Қырымдағы ежелгі Ирандық елді мекен – Керменчик (Скифтік Неаполь). Скиф патшаларының резиденциясы, Скифтік Корольдіктің орталығы. Археологиялық қазбалар Симферополь маңында.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қырым түбегіндегі ежелгі ирандық қоныс
Ancient Iranic settlement in the Crimean Peninsula
Скиф Неаполисі (Σκυθική Νεάπολις), сондай-ақ Керменчик деп те аталады, бұл Қырым түбегінде б.з.б. 3-ші ғасырдың соңынан бастап б.з. 3-ші ғасырының екінші жартысына дейін болған ирандық қоныс. Бұрын бұл қала Таурикалық Херсонес қаласының бір бөлігі деп есептелген, ал Страбон оны скиф патшаларының тұрағы болған бекініс және сарай ретінде сипаттаған. Ол Скифтер патшалығының соңғы кезеңінің және Ұлы Скифияның астанасы саналады. Археологиялық қираған орындары қазіргі Симферопольдің шетінде орналасқан. Бұл қала Скилур мен Палак басқарған Қырымның скиф тайпаларының орталығы болды. Қала төменгі Днепр мен Қырым арасындағы жерлерді қамтитын шағын патшалықпен билік етті. Б.з.б. 4-ші ғасырдың соңы мен б.з.б. 3-ші ғасырдың басы аралығында тарихшылар Кизил Коба мәдениетінің скиф Неаполисі аумағын, скиф артефактілері табылар алдында, мекендегенін болжайды. Бұл қоныс б.з. 3-ші ғасырының ортасында готтар тарапынан қиратылды. Бұл елді мекенді алғаш 1945 жылы Шульц және Головкина қазды.
Scythian Neapolis (Σκυθική Νεάπολις), also known as Kermenchik, was an Iranic settlement that existed in the Crimean Peninsula from the end of the 3rd century BC until the second half of the 3rd century AD. It was previously considered a town of the Tauric Chersonesus, and was mentioned by Strabo as being the fortress and palace where Scythian kings resided. It is regarded as the capital of the Late Scythian Kingdom and the capital of Great Scythia. The archaeological ruins sit on the outskirts of the present day Simferopol. This city was the centre of Crimea's Scythian tribes, led by Skilurus and Palacus. The town ruled over a small kingdom, covering the lands between the lower Dnieper and Crimea. Between the end of the 4th century BC and the beginning of the 3rd century BC, historians suggest that the Kizil Koba culture occupied the area of Scythian Neapolis before any Scythian artefacts were found; Neapolis was destroyed by the Goths halfway through the 3rd century AD. This settlement was first excavated in 1945 by Schultz and Golovkina.
География
Скиф Неаполисі Симферопольдегі «Петровский тастарында» жазық үстінде орналасқан. Климаты ұзақ, құрғақ және желді жаз бен қыс мезгілдерімен, сондай-ақ орташа жауын-шашынмен сипатталған. Елорда аумағындағы ормандар мен бай өсімдіктер қамалдың төңірегінде емен, қарағай, тополь және қаратал сияқты ағаштарды қамтиды.
Scythian Neapolis lies on a plateau on the ‘Petrovskiye rocks in Simferopol’. Its climate has been described as having long, dry and wind filled summer and winter periods as well as having moderate precipitation levels. The area of the capital was distinguished by forests and rich vegetation which includes wood such as oak, pine, poplar and alder around the fortress.
Тарих
Скиф Неаполисінің мәдени ландшафты алуан түрлі болды, онда скиф мәдениеті ғана емес, сонымен қатар «қонысқа жайғаспаған Таврлер» және «грек қалаларының хораларындағы» эллинизацияланған халықтар да болды. Иванчик (2019) сол кездегі скифтер, соның ішінде Скиф Неаполисін мекендегендер, б.з.д. IV ғасырдың көшпелі скиф мемлекетімен салыстырғанда, эллинистік мемлекеттерге жақын болғанын айтады. Осы аймақтағы қаңқа зерттеулерінің нәтижелері Скиф Неаполисінде әртүрлі текті кем дегенде екі топ адам болғанын көрсетеді. Эллинистік кезеңде, б.з.д. 128-124 жылдар аралығында, ауыл шаруашылығы мен мал шаруашылығының белгілері шамалы болды, бұл осы кезеңде Скиф Неаполисінде тұрған адамдардың жартылай отырықшы болғанын көрсетеді. Ғимараттардың жоқтығы және сарай кешеніндегі тамақ қалдықтарының арасында табылған жануар сүйектерінің қоспасымен қатар, әшекейлік өрнектердегі аттылардың бейнелері де осыны растайды. Археологиялық деректер керамика өндірісінің жергілікті саудада және тұрмыста қолданылғанын көрсетеді. Басқа тарихшылар оны «біршама қарапайым» деп сипаттайды. Бұл қолмен жасалған ыдыстар, әйелдерге арналған құралдар (твизерлер, айналар) және шаруашылық құралдар (пышақтар, тігіш дөңгелектер мен инелер) осы кезеңнен табылған археологиялық заттар арқылы дәлелденеді. Осы кезеңде импортталған заттарға «Родос, Синопа, Херсонес және Книд» амфоралары, сондай-ақ үстел ыдыстары, әшекейлер және «қалыптан жасалған кеселер» кіреді, ал Оңтүстік сарай олардың көп бөлігі табылғандықтан, олардың негізгі жиналған жері болды. Скиф Неаполисінің тұрғындары осы кезеңде өте қарапайым өмір сүрді, тамақ дайындау және жылыну үшін ашық отты пайдаланды. Оңтүстік сарайда грек керамикасының әртүрлі түрлері, грек төсектері және импортталған қола айналар сияқты сәнді заттар табылған. Зайцев (2004) шахматтың танымал ойын болғанын айтады, сарайдың мегарондарының бірінде 30-дан астам қойдың тоқпаншасы табылған. Б.з.д. II ғасырдың соңынан біздің заманымыздың I ғасырының ортасына дейін Скиф Неаполисіндегі адамдар арасында көшпелі мәдениет элементтері көбейген. Археологиялық деректер қолөнердің дамығанын көрсетпейді, қыш ыдыстар, сүйек және ағаш құралдар, жіп және мата әлі де ішкі тұтынуға және аз көлемде өндірілген. Импортталған тауарлар, мысалы, қоңыр және қызыл түсті ыдыстар, арнайы әшекейлер және моншақтар, римдік заттар мен египеттік фаянс осы кезеңде сауданың кеңейгенін көрсетеді, әсіресе біздің заманымыздың I ғасырында. Мал шаруашылығының өркендегеніне қарамастан, Скиф Неаполисіндегі егіншілік жерлерде сүйектердің табылуына қарамастан, ауыл шаруашылығы өнімді болған жоқ, себебі осы кезеңде астық өңдеуге арналған шикі тас діңгектерден басқа құралдар жетіспеді. Скиф Неаполисінің тұрғындары I ғасырдың екінші жартысы мен II ғасырдың үшінші тоқсанында аралас шаруашылық және көшпелі өмір салтынан негізінен көшпелі өмір салтына көшті, бұл бекіністің жоспарындағы өзгерістерде көрінеді. Осы кезеңде импортталған заттар археологиялық жағдайда басты орын алды, көптеген қызыл түсті қыш ыдыстар, шыны ыдыстар және металл бұйымдар, соның ішінде «эмальдалған римдік брошкалар» (Зайцев, 2004 ж. келтірілген Высоцкая) табылған. Күнделікті өмірге әйелдерге арналған қарапайым туалет заттары, мысалы, айналар мен шаш өруге арналған қысқыштар, сондай-ақ әр түрлі шеберлікпен жасалған ат жабдықтары кірді. Ас-үйлік ыдыстар жергілікті өндірістен жасалған, қолмен жасалған құмыралар, ыдыстар және кеселерден тұрды, сонымен қатар кейбір импортталған қызыл түсті табақтар, құмыралар мен кеселер де табылған. Жауынгерлік қару-жараққа сармат стиліне тән ұзын және қысқа қылыштар мен темір жебелер кірді. Осы кезеңде табылған граффити олардың мағынасы туралы пікірталас тудырды. О.Д. Дашевская (1962) олардың рәсімдер кезінде тұрғындар қалдырған жеке «автографтар» болғанын болжайды, ал басқа тарихшылар олардың ырым-жырымдық мағынасы бар немесе сарматтардың жаулап алушыларының жұмысы болғанын айтады (Зайцевте келтірілген Высоцкая мен Пуздровский, 2004). Зайцев (2004) осы кезеңнің мәдениеті сармат мәдениетінің, сондай-ақ Босфор және Херсонес көршілес елді мекендерінің ықпалында болғанын айтады. II ғасырдың соңынан III ғасырдың ортасына дейін, яғни готтар елді мекенді қиратқанға дейінгі соңғы кезеңде, Скиф Неаполисінен алынған археологиялық деректер оның ауыл шаруашылығы секторының дамығанын көрсетеді, елді мекен «астық жинау орталығы» ретінде қарастырылды, себебі көп мөлшерде астық сақтау орындары табылды. Зайцев (2004) халықтың Қара теңіз аймағындағы топтық елді мекендердің жалпы сипаттамаларын көрсеткенін айтады: «өмір салтының төмендеуі, толыққанды мәдениетсіздік және терең діни синкретизм». Тұрақты астық сақтау орындарының, қол тігіштердің және қарапайым астық діңгектерінің, сондай-ақ көмірленген алмалар мен жүзімдердің археологиялық табылуы, шарап жасау және бақша шаруашылығының бар екенін көрсетеді, бұл осы кезеңдегі тұрақты және дамыған ауыл шаруашылығын көрсетеді. Археологтар жылқы, сиыр, ешкі және қой сүйектерін тапты, тарихшылар олардың аң ауру ойындарының ойналғанын және осы елді мекеннің экономикасында рөл атқарғанын көрсетеді. Қыш ыдыстар мен сүйек, жүнді, жіп және матадан жасалған бұйымдардың үй шаруашылығында өндірісі осы кезеңде де сақталған, ал Босфордан импортталған қызыл түсті амфоралар мен Херсонестен импортталған қызыл түсті қыш ыдыстардың табылуы көрші елді мекендермен сауданың жалғасқанын көрсетеді. Осы амфоралардың ішінде Родос, Книд, Кос және Синопадан импортталған шараптар болды.
The cultural landscape of Scythian Neapolis was diverse, with not only Scythian culture present but also the ‘sedentary Tauri’ and ‘the Hellenized population of the chorai of the Greek cities’. Ivantchik (2019) states that the Scythians of the time, including those inhabiting Scythian Neapolis, were closer to Hellenistic states in comparison to the ‘Scythians’ nomadic kingdom of the 4th century BC’. Evidence from craniology research in this area also indicates that no less than two groups of individuals of different origins were present in Scythian Neapolis. During the Hellenistic period, between 128 124 BC, there were only minor signs of agriculture and cattle breeding which suggests that during this period the individuals that lived in Scythian Neapolis were only semi settled. The absence of buildings and the ‘images of horsemen in the ornamental fields, [and] the mix of animal bones found among cooking waste’ in the Palace complex further suggest this. Archaeological evidence of ‘tiles, jugs, and cups, lamps and altars, and terracotta figurines’ illustrate that pottery manufacturing occurred, with it being primarily traded locally and used practically. Other historians commenting on it being 'somewhat unambitious'. This is demonstrated as handmade cooking ware, toiletries (tweezers, mirrors) and tools (knives, spinning wheels and needles) are archaeological objects found from this period. Imports identified during this period include amphorae from ‘Rhodes, Sinopa, Chersonesos, and Knidos’ as well as tableware, ornaments and ‘mould made cups’, with the Southern Palace being the main area of relocation for them as of these objects were found there. The inhabitants of Scythian Neapolis lead a very simple life during this period, with open fires being utilised for food preparation and warmth. The Southern Palace was the expectation, with luxury goods including a diverse range of Greek ceramics, Greek beds and imported bronze mirrors, were discovered. Zaytsev (2004) also believes that dice was a popular game, with more than 30 sheep astragali were found in one of the palace megarons. Between the end of the 2nd century BCE to the middle of the 1st century CE more barbarian material culture was present amongst the individuals located at Scythian Neapolis. Through archaeological evidence there does not appear any development in the crafts, with pottery, bone and wood implements, yarn and cloth still being used internally and produced in small numbers. Imports, such as brown and red slip tableware, special ornaments and beads, Roman items and Egyptian faience illustrate a bigger variety of goods being traded during this time, specifically stating during the 1st century CE. Whilst there was an increase in animal husbandry, evidenced through the finds of bones throughout the farmland areas in Scythian Neapolis, agriculture was not abundant as there is a lack of tools found during this period, except for some crude stone pestles used for grain processing. The inhabitants of Scythian Neapolis shifted, during the second half of the 1st century and the third quarter of the 2nd century, moved from a mixed agricultural and nomadic landscape to primarily nomadic one, with changes in the fortress layout and plans demonstrating this. During this time, imported objects were a primary archaeological find with numerous red slip pottery, glass vessels and metal items, including ‘enamelled Roman brooches’ (Vysotskaya as cited in Zaytsev, 2004). Daily life during this period included simple female toiletry items, such as mirrors and curling irons for hairstyling, and horse equipment that varied in skill. Kitchenware was identified as locally sourced, hand made jugs, pots, open vessels and cups with some imported red slip plates, jugs and cups also being found. Battle armour included long and short Sarmatian style swords and iron arrow heads. Graffiti was found during this time which has stimulated a debate on their meaning. There has been debate on their meaning with O. D. Dashevskaya (1962) suggesting that they were individual ‘autographs’ by the residents during ceremonies whereas other historians theorise that they have ritualistic meaning or were the works of Sarmatian conquerors (Vysotskaya and Puzdrovsky as cited in Zaystev, 2004). Zaytsev (2004) states that culturally, this period was heavily influenced by the Sarmatian culture as well as the neighbouring settlements of Bosphorus and Chersonesos. During the end of the 2nd century to the middle of the 3rd century, which was the last period before the settlement was destroyed by the Goths, archaeological evidence from Scythian Neapolis suggests that its agricultural sector progressed with the settlement being considered an ‘agricultural hub’ due to the significant volumes of grain storage uncovered. Zaystev (2004) states that the population demonstrated the general characteristics of group settlements in the Black Sea region; ‘decline in lifestyle, total barbarization, and deep religious syncretism’. The archaeological presence of permanent granaries, hand mills and primitive grain grain pestles as well as carbonised apple and vines, which demonstrate the presence of viticulture and horticulture, further demonstrates the steady and settled agricultural sector present during this time. Excavators found the bones of horses, cows, goats and sheep which historians believe indicate that hunting games occurred and played a role in the economy of this settlement. Home based production of pottery and items made of bone, wool, yarn and cloth was still evident during this period whilst imports of red slip amphorae jugs from Bosphorus, and red slip pottery from Chersonesos have also been found indicating trade with neighbouring settlements was still occurring. In these amphorae some contained wines which had been imported from Rhodes, Cnidus, Cos and Sinope.
Дін
Скифтердің діни сенімдерін тарихшылар толыққанды түсінбесе де, көптеген адамдар олардың көп құдайлы болғанына және өмірден кейінгі әлемге сенгеніне сендіреді. Бұл скиф Неаполисіндегі Шығыс некропольде орналасқан катакомбаларда табылған топтық жерлеулер сияқты жерлеу орындарындағы қабірлік заттар арқылы дәлелденеді. Бұл катакомбалар байлық деңгейі бойынша құрылымдалған, ең терең және ең байынан бастап, заттардың азырақ жиынтығы бар беткейіне дейін табылған. Осы жерлеулерде табылған қабірлік заттардың түрлеріне қолмен жасалған керамика, пышақтар, кішкентай жүзіктер мен моншақтар, сырғалар, кішкентай қоңыраулар және тұмарлар сияқты зергерлік бұйымдар кіреді.
The religious beliefs of the Scythians are not fully understood by historians however many believe they were polytheists, with a belief in the afterlife. This is evidenced by the grave goods found in burial sites, such as group burials found within the catacombs located in the Eastern Necropolis in Scythian Neapolis. These catacombs were structured in terms of wealth, with the ‘deepest and richest to shallower ones with a smaller range of objects’ being found. The types of grave goods found within these burials include handmade pottery, knives, jewellery such as small rings and beads, earrings and small bells and pendants.
Сәулет
Скифтер дәуірінде сарматтарға қарсы қорғаныс шарасы ретінде елді мекенді үлкен тас қабырға қоршап тұрды, және екі қорғаныс мұнарасымен қатар орналасқан үлкен қақпасы болды. Қабырғалар ішінде скиф Неаполисінде грек сәулетінің әртүрлі деңгейде әсерін көрсеткен қоғамдық ғимараттар салынды, бұл грек құрылыс әдістері арқылы да көрінеді – ғимараттарда капителі бар колонналардың, боялған жабынның, мүсіндердің және черепицамен жабылған шатырлардың археологиялық белгілері бар. Тұрғын аймақ қаланың солтүстік бөлігінде орналасқан, орташа табысқа ие отбасыларға арналған шағын үйлер басым болса, бай отбасыларға тиесілі үйлер сирек кездесетін. Скифтер бұл елді мекенді әр түрлі кезеңдерде бірнеше рет қиратты, кейде өрттен, ал кейде Митрадаттың генералы Диофанттың шабуылынан. Зайцев (2004) Крыжицкийдің (1993) еңбегіне сілтеме жасай отырып, эллинистік кезеңде скиф Неаполисінің сәулеті «грек және варварлық құрылыс дәстүрлерінің қоспасынан» тұрғанын айтады. Сол кездегі техникалар «салыстырмалы түрде қарапайым» болды, негізгі материалдар ретінде күйдірілмеген кірпіш, ағаш, әк тас және саз қолданылды. Тұрғын үйлер мен қорғаныс қабырғаларын салу әдістерінде ерекшелік болған жоқ, білікті тас қалаушылар мен ағаш шеберлерінің жетіспеушілігі «беткей мен деңгейдегі айырмашылықтар» арқылы анықталды. Бұл ереженің ерекшелігі Оңтүстік сарай, оның мегарон параметрлері екі қабатты құрылысты көрсетеді, ал археологиялық мәліметтер черепицамен жабылған шатыр және қалың қабырғалардың болғанын дәлелдейді. Келесі құрылыс кезеңдерінде «жақсы өңделген әк тас плиталары мен блоктары» сияқты материалдар пайдаланылды, және Арготос герооны, Скилурос мазары және Монументалды Оңтүстік фасады сияқты маңызды Оңтүстік сарай ғимараттары грек сәулет стандартына сәйкес кәсіби түрде салынды. Уақыт өте келе, скиф Неаполисіндегі сәулеттік техникалар көтеріңкі дамыған жоқ, сарай кешендері қола мен мәрмәр сияқты күрделі материалдарды алды, ал тұрғын үйлер мен астық қоймаларында «сәулеттік және құрылыс шеберлігінің күрт төмендеуі» байқалды. Бұл скиф Неаполисінде тұратын адамдардың жағдайының өзгеруінің салдары болуы мүмкін, өйткені варварлық халық елді мекен қирағанға дейін үлкен өзгерістерге ұшырады.
During the Scythian period a large stone wall surrounded the settlement as a defence method against the Sarmatians and had a large gate, flanked by two defence towers. Inside the walls Scythian Neapolis had public buildings, which were influenced, to varying degrees, by Greek architecture as well as construction methods and is demonstrated through the buildings with the archaeological features of columns with capitals, painted plaster, statues and tiled roofs. The residential section was located in the northern part of the town, with small houses for families of a medium income being the most common and houses belonging to rich families being scarce. Over the different periods of time that the Scythian’s occupied this settlement was destroyed multiple times, some by fires but also by Mithradates’ general Diophantos. Zaytsev (2004) cites Kryzhitsky (1993) by stating that the architecture present in Scythian Neapolis had a ‘mix of Greek/Barbarian building traditions' during the Hellenistic period. The techniques during this time were ‘relatively primitive’, with materials such as unfired bricks, timber, limestone, and clay being primary ones. Building techniques for dwellings/houses and the defensive walls didn’t differ during this period, with the absence of skilled masons and carpenters is identified through ‘surface and level variances’. The exception to this is the Southern Palace, with parameters of the megaron suggesting a two storey construction and archaeological evidence illustrating a tiled roof and thick walls. Further construction phases used materials such as ‘well processed limestone slabs and blocks’ and significant Southern Palace buildings, such as the heroon of Argotus, Mausoleum of Skiluros and Monumental Southern Façade, were professionally built to Greek architectural standards. Over time, the architectural techniques in Scythian Neapolis scarcely evolved with the palace complexes receiving more sophisticated materials, such as bronze and marble, in comparison to the dwellings and granaries where ‘a steep decline of architectural and building skills’ was observed. This could be a result of the changing circumstances of the individuals residing in Scythian Neapolis, as the barbarian population experienced major changes before the settlement was destroyed.