Кіріспе

Кейде сәуірде – 2005 жылы американдық теледидар үшін түсірілген, 1994 жылғы Руанда геноциді туралы тарихи драмалық фильм. Оны гаитилік кинорежиссер Рауль Пек жазған және түсірген. Фильмде Идрис Эльба, Орис Эрхуэро, Кароль Каремера және Дебра Уингер сияқты актерлер ойнаған.

Сюжет

Бұл оқиға 100 күн ішінде шамамен 1 миллион тутси мен орташа хутулардың қаза тауып, саяси дағдарысқа ұшырап, өз отбасының бір бөлігін жоғалтқан хуту Аугустин Муганзаның жағдайын бейнелейді. Сюжет 1994 жылғы геноцид пен 2004 жылғы сәуір айы арасында ауысады, онда Аугустин ағасы Оноре Бутераның шақыруымен оны сотталуына баруға келеді. Аугустинның қиындықтарымен қатар, фильмде зорлық-зомбылыққа әкелген көзқарастар мен жағдайлар, геноцидтен аман қалған адамдардың өзара байланысқан тағдырлары, сондай-ақ геноцидтен кейін әділдік пен кешірім табуға тырысқан халықтың жағдайы көрсетіледі. Сюжетке сондай-ақ АҚШ президенті Билл Клинтонның Африка істері жөніндегі мемлекеттік хатшысының орынбасары Пруденс Бушнеллдің геноцидті тоқтатуға жасаған сәтсіз әрекеттері мен АҚШ үкіметі мен қоғамға геноцидті мойындауға кеңес беруі де енгізілген.

1994 жыл

Руанда қарулы күштерінің капитаны Аугустин Кигалиде әйелі Жаннамен бірге тұрады. Жанна тутси аурухана қызметкері, оның екі ұлы Ив Андре мен Маркус және Кигалиден 150 шақырым қашықтықтағы қыздар католик интернатында оқитын Анна Мари бар. Саяси келіспеушіліктерге қарамастан, ол Radio Télévision Libre des Mille Collines (RTLM) үшін жұмыс істейтін Хуту Пауэрді қолдайтын радио тұлғасы Оноремен тығыз байланыста. Аугустин сонымен қатар Хуту офицері Ксавье Муянгомен дос және тутси Фелисидің күйеуі. 1994 жылдың сәуірінде хутулар басымдықты рвандалық үкімет пен Пауль Кагаме басқаратын тутсилердің Руанда патриоттық майданы (РПФ) арасындағы билікті бөлу туралы келісім бұзыла бастады, себебі хутулар президент Ювенал Хабиаримананың тутсилердің пайдасына тым көп иемденіп жатыр деп санайды. Руанда азамат соғысының алдындағы тутсилерге қарсы зорлық-зомбылықтар мен Оноре мен үкіметтегі хутулардың ескертулеріне қарамастан, хуту экстремистерінің зорлық-зомбылық әрекеттері қайталанады деген алаңдаулық болғандықтан, Аугустин елде қалып, Жаннаның наразылығына қарамастан, орташалық ұстанымды сақтауға тырысады. 6 сәуірде Хабиаримананың ұшағы атып түсіріліп, ол қаза табады, ал келесі күні таңертең үкімет әскерлері премьер-министр Агата Увилингиямананы өлтіреді. Бұл азамат соғысын қайтадан қоздырып, тутсилер мен орташалық хутуларды жаппай қырғынға ұшыратудың басталуын білдіреді, геноцидтің қозғаушылары – хуту үкіметінің әскерлері мен хуту экстремистерінің қолдауымен милициялық топтар, бұрынғы азаматтар, Хуту Пауэр идеологиясымен уланған. Зорлық-зомбылықтың басталуына байланысты Ксавье мен Фелиси Аугустин үйіне паналап келеді. Отбасына қауіп төндіргенін сезген Аугустин Онореге қоғамдағы ықпалын пайдаланып, отбасын және Фелисиді босқындарды қабылдайтын «Миль Коллинс» қонақ үйіне қауіпсіз жеткізуді сұрайды. Бірақ, Оноредан үкімет оны тутсиге жататын адам ретінде тіркегенін естіген соң, Аугустин қонақ үйге бару қауіпсіз болғанға дейін Ксавьемен бірге үйде қалуға шешім қабылдайды. Жолда Оноре жолаушыларын геноцидшілердің тосқауылдарынан өткізуге тырысады, бірақ күтпеген әскери бекетте тоқтатылып, ұсталып, қақтығыс басталады. Бірнеше күн жасырынғаннан кейін Аугустин мен Ксавье үйден қашып, экспатрианттарды эвакуациялайтын ЮНАМИР конвойының соңынан ілеседі, бірақ конвой басшысы көмектесуден бас тартқандықтан милиция тосқауылында конвойдан бөлініп қалады. Аугустин өмірі сақталады, бірақ Ксавье радиода сатқын деп айыпталып, өлім жазасына кесіледі. Аугустин ақырында қонақ үйге жетеді, бірақ отбасын таба алмайды және геноцид аяқталғанға дейін сонда қалады. Осы уақытта Жанна бақылау бекетіндегі оқиғадан кейін бір аптадан астам уақыт өткен соң Санте-Фамиль шіркеуінде ұлдарының жоқтығынан шокқа түседі. Кейінірек Фелиси шіркеу ғимаратының жанында атылуға тізімде тұрғанын көреді. Геноцидшілер Анна Мари оқитын мектепке кіріп, тутсилерді іздей бастайды, мектеп мұғалімі Мартинмен кездеседі, ол студенттердің тобын, соның ішінде Анна Мариді жатақханада жасырып отырады. Студенттер Мартинге қолдау білдіріп, оларды хутулар мен тутсилерге бөлуден бас тартады, бірақ үкімет әскерлері оларды аяусыз атып тастайды. Мартин мен оның сыныптасы Викторина аман қалады және Анна Мариді тірі, бірақ ауыр жараланған күйде табады. Олар қашып бара жатқанда Анна Мари көз жұмады. Екеуі де Қаюмба батпақтарының қалың өсімдіктер арасында қауіпсіздік табады, онда оларды алға жылжып келе жатқан РПФ әскерлері құтқарады. Шілде айының соңына қарай РПФ үлкен аумақтарды басып алады, ал хуту саяси және әскери элитасының мүшелері мен хуту азаматтары РПФ-тан кек алудан қорқып елден қашып кетеді, осылайша азамат соғысы мен геноцид аяқталады. Аугустин Анна Мариді мектебінде іздейді, бірақ тек Мартин мен тағы бір әйелді қаза болған жатақханада денелерге қарап тұрғанын көреді. Мартин Анна Маридің қайтыс болғанын растағанда ол қайғыға батады.

2004 жыл

1994 жылғы оқиғалардың күйреуіне ұшырап, Жанна мен оның ұлдарының тағдыры ешқашан білмейтініне мойын бұрған Августин мектеп мұғалімі болып жұмыс істейді және бұрынғы мектебіндегі оқиғадан жапа шеккен Мартинмен некесіз бірге өмір сүреді. Геноцид басталғанына он жыл толғанда, Августин Онореден хат алады, ол Жанна мен оның аға ұлдарының тағдырын жеке талқылауға ниетті екенін білдіреді. Оноре 1997 жылы Италияда тұтқындалғанға дейін қашып жүрген, ал Руанда үшін Халықаралық қылмыстық трибунал RTLM-дегі рөлі үшін соттайды. Мартиннің қысымымен Августин Танзанияға барып, сот отырысын қонақ ретінде қатысады, Онореге кездесуге тартынды. Геноцидке қоздырғандардың салыстырмалы түрде жайлы өмір сүріп, жеткілікті дәрі-дәрмек пен тамаққа ие екенін, ал қарапайым руандалықтар тірі қалу үшін күресіп жатқанын білген Августин Танзанияда қалудан күдіктенеді. Оның көзқарасы геноцидтен аман қалған тағы бір адам – Валентинамен дос болғанда жұмсарады. Ол оны сотта анонимді куә ретінде куәлік беруін тыңдауға шақырады, онда ол Interahamwe әскерлерінің қолынан баласы бар ана ретінде бастан кешкен үздіксіз зорлау туралы естиді. Августин Валентинаның екі кішкентай ұлын күтіп отырғанын біледі. Валентинаның куәлік берудегі батырлығына шабыттанған Августин Онореге кездесуге бейімделеді. Кездесуде Оноре 1994 жылы қонақ үйіне баратын бақылау бекетінде болған оқиғаны айтады: әскерлерге Жанна, Ив Андре және Маркусты тутси тегінен болғандықтан өлтіруге бұйрық берілді. Августинның ұлдары дереу атып өлтірілді, бірақ қуаныштан солдаттар Жанна да өлді деп ойлады, бірақ ол мылтықтан соққаннан ғана есінен таныды. Оноре Жаннаны түнде шіркеуге жасырып, қауіпсіз жерге жеткізді. Өлімге қарсылық білдіргені үшін Оноре сатқын деп танылып, қауіпсіздікке қатысты артықшылықтарынан айырылды, ол жер аударылуға мәжбүр болды және Жаннаға көмектесе алмады. Кейін Оноре Жаннаның бастапқыда қауіпсіз болғанын және Августинмен қонақ үйде кездесуге өтініш білдіргенін біледі, бірақ әскерилер шіркеуде тутсилерді іздеуді бастағаннан кейін оны зорлады. Өлім қаупі төнген Жанна бірнеше зорлау құрбанын құтқару және шабуылдаушыларын жарақаттау үшін гранатамен өзін-өзі құрбан етті. Оноренің айтқандарынан ойға келген Августин ақыры тыныштық табады және жаңа отбасымен Руандаға оралады, Мартин ұл күтеді. Фильм Мартиннің мектеп жатақханасының қирандыларына гүл қою арқылы өткенімен аяқталады, содан кейін жақын маңдағы Гакака сотына барып, геноцидтегі тәжірибесін айтады.

Өндіріс және шығару

"Руанда қонақ үйі" фильмінен өзгеше, PG-13 рейтингісіне ие болған және геноцидтік зорлық-зомбылық көбінесе тікелей көрсетілмей, ишаралар арқылы берілген бұл фильм, зорлық-зомбылықты өте қорқынышты және егжей-тегжейлі бейнелеуімен еректелді, нәтижесінде TV MA рейтингісін алды. Бұған қоса, Руандадағы көптеген сахналар Кигали және оның төңірегінде түсірілді, соның ішінде Hôtel des Mille Collines және Sainte Famille шіркеуі сияқты маңызды орындар да көрсетілді. Фильм алғаш рет HBO арнасында көрсетілді. Кейін PBS арнасы да көрсетті, одан кейін журналист Джефф Гринфилд Пол Бонервиц және басқа да спикерлермен бірге дөңгелек үстел өткізді.