Адамгершілік социологиясы: Флориан Знанецкий және әдіснамалық негіздері
Humanistic sociology
Гуманистік социология – адам мен құндылықтарын зерттейтін әдістеме. Чикаго мектебінің қағидалары, антипозитивизм негізінде дамыды. Құндылықтар мен принциптерді талдау.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гуманистік әлеуметтану – негізінен Чикаго университетінің поляк философы, кейін социолог болған Флориан Знянецкийдің еңбектерінен туындаған әлеуметтану саласы. Бұл зерттеу әдістемесі өзі зерттейтін нысандарын және студенттерін, яғни адамдарды, құндылықтар мен құндылықтар жүйелерінің жиынтығы ретінде қарастырады. Кейбір жағдайларда бұл термин антипозитивизм сияқты басқа да әлеуметтанулық салалармен байланысты. Гуманистік әлеуметтану "Принципті адам мен пайдакүнем адам арасындағы қатынас қандай?" сияқты сұрақтарға жарық түсіруге ұмтылады.
Humanistic sociology is a domain of sociology which originated mainly from the work of the University of Chicago Polish philosopher turned sociologist, Florian Znaniecki. It is a methodology which treats its objects of study and its students, that is, humans, as composites of values and systems of values. In certain contexts, the term is related to other sociological domains such as antipositivism. Humanistic sociology seeks to shed light on questions such as, "What is the relationship between a man of principle and a man of opportunism?"
Шығу тегі
Гуманистік социология – антипозитивизмден туындаған социологияның бір саласы. Ол Флориан Витольд Знянецки мен В.И. Томас еңбектерінен бастау алды, олар «Еуропа мен Америкадағы поляк шаруасы» атты кітаптың авторлары болды. Томас көпұлтты туғандығының арқасында поляк тілін жақсы білді. Ол өмір тарихы әдістемесін жасады, онда мәліметтер хаттар және басқа материалдардан, мысалы, Знянецки директор болған поляк эмигранттарын қорғау қауымдастығының мүрағаттарынан алынады. Знянецки идеализм мен натурализмге қарсы шыққан философ болды, оның орнына «гуманистік коэффициент» немесе гуманистік принцип деп аталатын әлеуметтік зерттеулердің әдістемесін ұсынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Знянецки Томасқа Чикагоға қосылды. Өкінішке орай, Томас саяси қиындықтарға тап болып, академиялық мансабын аяқтады. Бірақ ол Жаңа әлеуметтік зерттеулер мектебінде маңызды еңбектер жасады және Гарольд Ласки сияқты басқа да көрнекті ғалымдармен бірге жұмыс істеді. Осының салдарынан, гуманистік социологияның қалыптасуындағы оның рөлі көбінесе бағаланбайды. Знянецки танымал академиялық мансабын жалғастырды, Польшаның әлеуметтану институтын құрған Познань университетінің социология кафедрасын басқарды. Знянецкиге орай, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол Колумбия университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. Осылайша ол өз отанының трагедиялық тарихынан аман қалды. Ол Иллинойс университетінде профессор болып қызмет етті және 1958 жылы қайтыс болғанға дейін сол жерде жұмыс істеді. Оның ісі дарынды шәкірті Станислав Оссовскиге көшті, ол 1951 жылы сталиндік билік таратып жібергеннен кейін Польша әлеуметтану институтын қайта жаңғыртты (Польша әлеуметтану қауымдастығы ретінде). Оссовски Знянецкинің «ғылымның идеологиялық бақылауына» қарсы күресін жалғастырды.
Humanistic sociology is a domain of sociology that grew from Anti positivism. It originated from the initial work of Florian Witold Znaniecki and W. I. Thomas who co authored The Polish Peasant in Europe and America. Thomas, due to his multi ethnic background, was fluent in Polish. He developed the life history methodology, where data is obtained from letters and other materials, such as the archives of the Polish Emigrants Protective Association, of which Znaniecki was a director. Znaniecki was a philosopher who opposed idealism and naturalism, proposing instead a methodology for social research based around the "humanistic coefficient", sometimes known as the humanist principle. The outbreak of World War I led Znaniecki to join Thomas at Chicago. Unfortunately for Thomas, he encountered political problems, ending his career as an academic. However, he went on to produce important works at the New School for Social Research, working with other notable scholars, such as Harold Laski. As a result, his role in the origins of Humanistic sociology is often understated. Znaniecki went on to a distinguished academic career, taking the chair of sociology at the University of Poznan where he founded the Polish Sociological Institute. Fortunately for Znaniecki, at the outbreak of World War II, he was a visiting professor at Columbia University. Thus, he was spared the tragic history of his motherland. He became a professor at the University of Illinois, where he stayed until his death in 1958. His mantle passed to his gifted student, Stanisław Ossowski, who revived the Polish Sociological Institute after it had been liquidated by Stalinist authorities in 1951 (as the Polish Sociological Association). Ossowski maintained the noted and considerable resistance by Znaniecki to the "ideological control of science".
Аналитикалық индукция принципі
Аналитикалық индукция – теориялар мен ұғымдар зерттеу жүргізу нәтижесінде өзгеретін, индуктивті әлеуметтік зерттеу әдісі (Ғылыми әдіс қараңыз). Аналитикалық индукцияның философиялық негіздері Аристотельге және оның индукция туралы ұғымына қатысты. Аналитикалық индукцияны феноменологиялық процесс ретінде қарастыруға болады, яғни құбылыстар осы процесспен ажыратылмайды және оны процесссіз түсіну мүмкін емес. Сократ әдісіне немесе Карл Поппердің фальсификациясына ұқсас, зерттеуші өзінің теориясын жоққа шығаруға тырысады, осы арқылы жағымсыз деректерді табу мүмкіндігін арттырады. Аналитикалық индукция – Знянецкидің индукция мәселесіне берген жауабы еді. Знянецки аналитикалық индукцияны жалқыға жатпайтын және нақты нәтижелерге қол жеткізе алатын әлеуметтік зерттеулер жүргізудің жаңа тәсілі деп есептеді.
Analytic induction is a method of social research that is inductive, where theories and concepts are modified as a result of doing research (see scientific method). The philosophical foundations of analytic induction originate from Aristotle and his concept of induction. Analytic induction can be thought of as a phenomenological process, that is the phenomena cannot occur or be understood separate from the process. Similar to the Socratic Method or Karl Popper's falsification, the researcher sets out to disprove his theory by maximizing the chance of producing negative evidence. Analytic induction was Znaniecki's answer to the problem of induction. Znaniecki believed analytic induction was a new process for conducting social research that is capable of universal and precise results.
Құрылымдық және функционалдық
Социологиялық ойдың екі бәсекелес мектебі – структурализм мен функционализм арасындағы тартыс дауры жүріп жатыр. Бұл тартыс гуманистік социологияның еуропалық философиялық тамырынан келіп туды: Гюссерлдің рефлексия арқылы тәжірибе мәнін анықтауға жасаған әрекеті, Хайдеггердің болмыстық феноменологиясына қарама-қарсы. Әр мектеп өзінің заңды теориясын дәлелдесе де, зерттеу нәтижелерін түсіндіру және қорытынды жасау кезінде әрқайсысы мүлдем басқаша көзқарастарға ұшыратады. Тартыстың бастауы қатысты тұжырымдамалық объектілердің маңыздылығына байланысты. Зерттеуші құрылымдық объектілерді және олардың жүйемен байланысын басымдыққа қоя ма, әлде объектінің атқаратын қызметін басымдыққа қоя ма? Әр мектепте кездесетін мәселелер тоқталған, өзгермейтін талдауға алып келеді.
There is a debate between two competing schools of sociological thought, Structuralism and Functionalism. This debate is inherited from the European philosophical roots of humanistic sociology: Husserl's attempt via reflexion to extract the essence of experience as opposed to Heidegger's existential phenomenology. While each school lays claim to legitimate theory, each leads to quite different approaches when interpreting the results of research and developing conclusions. The genesis of the debate relates to the primacy of the Conceptual objects involved. Does a researcher consider the structural objects and their relation to the system as a priority, or does the researcher consider the function of the object as the priority? The problems found in each school will lead to static analysis.
Құрылымдық
Знаниецкийдің моделі Макс Вебер мен Эмиль Дюркгеймнен тәуелсіз дамытылды. Клод Леви-Стросс ұсынған агенттік тұжырымдамасы структурализмнің және Пьер Бурдье сияқты әлеуметтанушылардың кейінгі еңбектерінің негізі болды. Гуманистік социологиямен әсерленген структуралистер деректерді қарама-қарсы бағалаулар, контрасттар және қатынастар тұрғысынан түсіндіреді. Деректерді түсіндіру контекстке байланысты болуы керек. Структурализм үлкен әлеуметтік жүйеге қатысты реалистік талдау жасауға мүмкіндік береді (құрылымдар ұйымдастырылған шындықты көрсетеді). Үлкен әлеуметтік жүйені түсіну арқылы сіз постмодернизмнен ерекшеленесіз, ол қоғамды құрылымның болмауы немесе фрагментация арқылы сипаттауға ұмтылады.
Znaniecki's model was derived independently of Max Weber and Émile Durkheim. The concept of agency derived by Claude Lévi Strauss provided the foundations for structuralism and the later work of sociologists such as Pierre Bourdieu. Structuralists influenced by humanistic sociology will interpret data in terms of opposing valuations, contrasts, and relations. Interpretation of the data must be contextual. Structuralism allows for a realist analysis (structures represent an organized reality) in relation to the larger social system. By understanding the larger social system, you are differentiating from post modernism, which seeks to describe society by its lack of structure, or fragmentation.
Функционализм
Функционалистер әлеуметтік әлемді объективті түрде түсінуге тырысады. Олар әлеуметтік ғылымдарға позитивистік көзқараспен қарайды, сауалнамалар мен сұхбаттасулар сияқты әдістер арқылы объективті нәтижелер алуға болатынына сенеді. Олар зиялылардың кез келген бағалауға бейімділігін ескермейді, өз нәтижелерінің құндылықтан мүлдем бос екеніне сенімді. Функционализм Макс Вебер мен Эмиль Дюркгеймнің еңбектерінен өркендеді. Функционализм 1930 жылдан 1960 жылға дейінгі кезеңде АҚШ-та кең таралды. Гуманистік социология функционализмнің төмендеуіне ықпал етті. Бұл адам тәжірибесінің субъективті сипатына қайта оралуымен дамыған кейінгі модельдердің пайда болуында көрінеді, мысалы, семантиканың субъективті негізін баса көрсететін постмодернистік ойлаудың артуы. Гуманистік социология зерттеу практикасында ойлау еркіндігінің қажеттігін жақтауда да функционализмнен өзгешеленеді. Функционалистер реалистік немесе құрылымдық талдау тұжырымын қабылдамайды, оның орнына әлеуметтік жүйеден тыс, сыртқы растау арқылы байқалатын түсіндірмелерді іздейді.
Functionalists seek an objective understanding of the social world. They have a more positivist view of social science, believing objective results can be obtained by techniques like surveys and interviews. They discount the inherent bias of the intellectual, believing their results are value free. Functionalism grew from the work of Max Weber and Émile Durkheim. Functionalism was popular in the US during the period from 1930 to 1960. Humanistic sociology had a role in the decline of functionalism. This can be seen in the rise of later models which returned to a focus of the subjective nature of human experience, for example, the later popularity of post modern thinking highlighting the subjective basis of semantics. Humanistic sociology also differentiates itself from functionalism in promoting the need for freedom of thinking in the practices of research. Functionalists reject the idea of a realist or structural analysis, seeking instead a more observable explanation with external validation outside the social system.
Құрылымдық функционализм
Кейбір функционалистер өздерін құрылымдық функционализмнің жақтаушылары деп есептейді. Құрылымдық функционализм қоғамды ортақ нормалар мен құндылықтар жиынтығы ретінде қарастыруда гуманистік социологияға жақын. Құрылымдық функционализм функционализмнен туындады, әлеуметтік топтардың бірінің екіншісінен басымдығын түсіндіруге бағытталған, бұл қақтығыс теориясы деп аталады. Қақтығыс теориясы функционализмге қарсы келеді. Құрылымдық функционализм көбінесе Талкотт Парсонстың еңбектерімен байланысты. Гуманистік социология да құрылымдық функционализмнің төмендеуіне ықпал етті. Гуманистік модельде эволюциялық тұрғыдан әлеуметтік іс-қимылдардан туындаған құндылықтардың динамикалық жүйелері бар.
Some functionalists actually regard themselves as proponents of structural functionalism. Structural functionalism is close to humanistic sociology in its understanding of society as shared norms and values. Structural functionalism arose from functionalism in the attempt to explain the dominance of some social groups over others, known as conflict theory. Conflict theory contradicts functionalism. Structural functionalism is usually associated with the work of Talcott Parsons. Again humanistic sociology had a role in the decline of structural functionalism. In the humanistic model, there exist dynamical systems of values obtained from social actions in an evolutionary sense.
Символикалық өзара іс-қимыл
Көптегендер символдық интеракционизм Томас пен Знянецкидің еңбектерінен тікелей туындады деп санайды. Бірақ символдық интеракционизм құрылымдық функционализмнен өркендеді. Символдық интеракционизм қоғамды жеке адамдардың өзара әрекеттесуінен құралған деп қарастырады. Сондықтан назар жеке тұлғаларға, олардың күнделікті қызметтеріндегі ұйымдасқандық пен үлгілерге аударылады. Ол, мысалы, жеке тұлғаның кімдігі сияқты мәселелерді шешуге ұмтылады. Символдық интеракционизмдегі әлеуметтік құрылымды жеткіліксіз талдау сияқты кемшіліктер әлеуметтік ғылымдардағы даму бағытын өзгертіп, жаңа салалардың пайда болуына әкелді. Знянецки мен Томас дамытқан гуманистік үлгіге ең көп ден қойған әлеуметтану мектебі этнометодологияның қалыптасуына ықпал етті. Ал екінші бағыт постструктурализм арқылы постмодернизмге жеткізді.
Many will claim that symbolic interactionism has grown directly from the work of Thomas and Znaniecki. Symbolic interactionism grew out of structural functionalism. Symbolic interactionism views society as consisting of interactions among individuals. Hence the focus on individuals and the organization and patterns found in their everyday activities. It seeks to deal with problems like identity. Problems found in symbolic interactionism, such as inadequate analysis of social structure, led to a fork in the road of social science. The school of sociology most influenced by the humanistic model developed by Znaniecki and Thomas led to the development of ethnomethodology. The other branch led to post modernism via poststructuralism.
Этнометодология
Пьер Бурдьедің этнометодологиясы және әлеуметтік антропологиясы Знянецкийдің бастапқы еңбектері мен оның мәдениетті құндылықтар жүйесі ретіндегі моделінің ең толық бейнесі болып табылады. Гуманистік социология, белгілі бір мағынада, құрылым мен функция арасындағы тартысты басып өтіп, мәдениеттің құндылықтарға негізделген әлеміне назар аударды. Гуманистік социолог ретінде жұмыс істейтін зерттеуші құндылықтарды ғылыми тұрғыдан объективтеуге ұмтылады. Құрылым немесе функция туралы мәселелерге тым көп ден қоймай, гуманистік коэффициент аясында аналитикалық индукцияны қолдану арқылы әлеуметтік әлемнің объективті реті табылады. Бұл әлеуметтік әлемнің ерекшелігі социологиялық көздерден туындайды деген факті ғылыми тұжырымды жоққа шығармайды. Гуманистік социолог адамзат тәжірибесін әлеуметтік іс-қимылдың кеңістігі ретінде моделеуге тырысады. Гуманистік социолог осы кеңістік үшін символдық өрнектермен бейнеленген аксиологиялық құрылымдардан екі еселік құрылымды шығарады. Гуманистік социолог Знянецкий көрсеткен жолмен жүреді және натуралистік көзқарасты қабылдамайды.
Ethnomethodology and the social anthropology of Pierre Bourdieu are probably the best representation of the initial work of Znaniecki and his model of culture as a system of values. In a sense humanistic sociology has transcended the structure vs function debate, focusing instead on the value based world of culture. A researcher working as a humanistic sociologist has a scientific objectification of values. Using analytic induction in the context of the humanistic coefficient, not unduly influenced by questions of structure or function, an objective order for the social world is found. That the character of this social world is derived from sociological sources does not discount a scientific conclusion. A humanistic sociologist models the experience of humanity as the span of social action. A humanistic sociologist derives a dual structure for this space from axiological constructions mapped by symbolic expressions. A humanistic sociologist will follow the path pointed to by Znaniecki and reject the naturalistic view.
Постмодернизм
Постмодернизм, субъективтілікке баса назар аударғандықтан, ешқандай құндылықтар жиынтығы екіншісінен жақсырақ емес дегенді білдіреді (Бұл кейбіреулер моральдық релятивизм деп сынға алады). Алайда, құндылық жүйелерін ғылыми тұрғыдан талдау постмодернизммен үндеседі. Глобализацияны талдау – постмодернизм аясындағы талдаудың бір мысалы. Тәжірибенің субъективті сипатына назар аударатын гуманистік социолог постмодернисттік ойшыл бола алады. Бірақ гуманистік социологтың негізгі құндылықтары мен сенімдері бар, олардың арқасында құндылыққа оң немесе теріс баға беруге болады, мысалы, "адамның ішкі қадір-қасиетіне" басымдық беру. Гуманистік зерттеулер мен гуманистік әлеуметтік жұмыс практикасындағыдай, құндылық шығармашылық пен құрылысшыл әлеуметтік белсенділікке жетелесе, оң болып есептеледі. Сондықтан постмодернизмді гуманистік социологиямен теңестіру дұрыс емес, ол ең алдымен адам әлемін толыққанды бейнелеуге ұмтылады.
Post modernism, by its emphasis on subjectivity, implies that no one set of values is any better than any other (This is criticised by some as moral relativism). It is however quite possible to equate a scientific analysis of value systems with post modernism. The analysis of globalisation is one such application of the analysis within post modernism. By a focus on the subjective nature of experience, a humanistic sociologist can be a post modern thinker. However a humanistic sociologist has core values and beliefs with which it is possible to assign a positive or negative evaluation to a value, for example, the priority of the "inner dignity of man". Just as in the practices of humanistic research or humanistic social work, a value is positive to the extent that it leads to creative and constructive social activity. It is therefore wrong to equate post modernism with humanistic sociology, which above all seeks an irreducible representation of the human world.