Кіріспе
Сөздердің мағынасы олардың қолданылу жолының нәтижесі деген сенім. Неопрагматизм, кейде Деуиден кейінгі прагматизм, лингвистикалық прагматизм немесе талдамалық прагматизм деп аталады, бұл сөздердің мағынасы олардың қолданылу жолымен анықталады, ал олар көрсететін нысандар емес, деген философиялық дәстүр. Батыс философиясының Блэкуэлл сөздігі (2004) «неопрагматизмді» «американдық философ Ричард Рорти жасаған, Джон Дьюи, Мартин Хайдеггер, Уилфрид Селларс, В.В.О. Куайн және Жак Деррида сияқты авторлардан шабыт алған прагматизмнің постмодерн түрі» деп анықтайды. Бұл прагматизмнің көптеген ұғымдарын қайта енгізетін заманауи философиялық бағыт. Дәстүрлі прагматизм тәжірибеге назар аударса, Рорти тілге баса назар аударады. Жекелік «сенімдер мен құштарлықтардың орталықсыз желісі» ретінде қарастырылады. Ол әмбебап шындық, эпистемологиялық негізділік, бейнелеушілік және эпистемиялық объективтілік ұғымдарын жоққа шығарады. Бұл табиғи түрлер мен тілдік құрылымдардың маңызды онтологиялық салдары бар екенін жоққа шығаратын номиналистік көзқарас. Рорти гуманитарлық ғылымдардың пәнін табиғат ғылымдарын зерттегендей зерттеуге болады деп мойындайды. Ол Хилари Патнэм сияқты басқа да ойшылдармен байланысты, бірақ ешқайсысы өздерін «неопрагматистер» деп атаған жоқ. Заманауи философтардың арасында Николас Решер (әдістемелік прагматизм мен прагматикалық идеализмнің жақтаушысы), Юрген Хабермас, Сьюзан Хаак, Роберт Брэндом және Корнел Уэст жиі неопрагматистер деп есептеледі. 1960 жылы жарық көрген еңбек, біздің түсініктердің шындыққа сәйкес келуіне күдік тудырды. Куайн тіл шындықтың толыққанды бейтарап суретін бере алмайды деген пікірді қолдаған онтологиялық салыстырмалылық туралы теорияны ұсынды. Нақтырақ айтқанда, онтологиялық салыстырмалылық – әлемде бар деп сенетін нәрселер біздің субъективті «ой тілдерімізге» толығымен байланысты деген тезис. «Ой тілі» – бұл санамыздағы ұғымдарды білдіретін сөздердің әлемдегі нысандарға сәйкестендірілуі. Куайннің онтологиялық салыстырмалылыққа қатысты аргументі шамамен былай: Шындыққа қатысты барлық идеялар мен сезімдер біздің ой тіліміз арқылы санамызға беріледі. Ой тілдері әлемдегі нысандардың біздің сезім деректерімізден қалай құрылатынын анықтайды. Әртүрлі ой тілдері әртүрлі онтологияларды (әлемде бар әртүрлі нысандарды) анықтайды. Екі түрлі ой тілінің арасында толық аударма жасау мүмкін емес; әр тілдегі терминдерді екіншісіне сәйкестендірудің әрқашан бірнеше, үйлесімді жолдары болады. Шындықты біздің түсінігімізден бөлек, нақты, объективті тіл ретінде қарастыруға болады, яғни, нәрселердің қалай екенін анықтайтын тіл. Екі ой тілінің арасында аударма жасау мен шындықтың объективті тілін және жеке ой тілінің арасында аударма жасау арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Сондықтан, екі ой тілінің арасында аударма жасаудың объективті жолы болмаған сияқты (бірінің терминдерін екіншісіне сәйкестендіру жоқ), шындықтың нақты, объективті тілін біздің ой тілімізге объективті түрде аударудың (немесе сәйкестендірудің) жолы жоқ. Сондықтан, шындықты бейнелей алатын көптеген онтологиялар (мүмкін, шексіз көп) бар. («Сөз және нысан» 2-тарауды қараңыз). Жоғарыдағы аргумент тілдің бейнелеу теориясына қарсы неопрагматизмдегі тақырыпты еске түсіреді, зерттеудің мақсаты – шындықты тілмен дұрыс бейнелеу деген ой. Неопрагматизмге екінші ықпалды философ – Томас Кун, ол шындықты бейнелеуге арналған тілдеріміз немесе ол «парадигмалар» деп атаған нәрселер болашақтағы мүмкін тәжірибелер мен байқауларды жасауға мүмкіндік берсе ғана жақсы деп мәлімдеді. Кун ғылым философы болғандықтан, «Ғылыми революциялардың құрылымы» еңбегінде «ғылыми прогресс» деген сөзді дұрыс емес деп түсіндірді; Кун үшін біз ғылымда ескі ғылыми парадигмаларды олардың байланысты тұжырымдамалары мен әдістерімен бірге жаңа парадигмалардың пайдасына тастаған кезде жетістіктерге жетеміз. Кун үшін «электрондар» біз қабылдаған жаңа парадигма туралы көбірек білуге мүмкіндік беретін жаңа эксперименттер жасау үшін ғана пайдалы. Кун әртүрлі парадигмалар әлемде әртүрлі нәрселер бар деп санайды және сондықтан бір-бірімен салыстыруға келмейді деп санайды. Мұны тағы бір жағынан қарастыра отырып, парадигмалар жаңа тілдерді сипаттайды, олар бізге әлемді жаңаша сипаттауға мүмкіндік береді. Кун – қате жіберуге дайындық жақтасы; ол барлық ғылыми парадигмалардың (мысалы, классикалық Ньютон механикасы, Эйнштейннің теориясы) жалпы алғанда, жалған, бірақ ғалымдарға ойынға салатын жаңа идеялар беретін уақытқа дейін жақсы деп санайды. Кунның қате жіберуге дайындығы, толықтығы, салыстыруға келмейтіндікке баса назар аударуы және объективті шындыққа қатысты идеялары неопрагматистердің жазбаларында жиі кездеседі. Уилфрид Селларс эпистемологиядағы негіздік дәлелдеуге қарсы шықты және сондықтан неопрагматистерге, әсіресе Рортиге де үлкен ықпал етті.
Neopragmatism, sometimes called post Deweyan pragmatism, linguistic pragmatism, or analytic pragmatism, is the philosophical tradition that infers that the meaning of words is a result of how they are used, rather than the objects they represent. The Blackwell Dictionary of Western Philosophy (2004) defines "neo pragmatism" as "A postmodern version of pragmatism developed by the American philosopher Richard Rorty and drawing inspiration from authors such as John Dewey, Martin Heidegger, Wilfrid Sellars, W. V. O. Quine, and Jacques Derrida". It is a contemporary term for a philosophy which reintroduces many concepts from pragmatism. While traditional pragmatism focuses on experience, Rorty centers on language. The self is regarded as a "centerless web of beliefs and desires". It repudiates the notions of universal truth, epistemological foundationalism, representationalism, and epistemic objectivity. It is a nominalist approach that denies that natural kinds and linguistic entities have substantive ontological implications. Rorty denies that the subject matter of the human sciences can be studied in the same ways as we study the natural sciences. It has been associated with a variety of other thinkers including Hilary Putnam, though none of these figures have called themselves "neopragmatists". The following contemporary philosophers are also often considered to be neopragmatists: Nicholas Rescher (a proponent of methodological pragmatism and pragmatic idealism), Jürgen Habermas, Susan Haack, Robert Brandom, and Cornel West. originally published in 1960, attacked the notion of our concepts having any strong correspondence to reality. Quine argued for ontological relativity which attacked the idea that language could ever describe or paint a purely non subjective picture of reality. More specifically, ontological relativity is the thesis that the things we believe to exist in the world are wholly dependent on our subjective, "mental languages". A 'mental language' is simply the way words which denote concepts in our minds are mapped to objects in the world. Quine's argument for ontological relativity is roughly as follows:
All ideas and perceptions concerning reality are given to our minds in terms of our own mental language. Mental languages specify how objects in the world are to be constructed from our sense data. Different mental languages will specify different ontologies (different objects existing in the world). There is no way to perfectly translate between two different mental languages; there will always be several, consistent ways in which the terms in each language can be mapped onto the other. Reality apart from our perceptions of it can be thought of as constituting a true, object language, that is, the language which specifies how things actually are. There is no difference in translating between two mental languages and translating between the object language of reality and one's own mental language. Therefore, just as there is no objective way of translating between two mental languages (no one to one mapping of terms in one to terms in the other) there is no way of objectively translating (or fitting) the true, object language of reality into our own mental language. And therefore, there are many ontologies (possibly an infinite number) that can be consistently held to represent reality. (see Chapter 2, in Word and Object). The above argument is reminiscent of the theme in neopragmatism against the picture theory of language, the idea that the goal of inquiry is to represent reality correctly with one's language. A second critically influential philosopher to the neo pragmatist is Thomas Kuhn who argued that our languages for representing reality, or what he called "paradigms", are only as good as they produce possible future experiments and observations. Kuhn, being a philosopher of science, argued in The Structure of Scientific Revolutions that "scientific progress" was a kind of a misnomer; for Kuhn, we make progress in science whenever we throw off old scientific paradigms with their associated concepts and methods in favor of new paradigms which offer novel experiments to be done and new scientific ontologies. For Kuhn 'electrons' exist just so much as they are useful in providing us with novel experiments which will allow us to uncover more about the new paradigm we have adopted. Kuhn believes that different paradigms posit different things to exist in the world and are therefore incommensurable with each other. Another way of viewing this is that paradigms describe new languages, which allow us to describe the world in new ways. Kuhn was a fallibilist; he believed that all scientific paradigms (e. g. classical Newtonian mechanics, Einsteinian relativity) should be assumed to be, on the whole, false but good for a time as they give scientists new ideas to play around with. Kuhn's fallibilism, holism, emphasis on incommensurability, and ideas concerning objective reality are themes which often show up in neopragmatist writings. Wilfrid Sellars argued against foundationalist justification in epistemology and was therefore also highly influential to the neopragmatists, especially Rorty.
"Континенттік" әсерлер
Деррида мен Хайдеггер сияқты философтардың тілге қатысты пікірлері Ричард Рорти сияқты неопрагматиктерге зор ықпал етті. Рорти сонымен қатар Фуко сияқты еуропалық ойшылдардың көрнектісі болған "тарихи" немесе "генеалогиялық" философиялық әдістердің маңыздылығын баса көрсетті.
Витгенштейн және тілдік ойындар
"Кейінгі" Людвиг Витгенштейн "Философиялық зерттеулер" еңбегінде, "Логико-философиялық трактаттағы" бұрынғы көзқарастарына қайшы келе отырып, тілдің рөлі шындықты сипаттау емес, керісінше, қауымдастықтарда белгілі бір әрекеттерді атқару екенін айтады. Витгенштейн осыны көрсету үшін "тілдік ойын" тұжырымын пайдаланды. Витгенштейн шамамен былай деп есептеді: Тілдер қауымдастықтар ішінде белгілі бір мақсаттарға жету үшін қолданылады. Әр тілдің өзіндік ережелер жиынтығы және оған қатысты нысаналар бар. Дәл осылай, үстел ойындарының қандай қимылдар жасауға болатынын бағыттайтын ережелері болғандай, тілдер де қауымдастықтағы тілдік ойын ішінде түсінікті түрде сөйлеуге болатын нысаналардың түрлері болып табылады. Егер екі адам екі түрлі тілдік ойынға қатысатын болса, олардың ешқандай мағыналы қарым-қатынас жасағанын айтуға болмайды. Витгенштейннің көптеген тақырыптары неопрагматизмде де кездеседі. Тілдің қауымдық мақсаттарға жетудегі "қолданылуының" маңыздылығына Витгенштейннің тоқталғаны және екі түрлі тілдік ойын арасында байланыс орнатуға тырысумен байланысты мәселелер неопрагматизмде кеңінен қолдау тапқан.
Languages are used to obtain certain ends within communities. Each language has its own set of rules and objects to which it refers. Just as board games have rules guiding what moves may be made so do languages within communities where the moves to be made within a language game are the types of objects that may be talked about intelligibly. Two people participating in two different language games cannot be said to communicate in any relevant way. Many of the themes found in Wittgenstein are found in neopragmatism. Wittgenstein's emphasis of the importance of "use" in language to accomplish communal goals and the problems associated with trying to communicate between two different language games finds much traction in neopragmatist writings.
Ричард Рорти және өкілдікке қарсылық
Ричард Рортиге Джеймс, Дьюи, Селларс, Куайн, Кун, Витгенштейн, Деррида және Хайдеггер әсер етті. Ол осы философтардың көптеген жазбаларында ортақ ойларды тапты, себебі ол осы философтардың бәрі тіліміз шындықтағы нәрселерді ешқандай маңызды тәсілмен бейнелемейді деген тұжырымға ұмтылғанын сенді. Тілді дұрыс немесе тура табу үшін жағдай жасаудың орнына, Рорти философиялық еңбектерінің бірінші томына кіріспесінде, біздің сенімдеріміз – әлемге жауап беру және бейімделу үшін қолданатын әдеттер ғана деп сенуіміз керек дейді. Рорти үшін нәрселерді "өздерінің бойында" дұрыс түсіну пайдасыз, тіпті мағынасыз. 1995 жылы Рорти былай деп жазды: "Мен лингвистикалық бұрылыстан бұрынғы философтарды мүмкіндігінше лингвистикалық тұрғыдан қарастырып, оларды барлық метафизикалық проблемалар шешілген, ал дін мен ғылым поэзияға жол берген утопияның пайғамбарлары ретінде оқуға тырысамын". Бұл "тілдік бұрылыс" стратегиясы Рорти классикалық прагматизмде әлі де сақталған эссенциализмдерден ("ақиқат", "шындық", "тәжірибе") аулақ болуға бағытталған. Рорти былай деп жазды: "Тілге назар шоғырландырғандықтан, аналитикалық философия Джеймс пен Дьюидің өзінен де жақсырақ кейбір маңызды прагматикалық тезистерді қорғай алды. [ ] Тәжірибе мен табиғат арасындағы емес, тіл мен әлемнің қалған бөлігі арасындағы қатынасқа назар аударғаннан кейін, постпозитивистік аналитикалық философия философиялық дәстүрден радикалды түрде үзіліс жасауға қол жеткізді".