Жағмини: 13-14 ғасырлардың дәрігері, астрономы және авторы
Jaghmini
Жағмині – 13-14 ғ. араб дәрігері, астрономы. Авиценнаның «Қануншах» еңбегін қысқартқан, «Мұлақхас» астрономия жөніндегі шығарма авторы. Өзбекстандық ғалым.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Араб дәрігері, астрономы және жазушы Махмуд ибн Мұхаммад ибн Омар әл Джагмани (محمود بن محمد بن عمر الجغميني) немесе 'аль Чагмини', немесе әл Джагмини, 13 немесе 14 ғасырдағы араб дәрігері, астрономы және «Қануншах» (Медицинаның қаноны) – Авиценнаның парсы тіліндегі қысқаша тұжырымдамасы, сондай-ақ астрономия туралы «Мұлахас» (Қорытынды) еңбегінің авторы. Оның Хорезм (Хива) (қазіргі Өзбекстан) аймасындағы Джагмин ауылынан шыққандығынан басқа оның өмірінен көп мәлімет белгілі емес. Оны кейде 14 ғасырдың ортасына дейін өмір сүрген басқа Джагминимен шатастырады, бірақ көптеген дереккөздер оның 13 ғасырдың басында өмір сүргенін көрсетеді.
Arab physician, astronomer and author
Mahmūd ibn Muḥammad ibn Umar al Jaghmini (محمود بن محمد بن عمر الجغميني) or 'al Chaghmīnī', or al Jaghmini, was a 13th or 14th century Arab physician, astronomer and author of the Qanunshah (The Canon of Medicine) a short epitome of by Avicenna in Persian, and Mulakhkhas (Summary), a work on astronomy. Little of him is known beyond what is indicated by his name, that he was a native of Jaghmin, a village in Khwarezm (Khiva), current day Uzbekistan. He is sometimes confused with another Jaghmini who lived until the mid 14th century, but multiple sources show he was alive in the early 13th.
Қаңунше
Қаңуншахтың танымалдылығын оған жазылған көптеген ғалымдық түсіндірмелер көрсетуі мүмкін. Оның екеуі оның замандастары, ғалымдар Ғази Заде Руми және Мир Сейед Шариф Горгони жазған. Сонымен қатар, бірнеше өлеңмен жазылған нұсқалары да жасалды және Ислам әлемінің шығыс аймақтарында медициналық білім беруде қолданылғанына көптеген дәлелдер бар.
The popularity of the Qanunshah may be indicated by the number of scholarly commentaries it produced. Two were by contemporaries of his, the scientists Ghazī Zade Rūmi and Mīr Seyed Sharīf Gorganī. Several versified versions were also produced and considerable evidence exists of its use in medical teaching in the eastern provinces of the Islamic world.
Мұлақхас
"Аль-Мулаххас фи әл-Хайа" ("Жай теориялық астрономияның қысқаша нұсқасы") – аспан денелері, Жер және олардың байланыстарын сипаттайтын астрономиялық оқулық. Бұл мәтін, сол дәуірдегі басқа астрономиялық еңбектермен салыстырғанда, қарапайымдатылған, себебі ода дәлелдер келтірілмеген және аспан объектілерінің арақашықтығы мен мөлшері талқыланбаған. 13 ғасырдың басында жазылған бұл еңбек, 18 ғасырға дейін сақталған білім беру дәстүрін қалыптастырды. Көптеген түсіндірмелер араб және парсы тілдерінде жазылды, ал түсіндірушілер мен көшірушілер уақыт өте келе ақпаратты жаңартып, түзетулер енгізді. 1412 жылы математик Қади Зада әл-Руми жазған түсіндірме, өзінің кезегінде, көптеген толықтырылған түсіндірмелерге арналған тақырыпқа айналды. Белгілі Осман түрік тарихшысы Хажи Халифа, "Сулам әл-Вусул" атты өмірбаяндық еңбегінде, әл-Жағминидің "Мулахасын", сондай-ақ Шамс әл-Дин Мұхаммед ибн Ашраф әл-Самқандидің "Ашқал әл-тасис" атты тағы бір астрономиялық еңбегін, өзінің ұстазы А'редж Мехмед Эфендимен бірге 1643-45 жылдары оқығанын айтады.
The al Mulakhkhas fi al Hay’ah ("Epitome of plain theoretical astronomy") is an astronomical textbook describing the celestial orbs, the Earth, and their relations. It is simplified compared to other astronomical texts from the same period, in that it lacks proofs and does not discuss the distances or sizes of celestial objects. Written in the early 13th century, it started an educational tradition that lasted until the 18th. Many commentaries were written in Arabic and Persian and both commentators and copyists updated or corrected the information as time went on. A commentary written in 1412 by the mathematician Qāḍī Zāda al Rūmī became, in turn, the subject of numerous super commentaries. The celebrated Ottoman Turkish historian Haji Khalifa, in his biographic account contained in Sullam al Wusūl, mentions reading al Jaghmini's Mulakhas, together with another astronomical work, Ashkal al ta'sis by Shams al Din Muhammad ibn Ashraf al Samarqandi, with his tutor A'rej Mehmed Efendi, between the years 1643 45 AD