаканда Гамиомен жұмыс істеген тәжірибесі үшін берілді. Маркинаның үлесі зор болғанымен, ол осы орында аз уақыт өткізді. Ең көп жұмысты жер қойнауын күзетуші Марино Гомес істеді, ол туннельдерді қазуды басқарды. Бұл туннельдер пирамиданың қабаттарын картаға түсіріп, модельдеуге мүмкіндік берді. Пирамиданың нашарлаған жағдайына байланысты кіреберісі болмады, бірақ археологтар колониялық құрылыс зақымдаған солтүстік жағында туннель қазуды бастады. Осы жағында қабырғалар мен басқа да құрылыстардың қалдықтары көрінді. Туннель қазу әдістері команда мүшелерінің Теотиуакан мен Тенеюкадағы тәжірибесіне негізделді. Бұл техникалар кен өндіруге негізделген, тіпті қалдықтарды тасымалдау үшін кішкентай рельстер мен шағын көмір вагондары қолданылды. Мұндай мысалдарды мұражайда көруге болады. Пирамиданың негізі күнде кептірілген кірпіштерден салынған, олардың құрамында жақсы тығыздау үшін керамика, обсидиан және қиыршық тас болды. Бұл берік негіз экскаваторларға майя құрылыстарында кездесетіндей, балкалар мен басқа да тіреулерді қосудың орнына, "жалған аркаларды" ғана салуға мүмкіндік берді. Бірінші екі туннель солтүстік-оңтүстік және шығыс-батыс бағыттарында қиылысып салынды. Туннельдер құрылымның астындағы бөліктеріне жеткенде, олар оның контурларын ұстанды, соңында түрлі туннельдер жер асты лабиринтін құрады. 1939 жылға қарай төрт шақырымға созылатын туннельдер пайда болды, ал 1951 жылға дейін тағы екеуі қосылды. Бұл туннельдер пирамиданың бетінде көрінбейтін құндылығын көрсетті. Қазба жұмыстарының бірінші кезеңінде Эдуардо Ногера керамикалық материалдарды алу және уақыт шкаласын анықтау үшін аймақта он алты шұңқыр қазыды. Олардың нәтижелері 1954 жылы "La ceramica arqueológica de Cholula" деген атпен жарияланды. Бұл бұйымдар елді мекен жай ауыл болған кезде жасалған балшықтан жасалған мүсіндерден бастап, классикалық дәуірге дейінгі кезеңдерге дейін жетеді. Соңғылары күрделі шаштарымен жалаңаш әйелдерді бейнелейді. Тула және Теотиуаканмен сәйкес келетін кейінгі кезеңдердегі мүсіндер құдайлар мен діни қызметкерлерді бейнелейді. Сонымен қатар, флейталар сияқты түрлі музыкалық аспаптар, тоқыма, аматты қағаз және балта жасау құралдары табылды. Бір маңызды табылған нәрсе – өмір мен өлімнің екі жақтылығын көрсететін суреттері бар сүйектен жасалған салтанатты таяқша. Қазба жұмыстарының алғашқы кезеңі 1950 жылдары аяқталды. Қазба жұмыстарының екінші кезеңі 1966 жылдан 1974 жылға дейін "Proyecto Cholula" деген атпен жүргізілді. Бұл Мексикадағы қайта салынған пирамидалардың туристік орталыққа айналуына байланысты болды. Бұл жобаны федералды және штаттық үкіметтер демеушілік етті, олар Чолуланы да тартымды орынға айналдырғысы келді. Археология және антропология салалары Маркинаның жұмысынан бері өзгерістерге ұшырады, көбінесе көп салалық тәсілге баса назар аударылды. Бұл орынды алғаш рет 1966 жылы Мигель Мессмахер басқарды. Жұмыстың алты айынан кейін Мессмахер 1967 жылы алдын ала есеп жариялады. Осы кезеңдегі маңызды табыстардың бірі – Edificio I (І ғимарат) табылды. Пирамиданың негізгі құрылымдарын қазудан басқа, Мессмахер, Эдуардо Матос Моктесума және жобадағы басқа да ғалымдар ауыл шаруашылығының үлгілерін, керамиканың дамуын және су тарату жүйелерін анықтау сияқты көп салалық міндеттермен айналысты. Алайда, бұл олардың жобаның демеушілерімен, сондай-ақ пирамиданы қайта құруға баса назар аударатын INAH (Мексиканың ұлттық археология және тарих институты) мен келіспеушілікке әкелді. 1967 жылы INAH Мессмахерді Игнасио Маркинамен ауыстыруға шешім қабылдады, бұл көптеген жас ғалымдардың жобадан кетуіне себеп болды. Назар пирамидаға қайта аудырылса да, жоба геология, ботаника және палеозоология сияқты салалардағы сарапшыларды сақтап, толығымен көп салалық сипатын жоғалтпады. Жоба пирамиданың оңтүстік жағына назар аударуды бастады, алаңдар мен ғимараттардың қалдықтарын қазып шығарды, олар үлкен кешенді құрады. Алайда, бұл құрылымдарды пирамиданың ішкі бөлігіндегілермен байланыстыру қиын болды. Алаңдар Классикалық кезеңге (200-800 жж.) және Ольмекас Хикалланкалардың билігі кезіндегі Постклассикалық кезеңнің басына дейін қазылды. Бұл құрылымдар кейін қайта құрылды. Осы кезеңде қазылған ең маңызды элементтер – Алтарлар алаңы және Edificio F (F ғимараты) болды. Жобаның 1974 жылы ресми аяқталуымен пирамидаға деген қызығушылық қайта төмендеді, өйткені оны Мексикадағы басқа пирамидалар сияқты толығымен қайта құру мүмкін болмады. Жоба тоқтатылды, одан осы орын туралы фрагменттік білім ғана қалды. Осы орынның Испаниялық кезеңге дейінгі маңыздылығына қарамастан, бұл пирамида салыстырмалы түрде беймәлім және зерттелмеген, әсіресе Теотиуакан, Чичен-Ица және Монте-Альбан сияқты Мексикадағы басқа орындармен салыстырғанда. Мұның бірнеше себебі бар. Бірі – 1928 жылы Нью-Йоркте өткен Халықаралық Америкалық Конгресі үшін Мексика үкіметі жариялаған баяндамада оның болуы кеңінен сипатталмады. Бүкіл жұмыста пирамида туралы тек қысқаша айтылған. Алайда, осы уақытқа дейін тек Бандельер осы орында жұмыс істеген. 1951 жылы Маркина "Arquitectura prehispánica" атты еңбекке Чолуланы қосты, сонымен қатар елдегі түрлі маңызды орындар туралы ақпарат берді. Алайда, 1950 жылдары Чолула орынына деген қызығушылық төмендеді. Мұның бір себебі – сол кезде пирамидалар сияқты маңызды ғимараттарды қайта құрудың қалыпты жағдай екені, тіпті бұл қайта құрулар көбінесе шамадан тыс болғанымен. Чолула пирамидасын қайта құру мүмкін емес. Қолда бар көптеген жарияланымдар жиналған деректердің синтезі аз болған техникалық есептер болып табылады. Осы себепті ол бүгінгі күнге дейін Мезоамериканы түсінуде маңызды рөл атқармады. Беткі қабатының жағдайына және бетінің астындағы көптеген артефакттарға байланысты пирамиданың соңғы сатысын оның бұрынғы күйіне қайта құру мүмкін емес.

The first study of the pyramid area was done by Adolph Bandelier, a Swiss born American archaeologist with an interest in Mexico. He arrived at Cholula in 1881 and published his findings about the site in 1884. Most of Bandelier's work involved the unearthing of various burials in the area around the pyramid, principally collecting skulls, which was standard practice at the time. Many of these wound up in storerooms in U. S. museums. Bandelier also took the first precise measurements of the structure, made some headway into how it was constructed and worked on domestic structures that coincide with the pyramid. He made the first precise field notes at the site and the earliest plan of the site. Bandelier also showed interest in two nearby mounds called the Cerro de Acozac and the Cerro de la Cruz, which at that time were totally covered in vegetation. The pyramid was excavated in two phases. The first began in 1931 and ended in the 1950s. Excavations began again in 1966 and officially ended in 1970, with the publication of the reports of the various academics who worked on Proyecto Cholula. Exploration of the pyramid itself began in 1931 under architect Ignacio Marquina who dug tunnels to explore the substructures. This was a time of political instability in Mexico, mostly due to the Cristero War. However, the decision was made to excavate the structure because of the success of the excavations of Teotihuacan by Manuel Gamio in the 1920s. The project was given to Marquina because of his experience working with Gamio in Teotihuacan. While credit is given to Marquina, he spent little time at the site. Most of the work was really done by Marino Gómez, the site guardian, who directed the digging of the tunnels. These tunnels allowed for the mapping and modelling of the pyramid's successive layers. The pyramid had no obvious entrance, due to its deteriorated condition, but the archaeologists decided to begin tunnelling on the north side, where colonial construction had damaged it. On this side, the remains of walls and other structures could be seen. Tunnelling techniques relied on various team members' experience at Teotihuacan and Tenayuca. These techniques were based on mining, even using small tracks and miniature coal cars to carry out debris. Examples of these are at the site museum. The base of the pyramid was constructed of sun dried adobe bricks, which contained ceramic, obsidian and gravel for better compacting. This solid foundation allowed the excavators to only need to create "false arches" like those found in Mayan constructions, rather than adding beams and other supports. The first two tunnels were built to criss cross the centre, one north–south and the other east–west. When the tunnels reached substructure, they then followed the contour of the structure, and eventually the various tunnels created an underground labyrinth. By 1939, there were four kilometers of tunnels, with two more added by 1951. The tunnels demonstrate the real value of the pyramid, which is not visible on the surface. During the first round of excavations, sixteen holes were dug in the area by Eduardo Noguera to extract ceramic materials and establish a time line. The results of these were published in 1954 as La ceramica arqueológica de Cholula. The pieces ranged from clay figures made when the settlement was just a village, to the Pre classic. The latter ones include figures that are definitely nude females with complicated hair styles. Figures from later periods, such as those coinciding with Tula and Teotihuacan, tend to be of gods and priests. Various musical instruments, such as flutes, were also found, as well as tools for the making of textiles, amate paper and axes. One major find included a ceremonial scepter carved from bone, with images related to the concept of life and death as a duality. The first round of excavation work ended in the 1950s. The second round of excavations took place from 1966 to 1974 under the name of Proyecto Cholula. This was spurred, in part, by reconstructed pyramids in Mexico, which had become tourist attractions. This project was sponsored by both the federal and state governments, who wanted to make Cholula an attraction, as well. The archaeology and anthropology fields had experienced changes since Marquina's work, mostly focusing on a more interdisciplinary approach. The first person in charge of the site was Miguel Messmacher in 1966. After only six months of work, Messmacher released a preliminary report in 1967. One of the main finds during this time was that of Edificio I (Building I). In addition to the excavating of the main structures of the pyramid, Messmacher, Eduardo Matos Moctezuma and others in the project worked on more multidisciplinary tasks, such as determining agricultural patterns of the site, ceramic development and water distribution systems. However, this put them in conflict with the sponsors of the project, along with the INAH, which favored a more restricted approach that focused on reconstructing the pyramid. In 1967, INAH decided to replace Messmacher with Ignacio Marquina as head of the team excavating the site, which prompted most of the younger researchers to leave the project. While the focus was placed back on the pyramid proper, the project did not lose all of its interdisciplinary character, keeping experts in areas such as geology, botany and paleozoology. The project began to focus on the south side of the pyramid, excavating the remains of plazas and buildings that made up a large complex. However, it was difficult to link these structures to those in the interior of the pyramid. The patios were unearthed in layers as far back as the Classic period (200 to 800 AD) and the beginnings of the Post classic, during the occupation of the Olmecas Xicallancas. These structures were later reconstructed. The most important elements unearthed during this time were the Courtyard of the Altars and Edificio F (Building F). By the official end of the project in 1974, interest in the pyramid waned again as it could not be reconstructed in its entirety, like other major pyramids in Mexico. The project was abandoned, leaving only fragmentary knowledge about it. Despite the site's pre Hispanic importance, this pyramid is relatively unknown and unstudied, especially in comparison to others in Mexico such as Teotihuacan, Chichen Itza and Monte Albán. There are a number of possible reasons for this. One is that its existence was not greatly elaborated in a publication by the Mexican government for the 1928 Congreso Internacional de Americanistas in New York. There is only one short mention of the pyramid in the entire work. However, by this time, only Bandelier had done any work on the site. In 1951, Marquina included Cholula in a work called Arquitectura prehispánica along with information from the various major sites of the country. However, interest waned in the Cholula site in the 1950s. One reason for this was that, at the time, it was common to reconstruct the major buildings, especially pyramids, even though these reconstructions were often exaggerated. No such reconstruction is possible with the Cholula pyramid. Most of the publications that do exist are technical field reports with few syntheses of data gathered. For this reason, it has not played a significant role in the understanding of Mesoamerica as to date. Due to the condition of the surface and the large number of artifacts just under the surface, it is not possible to reconstruct the last stage of the pyramid to what it was.

Элементтер

Қазба жұмыстары нәтижесінде пирамида ішінде шамамен сегіз километрлік туннельдер пайда болды, олар 1931 жылы екі туннельмен басталып, бұл төбенің археологиялық екенін дәлелдеуге арналған еді. Ішінде шамамен 900 жылға жатпайтын құрбандықтар салынған алтарьлар, едендер, қабырғалар және адам сүйектері табылды. Бүгінде осы туннельдердің шамамен 800 метрі ғана ашық, олар жақсы жарықтандырылған, күмбезді өткелдерге айналдырылған. Зияратшылар пирамиданың солтүстік жағынан ортасы арқылы кіріп, оңтүстік жағынан шығады. Ішіндегі құрылыстарды түсіндіретін белгілер аз, бірақ бір бөлігінен пирамидалардың бірінің тоғыз қабатын, төменнен жоғарыға қарай қазылған негізгі баспалдақтарын көруге болады. Сонымен қатар, екі танымал фреска бар. Біреуі "Чапулинес" деп аталады, ол ортасында қара бас сүйегі бар шегірткелердің суреттерін бейнелейді. Екіншісі – "Bebedores", ол әртүрлі адамдардың пульке ішетін ыдыстардан сусын ішуін көрсетеді. Пирамиданың айналасында көптеген басқа да құрылыстар мен аулалар бар, олар үлкен кешенді құрайды. Альтарьлар ауласы пирамидаға басты кіреберіс болды және оны басты ауланы қоршап тұрған әртүрлі алтарьлар деп атады. Алғашқы қазбалар пирамидаға басты кіреберіс батыс жағынан екенін көрсетті, бұл кейінгі қазбалар растады. Екеуі де солтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс бұрыштарында қосымша кіреберістер болғанын көрсетті. Алайда, ол пирамиданың басқа қабаттарының астында емес, солтүстік-шығыс бұрышындағы "Эдифисио Рохо" (Қызыл ғимарат) деп аталатын құрылымның астында табылған. Бұл орынның ең көне пирамидасын кейінгі пирамидаларға қатысты ортадан ауыстырады. Ол шамамен он метрлік төртбұрышты негізі бар, ағаштан жасалған. Оның қабырғасы талудтан тұрады, үстінде 57 см биіктіктегі карниз орналасқан. Оның үстінде оңтүстікке қараған екі қабатты бөлме салынған. "Ла Конехераның" бір жағынан батысқа қарай дәлізді жалғайтын, тас өзегі бар топырақтан жасалған сегіз дөңгелек саты бар. Бұл Куикуилько пирамидасына ұқсас. Құрылыммен бірге табылған керамикалық бұйымдар оны б.з.д. 200 жылға жатқызады, ол Мексика алқабындағы Закатенко және Эль-Арболилло сияқты орталықтармен бір дәуірде салынған. "Ла Конехераның" негізі, карнизі және бөлмесі суреттелген. Негізде қара бояудың іздері сақталған. Солтүстік-батыс бұрышындағы карниз қара фонға боялған ақ шаршылардан тұрады. Зерттеушілер бұл үлгінің карниздің қалған бөлігінде де қайталанғанын болжайды. Бөлменің сыртқы және ішкі қабырғалары бірнеше рет қызыл түске боялған, ешқандай сурет салмай.

Excavations have resulted in about eight kilometers of tunnels inside the pyramid, which began with two in 1931 to prove that the hill was an archeological find. Within, altars with offerings, floors, walls and buried human remains from around 900 AD were discovered. Today, only about 800 meters of these tunnels are open to the public, which have been made into well lit, arched passages. Visitors enter on the north side, through the center of the pyramid and exit on the south side. There are few signs explaining the structures within, but in one section allows a view of main staircases of one of the pyramids, whose nine floors have been excavated from bottom to top. There are also two famous murals. One is called "Chapulines," which consists of images of grasshoppers with a black skull in the middle. And the other is the "Bebedores," which depicts various figures drinking out of vessels most commonly used for pulque. Around the pyramid are a number of other structures and patios, which form a massive complex. The Patio of the Altars was the main access to the pyramid and is named for the various altars that surround a main courtyard. Initial excavations eventually indicated that the main access to the pyramid was on the west side, which latter excavations confirmed. Both also showed that there usually were minor accesses on the northeast and southwest corners. However, it was not found directly under the other layers of the Pyramid, but rather under a structure known as the Edificio Rojo (Red Building) in the northeast corner. This makes the oldest pyramid of the site "off center" in relation to the later pyramids. It was built with an adobe core with a base of about ten meters square. It has a wall in talud topped with a 57 cm cornice. Over this, a two story chamber faced south. One side of La Conejera, eight rounded steps made of earth with a stone core lead to the west side of the structure, into a hallway. This bears some resemblance to the rounded pyramid of Cuicuilco. From the ceramics found with it, the structure has been dated to about 200 BC, contemporary with sites such as Zacatenco and El Arbolillo in the Valley of Mexico. La Conejera's base, cornice and chamber were all painted. Black paint remains on the base. The cornice on the northwest corner had white squares painted over a black background. Investigators have assumed that this pattern was repeated over the rest of the cornice. Both the outer and inner walls of the chamber were painted red several times with no designs.

B ғимарат немесе боялған бас сүйектерінің пирамидасы

B ғимараты немесе Боялған бас сүйектерінің пирамидасы Ла Конехерадан бірнеше метр қашықтықта орналасқан. Бұл пирамиданың кейінгі кеңейтілуі Ла Конехераны және оның үстінде салынған Эдифисио Рохоны жапқан. Боялған бас сүйектерінің пирамидасы 200 және 350 жылдары аралығында салынды, ол жеті сатылы деңгейден тұрады және кірпіштен жасалған. Ол кірпіш пен таспен жабылып, бояу үшін әк қосылған топырақпен тегістелді. Пирамиданың жоғарғы екі қабатындағы қабырға суреттері ғана зерттелді, олар солтүстік жағындағы талудтар мен таблеростарда, сондай-ақ солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан. Талудта қара түсті іздер бар, ал екі метрлік таблеролар 46 см ені бар фризден шығып тұратын қос жиектен тұрады. Бұл Чолула сәулетінің ерекшелігі. Бұл таблеролар әдетте бір түсті негізге ие, бірақ үстінде сары, қызыл және көк сияқты басқа түстердің жолақтары бар. Сол жақтағы солтүстік жағында бояу мүлдем қалмаған, ал оң жағында бояудың қалдықтары сақталған. Ең жоғарғы қабатта тоғыз бас сүйек суреттелген, ал төменгі қабатта жеті бас сүйек бар. Бұл бас сүйектер алға қараған шегірткелердің басы деп ойлаған, бірақ кейінгі зерттеулер олардың өте стильдес адам бас сүйектерін бейнелейтінін көрсетті. Ол екі деңгейден тұрады: пирамидалық платформа және екі қабатты карнизбен және кірпіштен жасалған талуд-таблеро конструкциясы, қызыл, сары және жасыл түсті көлемдік суреттермен безендірілген. Талуд пен таблероның төменгі бөлігі қара түсті, ал кейбір кішірек бөлшектері охрмен боялған. Солтүстік жағында бас сүйектің жақ сүйегі мен көзі ғана, сондай-ақ пирамидада көрінетін жебелер мен басқа да әсерлер бейнеленген. Батыс жағында екі бас сүйек бар. Біреуі аузы мен ақ тістерін көруге жететіндей түпнұсқаның шамамен жартысын сақтап қалған. Суреттің контуры охр және қара түсті. Екінші бас сүйекте осы түстердің іздері ғана қалған. Төменгі карниз солтүстік жағында жоғарыда қара, төменде қызыл түсті көлденең жолақтармен бөлінген. Ішкі карнизде екі жасыл және қызыл жолақ бар. Суреттің батыс жағында бас сүйектердің суреттері бар.

Building B or the Pyramid of the Painted Skulls was centered in a spot a few meters from La Conejera. Later expansions of this pyramid eventually covered La Conejera and the Edificio Rojo built over it. The Pyramid of the Painted Skulls was built between 200 and 350 AD, consisting of seven stepped levels with an adobe nucleus. It was finished with adobe and rock, and smoothed with earth mixed with lime to create a painting surface. Only the murals of the upper two stories of this pyramid have been studied, on the taluds and tableros of the north side as well as those on the northeast corner. The talud has traces of black and the two meter tableros consist of a frieze measuring 46 cm wide with a double frame or border that juts out from the frieze. This is characteristic of Cholula architecture. These tableros usually have one color as the base, but with stripes of other colors on top, such as yellow, red and blue. The north side is completely free of paint on the left side, but on the right, there are pockets of color remaining. The highest story contains nine skulls painted on it, which the lower one had seven. These skulls were initially thought to be the heads of grasshoppers facing forward, but later studies determined that they depict highly stylized human skulls. It has two levels. One is a pyramidal platform and the other is a talud tablero structure with a double cornice and crest in adobe, decorated with interlocked designs in low relief painted red, yellow and green. The talud is painted black as well as the bottom part of the tablero, with some minor details in ochre. The north side only shows the jaw and eye of a skull and some of the arrow and other effects seen on the pyramid it is associated with. The west side contains two skulls. One conserves about half of the original to see its open mouth and white teeth. The figure is outlined in ochre and black. The other skull contains only traces of these colors. The lower cornice on the north side is divided by horizontal bands, black above and red below. The interior cornice has double bands of green and red. To the extreme west of the painting, there are skull designs.

С ғимараты немесе тоғыз қабатты пирамида

C ғимараты немесе Тоғыз қабатты пирамида 350 және 450 жылдары аралығында B ғимаратының үстіне салынған және көлемі бойынша Теотиуакан қаласындағы Ай пирамидасынан үлкен. Қазба жұмыстары көрсеткендей, бұл құрылыстар кем дегенде алты құрылыс кезеңінен тұратын, орталық ауланы қоршаған қосымша ғимараттар болып табылады. Оңтүстік жағындағы ғимараттарда маңызды қабырғалық суреттер бар, оның ішінде 3-ғимаратқа байланысты әртүрлі құрылыстардың (31 А ғимараты, 3–2 ғимараты және т.б.) үлгілері кездеседі. Сондай-ақ, антропоморфты бейнелер бар жалғыз қабырғалық сурет, "Ішетіндердің қабырғалық суреті" де осында сақталған. Әрбір құрбандық алаңының орталық бөлігі бос қалдырылған, бірақ бастапқыда діни суреттермен боялған болуы мүмкін. Алаң 2 – Мезоамерика үшін дәстүрлі салт-дәстүрлі ескерткіш және алаңдар тобына жатады. Ол шығысқа қарай бағытталған, көлденең орналасқан тар тіктөртбұрышты тас. Ол екі жағынан да әсемделген тұғыр сияқты қызмет еткен. Бір жағында ұзындығы бойымен екі қанатты жылан бейнеленген. Алаң 3 пирамидаға жақын орналасқандықтан, маңыздырақ болған болуы мүмкін. Ол оңтүстікке қараған және 1-алаңға ұқсас тік тас. Оның пішіні – үстіңгі жағы үшбұрышты тіктөртбұрыш. Оның әшекейі 1-алаңға ұқсас рельефтері бар бүйірлік жолақтан тұрады, яғни Эль-Тахин стилінде жасалған. Ол табылған кезде платформада жатқан, бұл орынға бірдеңе болғанын көрсетеді, бірақ не болғаны белгісіз. "Ішетіндердің қабырғалық суреті" шамамен 8 метр тереңдікте табылған және Мексикадағы Колумбқа дейінгі ең ұзын қабырғалық суреттердің бірі болып табылады, оның жалпы ұзындығы 57 метр. Флоренсия Мюллер бұл сурет пульке құдайларының ритуалының ең ерте бейнесі екенін айтқан. Ортадағы бейнелер 3, 4, 5 және 6 қабырғаларда көрінетін көк жолақпен екі бөлікке бөлінген. Сондай-ақ, сурет бірнеше рет ретушталғанына дәлелдер бар. Суретте 110 адам бейнеленген. Жұптар ыдыс-аяқ суреттерімен бөлінеді. Олардың төртеуі отырған әйелдер деп анықталған, ал кейбіреулерінің бетіндегі әжімдер жасын көрсету үшін салынған. Жұмыстағы көптеген ер адамдар алдына қарап отырған, бірақ беттері профильде бейнеленген, ісінген қарны бар, қолдары мен аяқтары әртүрлі күйде, көбінесе кеселер немесе басқа ыдыстар ұстап, ішетін немесе қызмет ететіндей. Суретте әртүрлі өлшемдегі және түрлі түсті 168 ыдыс, кесе және басқа ыдыстар бар. Сонымен қатар, бір жәндік және екі иттің суреті де бейнеленген. Адамдар қара сызықпен белгіленген, сондай-ақ басқа да суреттер бар. Көпшілігінің терісі ақ түсті, бірақ кейбіреулері қоңыр, қызыл немесе қара түсті. Сұйықтың іздері ақ түсті. Кейбіреулерінің құлақтарында қызыл немесе көк түсті сырғалар бар. Дегенмен, жұмыстың сапасы мен техникасы жағынан кейбір айырмашылықтар бар. Алтыншы бөлім шеберлікпен жасалған, адамдар қызыл және қара түсті маскаларда бейнеленген. Күрделі үлгідегі иттер мен құмыраларды да көруге болады. Бірінші көрініс ақ түстің басымдығымен ерекшеленеді, бірақ егжей-тегжейлі емес. Бұл аймақтағы басқа ғимараттарда, мысалы 3- және 4-ғимараттардың кейінгі деңгейлерінде де қабырғалық суреттер бар, бірақ олар көбінесе геометриялық үлгілерден, сызықтардан немесе жолақтардан және кейбір жерлерде жұлдыздардан тұрады. 3 1 А ғимараты "Ішетіндердің" суретінің үстіне, алтарлар алаңының қазіргі деңгейінен 6 метр тереңдікте салынған. Бұл қабырғалық сурет салынған бөлік ұзын тальдудан тұрады, оның үстінде 2, 3 және 4 ғимараттардағыдай екі қабатты табельдер бар. Сурет табельде орналасқан, оның үстінде екі қабатты карниз бар. Дизайн қара және ақ түстермен сызылған қызыл, жасыл, сары және көк сияқты түрлі түстердің диагональды жолақтарынан тұрады. Кейбір бөліктерінде жұлдыздар бар. 3 1 ғимараты ескі құрылысқа ұқсас солтүстік-оңтүстік бағытында, алдыңғы құрылым сияқты солтүстік-шығысқа қарап салынған, "Ішетіндердің" суреті бар ғимараттың екінші деңгейіне салынған. Бұл Плаза Сюрестедің ең көне шекараларының бірі және оның тек екі бөлігі зерттелген. Оның ұзындығы 60 метр, бірақ тек 30 метрі көрінеді. Көрінетін аумақ баспалдақтармен бөлінетін үш бөлікке бөлінген. Бұл ғимараттың жоғарғы бөлігінде, баспалдақтарға апаратын жерде, төменгі тальда бар, ол фризді қолдайды, оның үстінде карниз орналасқан. Бұл ғимаратта 71 см х 2,6 метр өлшемді табельде қабырғалық сурет бар, бірақ тальда сурет салуға ешқандай дәлел жоқ. Бірінші қабырғалық сурет...

Building C or the Pyramid of the Nine Stories, was built over Building B between 350 and 450 AD, and is bigger by volume than the Pyramid of the Moon at Teotihuacan. Excavations have revealed that these annexes were built up in a series of at least six construction phases, enclosing a central courtyard. Buildings on this south side contain significant mural work, including patterns on the various constructions associated with Building 3 (Building 3 1 A, Building 3–2, etc.). It also includes the only mural with anthropomorphic figures, called the Mural of the Drinkers. The centre section of each altar was left blank but may originally have been painted with religious designs. Altar 2 is a more traditional ritual monument for Mesoamerica and fits the altar genre. It is a narrow rectangular stone, oriented to the east, in a horizontal position. It functioned as a kind of pedestal, with each of the sides richly ornamented. On one side, there are two feathered serpents extending along the length. Altar 3 may have been the most important as it is next to the pyramid. It faces south and is similar to Altar 1 as it is a vertical stone. Its shape is that of a rectangle topped by a triangle. Its decoration consists of a lateral band with relieves similar to those of Altar One, that is El Tajín style. When it was found, it was lying on a platform, which indicates something happened to the site, but it is not known what. The Mural of Drinkers was discovered buried at a depth of almost 25 feet (8 m) and is one of the longest pre Columbian murals found in Mexico, with a total length of 187 feet (57 m). It has been claimed by Florencia Muller that this mural is the oldest known representation of the ritual of the pulque gods. These figures along the center are then divided into two sections by a blue band seen on walls 3, 4, 5 and 6. There is also evidence that the mural had been retouched several times. The mural contains 110 figures organized into pairs. The pairs are then separated by images of jars. Four can be identified as seated women and some of the figures appear to have wrinkles to depict age. Most of the men in the work are shown seated, facing front (but with faces in profile) with a bulging belly, with arms and legs in various positions, most with cups or other containers in hand to serve or to drink. There are a total of 168 jars, cups and other containers in the mural of various sizes and colors. There is also a depiction of an insect and two of dogs. The people are outlined in black, along with a number of other images. Most have their skin painted in ochre, but some are brown, red or black. Traces of liquid is in white. Some have earrings done in red or blue. However, there are some differences in quality and technique in the work. Section Six is more masterfully done, with the people depicted in masks painted in red and black with some ochre. Dogs and jars with complex designs can also be seen. Scene One is more brusque with far fewer details, mostly done in ochre. Other buildings in this area such as the later levels of Building 3 and Building 4, also have mural work, but this mostly consists of geometric patterns, lines or bands and in some places, stars. Building 3 1 A was superimposed over the Mural of the Drinkers at a depth of six meters below the current level of the Courtyard of the Altars. The section where this mural work is found consists of a long talud, with a tablero with double moldings, similar to those in Buildings 2, 3, and 4. The mural occupies the tablero, which is topped by a double cornice. The design consists of diagonal bands of various colors such as red, green yellow and blue, outlined in black and white. Some sections contains stars. Building 3 1 was built over the second level of the building containing the Mural of the Drinkers, running north–south, and facing northeast like the older structure. It is one of the oldest borders of the Plaza Sureste and only two sections have been explored. It is sixty meters long but only about thirty is exposed. The visible area divides into three sections, divided by stairways. The upper part of this building, where the stairs lead, has a low talud that supports a frieze topped by a cornice, which juts out. This building contains mural work on a tablero measuring 71 cm by 2.6 meters in length, but there is no evidence of painting on the talud. The first mural consists of horizontal bands in a reddish ochre and a hook like design in red surrounded by an ellipsis in the same tone over a black background. Others consist of diagonal bands of greens and reds bordered and connected by black lines simulating a woven mat, which has led to it being called the "Petatillo" (small palm frond mat). The lower areas have diagonal lines of various colors such as black, green, ochre and red with some lines in white. Some areas have red stars. Mural work on Buildings 3.2 and 4 are similar in their use of multicolored diagonal bands with stars painted in some areas.

D ғимараты

D ғимараты Тоғыз қабатты пирамиданың оңтүстік жағында орналасқан. Ол шығысында үш, батысында екі қабаттан тұратын талуд таблеросының пирамида тәрізді деңгейлерінен құралған. Бұл деңгейлер дөңгеленген бұрыштары бар тікбұрыштар, үш жағы қара түске боялған, ал шығыс жағы қызғылт сары түсті. Табельдердегі қабырғалық суреттерде ешқандай бейнелеу жоқ, ал кәріздер қара түске боялған. Ғимараттың іргесіндегі аудан, ішкі жағы қызыл, ақшыл және жасыл бояумен боялған қара тас жабынған. Бұл аудан кейінірек салынып, оған қысым түсіріп, құлау қаупі туғандықтан толтырылған.

I ғимарат

І ғимаратты Эдуардо Матос Моктезума мен Пабло Лопес Вальдез негізінен қатысқан екінші қазба жұмыстарының басындағы алты айдың ішінде қазып шығарды. Бұл ғимарат пирамиданың оңтүстік-батыс жағына тікелей бекітілген платформада орналасқан. Онда момозтлиге тән төрт кіреберіс бар және үш жерлеу орындары табылды. Осы жерлерден табылған керамикалар мүсінді бас сүйектерінің алтарынан табылғандарға ұқсас, бұл құрылыстың Чолуланың испандықтарға дейінгі кезеңінің соңына жататынын көрсетеді. Бұл екі жайт пирамида тасталып келе жатқанмен, оның қасиетті мәнін жоғалтпағанын көрсетеді.

F ғимараты

F ғимараты пирамиданың 500 және 700 жылдар аралығындағы соңғы екінші құрылыс кезеңіне жатады. Бұл үш деңгейлі тас баспалдақ, үлкен талудтары батысқа қараған. Табельдер тоқылған пальма кілемшесін еске түсіретін өрнекпен безендірілген. Бұл эффект тастарды мүсіндеп, мозаика сияқты орналастыру арқылы жасалған. Сондықтан бұл құрылыс Пидра Лаборада (Жұмыс істелген тас) ғимараты деп те аталады. Археологтар талудтар мен таблеростардан табылған тастарды пайдаланып, коммерциялық цемент қолданып бұл құрылысты қайта жаңартуға кірісті, нәтижесінде пайдаланылған брендтің атымен Толтека пирамидасы деп аталды. Бұл пирамида тым көп қайта жаңартылғаны үшін сынға ұшырады. Қайта жаңарту процесінде Флоренс Мюллер зерттеген көптеген керамикалық мүсіндер мен ыдыстар табылды, олардың мерзімі алғашқы классикалық кезеңнен кейінгі классикалық кезеңге дейін жетеді. Сонымен қатар, құрылыс түсінің көп бөлігі жоғалды, тек қызыл, охр, ақ және қара түсті фрагменттері ғана қалды. Ең жақсы сақталған фрагменттер оңтүстік және солтүстік жақтардағы бірінші деңгейде орналасқан, онда бояу тікелей тасқа жағылған. Дегенмен, бас сүйектері мен бұқақтар нашар сақталғандықтан оларды анықтау әлі де қиын.

Жерлеу

Ұлы пирамиданы қазба жұмыстары барысында 400-ден астам адам жерленген жерлері табылды. Осы жерлеулердің көпшілігі классикалық кезеңнен кейінгі уақытқа жатады, бұл Ұлы пирамида ғибадатхана ретінде пайдаланылуын тоқтатқаннан кейін де маңызды құдайларға табыну ортасы болғанын көрсетеді. Испандықтар пирамиданың үстіне осы бейнеге арналған шіркеу салды. Бұл шіркеу бірнеше рет молшыққа ұшырап, зақымданды, ал колониялық дәуірдің басында бұл оқиға ескі құдайдың ықпалымен байланыстырылды. Дегенмен, осы өзгерістер пирамиданың қасиетті мәртебесін бүгінге дейін сақтап қалуға мүмкіндік берді. Тағы бір дәстүр – «Баджада» деп аталады, онда бейне мамыр және маусым айларында екі апта бойы қаланың түрлі аудандарына сапар шегу үшін пирамидадан түседі. Пирамиданың испандықтарға дейінгі тарихымен байланысты Кетцалькоатль ритуалы бар, ол әр жылғы көктемгі күн мен түн теңелу кезінде өткізіледі. Бұл шараға 20 000-ға дейін адам қатысуы мүмкін, сондықтан билік оңтүстік жағындағы археологиялық ескерткіштерге кіруді шектейді. Ритуал пирамидада поэзия, халықтық билер, музыка және фейерверктермен өткізіледі. Пирамида үстіндегі шіркеудің суреті, фондық Попокатепетль тауымен бірге, Мексиканың туризмді насихаттау кампанияларында жиі қолданылады. Көрікті жер үш бөліктен тұрады: пирамида ішіндегі туннельдер, оңтүстік жағындағы кешен және археологиялық мұражай. Археологтар пирамидаға 8 шақырымдай туннель қазып, оның 800 метрін ғана жұртшылыққа ашты. Түннелдің кіреберісі солтүстік жағында орналасқан және құрылыстың ортасынан өтеді. Пирамиданың маңыздылығы оны қорғау үшін бірқатар шаралар қабылдауға әкелді. Археологиялық аймақты Сан-Андрес муниципалитетінің полициясының атты жасағы бақылайды, бұл автокөліктердің нысанда зақым келтіруіне жол бермейді. Кетцалькоатль ритуалы сияқты шаралар кезінде нысанның кейбір бөліктеріне кіру шектеулі. Қала әкімдігі мен Католик шіркеуі пирамиданың туннельдерінде күшті діріл тудыратын үлкен фейерверктерді қолдануға тыйым салған. Пирамиданың айналасындағы жердің бір бөлігі билікке сатып алынып, футбол алаңдарына айналдырылды және үйлер мен пирамида арасында буферлік аймақ құру үшін гүлдер отырғызылды.

During the course of excavations of the Great Pyramid over 400 human burials have been uncovered. Most of these burials date to the Postclassic Period, showing that the Great Pyramid was an important centre of worship well after its use as a temple was discontinued. The Spanish built a church to this image on top of the pyramid. This church was struck and damaged by lightning several times, which was attributed in the early colonial period to the old goddess. However, the change allowed the pyramid to keep its sacred nature to this day. The other is called the "Bajada" when the image comes down the pyramid to visit the various neighborhoods of the city for two weeks in May and June. Closer to the pyramid's pre Hispanic roots is the Quetzalcoatl ritual, which is held each year on the spring equinox. This event can draw up to 20,000 visitors, leading authorities to restrict access to the exposed archeological ruins on the south side. The ritual is performed on the pyramid with poetry, indigenous dance and music and fireworks. Images of this church on top of the pyramid with Popocatepetl in the background is frequently used in Mexico's promotion of tourism. The attraction consists of three parts: the tunnels inside the pyramid, the complex on the south side and the site museum. About eight km of tunnels were dug into the pyramid by archaeologists but only 800 meters are open to the public. The tunnel entrance is on the north side and it goes through the center of the structure. The pyramid's importance has led to a number of measures taken to protect it. The archaeological zone is patrolled by a police equestrian unit from the municipality of San Ándres. This to keep motor vehicles from damaging the site. Access to parts of the site is restricted during events such as the Quetzalcoatl Ritual. Certain large fireworks have been banned by the city and the Catholic Church because they cause serious vibrations in the pyramid's tunnels. Some of the land around the pyramid has been bought by authorities and made into soccer fields, and sown with flowers to create a buffer between the construction of homes and the pyramid.