Кіріспе

Американдық журналист

Уильям Райт (1829–1898), көбінесе Дан Де Куилл немесе Дан Де Куилл деген атпен танымал, американдық автор, журналист және юморист болған. Ол ең көп Невада штатының Вирджиния қаласындағы Комсток кенішіндегі адамдар, оқиғалар және күміс кенін өндіру операциялары туралы жазған еңбектерімен, соның ішінде "Үлкен Бонанза тарихы" (American Publishing Company, 1876) атты деректі кітабымен танымал. ДеКуилл (Вирджиния Сити) "Территориалды кәсіпорын" газетінде отыз жылдан астам қызмет етті, ал оның жазбалары ел ішінде және шетелде басқа да басылымдарда жарияланды. Күміс кенін өндіру техникасын жақсы білуі және оны қарапайым тілмен түсіндіру қабілеті үшін жоғары бағаланған ол, сондай-ақ, өзінің әзіл-қалжың стилімен де ерекшеленді, бұл стиль оның әріптесі және досы Марк Твеннің стиліне ұқсас және сол кезде АҚШ-та кең таралған, қазір "Сағат бұтасы мектебі" деп аталатын әдеби жанрға жатады.

Ерте өмір

Уильям Райт 1829 жылы Огайо штатының Нокс округінде туды, ол тоғыз баланың үлкені болған. 1849 жылы ол отбасымен бірге батысқа, Айова штатының Батыс Либерти қаласына көшіп барды, онда 1853 жылы Каролина Коулманға үйленді. Олардың бес баласы болды, соның екеуі нәресте шағында қайтыс болды. 1857 жылы ол отбасын қалдырып, алтын табу үшін Калифорнияға сапар шекті. Сиерра тауларының етегінде және Моно көлі аймағында көшпелі кенші болып жүргенде, ол Сиерраның арғы бетінде күміс табылғанын естіп, 1859 жылы Невада штатының Вирджиния қаласына аттанды. Ол онда кен іздеуде сәттілікке жете алмады және әйелі мен балаларын Айоваға жіберу үшін қаржыға мұқтаж болғандықтан, Райт Вирджиния Ситидегі «(Территориялық) Ентерпрайз» газетіне тұрақты жұмысқа өтініш берді, бұл газет жақында Невада штатының Карсон Ситиінен көшірілген еді. Ол 1862 жылы жұмысқа қабылданды және көп ұзамай Дан ДеКуилл деген псевдонимді алды.

Жазушылық мансап

Уильям Райт жас кезінде жазушы мамандығына қызығушылық танытты. Айоваға көшкеннен кейін ол Шығыс жағалаудағы танымал журналдарға қолжазбаларын жазып, жіберді. Калифорнияда алтын іздеп жүргенде ол алтын іздеушілердің кен өндіруі туралы мақалалар жазды, олар Калифорния газеттерінде жарияланды. Отбасына жазған ұзақ хаттары оның әзіл-қалжыңмен суреттеу және егжей-тегжейлі сипаттау дағдыларын жетілдіруге көмектесті. Вирджиния қаласына көшкеннен кейін ол Сан-Францискодағы "Алтын дәуір" газетіне мақалалар жазды. Ол "Энтерпрайз" газетінде Дэн ДеКуилл ретінде танымал болғаннан кейін, 1863 жылдың тамызында басқа сәтсіз кенші, Сам Клеменс оның басшылығында жұмыс істеуге алынды. Клеменс Марк Твен деген қаламды қабылдады. Олар жергілікті оқиғалар туралы хабарлап, газетке мақалалар жазды. ДеКуиллдің редакторлық бақылауымен Твен өзінің әзілші жазушы ретіндегі беделін қалыптастырды. Твен кейіннен бұл кезеңді "Roughing It" кітабында сипаттайды. Твен 1864 жылдың мамыр айында Вирджиния қаласынан кетіп, Сан-Франциско мен Гавайиде болғаннан кейін лекция оқуға шықты, бұл оны 1866 және 1868 жылдары Вирджиния қаласына және ДеКуиллге қайта сапармен әкелді.

Үлкен бонанзаның тарихы

1874 жылы кеншілер Джон Уильям Маккей, Джеймс Грэм Фэр, сенатор Джон П. Джонс және Уильям Ралстон Комсток тарихы туралы кітап жазу қажет деп шешті. Олар ДеКвиллге автор ретінде жүгінді және ол міндетті қабылдады. Оның бастапқы ниеті – теміржолмен саяхаттайтын жолаушыларға сатуға арналған кішкентай кітап жазып, оны жаңа деректер мен эскиздермен толықтырып, кейіннен кең аудиторияға арналған томға айналдыру еді. ДеКвилл кітапқа қажетті деректерді, иллюстрацияларды және эскиздерді жинауға кірісті. 1875 жылдың наурыз айында ол сол кезде Коннектикут штатының Хартфорд қаласында тұратын Марк Твенге кітапты басып шығару туралы кеңес сұрап хат жолдады. Сонымен қатар, Твен де мұндай кітаптың қажеттігін сезініп, оны ДеКвиллдің жазатынына сенімді болғандықтан, оған осы мақсатта хат жазды. ДеКвиллдің хатына жауап ретінде Твен 19 беттік хатпен құлшыныспен кеңес беріп, ДеКвиллге барлық қажетті материалдарды жинап, Хартфордқа келуге шақырды, онда олар тығыз байланыста және бір-біріне көмектесе отырып өз жобаларының үстінде жұмыс істей алатын еді. 1875 жылдың жазында Твеннің жетекшілігімен ДеКвилл күміс кен өндіру туралы техникалық тараулармен қатар, Невададағы оқиғалар мен тұлғалар, соның ішінде аймақта тұратын Солтүстік Пайют тайпасы туралы жеңіл әңгімелерді қамтитын үлкен томды дайындады. ДеКвилл мен Твен кітаптың көпке танылып, жақсы сатылатынына сенді. Твен ДеКвиллге өзінің баспаханасымен тиімді келісімшарт жасасуға көмектесті және ДеКвилл сол жазда Вирджиния-Ситиге оралды. Қазан айында болған өрт қаланың көп бөлігін қиратты, ал осы трагедия туралы оның баяндамасы кітабының соңғы тарауы болды. «Үлкен табыстың тарихы» 1876 жылы Коннектикут штатының Хартфорд қаласындағы «Американдық баспа компаниясы» тарапынан жарық көрді. Олар сонымен қатар «Комсток күміс кен орындарының тарихы» атты кішкентай нұсқасын, қағазға оралған нұсқаулық ретінде, құрлықтағы пойызбен сатуға шығарды. Басты кітап Вирджиния-Ситиде асыға күтілді және Тынық мұхитының жағалауында жақсы сатылды, бірақ шығыста сату көрсеткіштері көңіл көншітпейтін болды. ДеКвилл күткендей қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізе алмады және тағы он жеті жыл бойы «Энтерпрайз» газетінде жұмыс істеді.

Кейінгі жұмыстар

1880-жылдардың басында Комсток кенішіндегі ірі күміс өндіру операциялары аяқталып, Вирджиния қаласының халқы қарқынды түрде азая бастады. ДеКуилл бұрынғыдай жақсы жазушы болып қалды, алайда, екі жағалауда да жариялануға материалдар берді, Майрон Энджелдің «Невада тарихы» (Томпсон және Вест, 1881) кітабына үлес қосты және 1884 жылы «Британ энциклопедиясының» 10-шы басылымы үшін Невада туралы мақала жазды. 1893 жылы «Энтерпрайз» газеті жабылды. ДеКуилл Вирджиния қаласында бірнеше жыл қалды, Юта штатындағы газетке тілші болып жұмыс істеді және екі жағалаудағы басылымдарға материалдарын ұсынды. 1890-жылдардың соңында денсаулығы нашарлап, Айова штатындағы Батыс Либертиге оралды, онда 1898 жылдың 16 наурызында қайтыс болғанға дейін қызымен бірге тұрды.

Мұра

Журналист және автор ретінде Дэн Де Куилл америкалықтардың Невададағы оқиғаларды түсінуіне және 19-ғасырдың соңында Комсток кенінен алынған зор байлықтарды игеруіне зор үлес қосты. Юморист ретінде ол сондай-ақ Жабайы Батыс жырларына маңызды үлес қосты. Вирджиния-Ситинің өркендеген кезеңінде Де Куилл Тынық мұхитының жағалауындағы ең көп оқылатын журналистердің бірі болды, себебі оның өткір әзілі және Комсток кенінен алынған оқиғалардың маңыздылығын техникалық емес тілмен түсіндіру қабілеті болды. 19-ғасырдың соңғы жартысында Америка Құрама Штаттарында гүлденген юмор стилін Де Куилл, Артемус Уорд, Орфей С. Керр, Петролеум В. Насби, Майор Джек Даунинг және, ең бастысы, Марк Твен бөлісті. Кейіннен Американың осы типтегі юморға деген құштарлығының себебі Америка Азамат соғысынан кейінгі ұлттық психологиялық қажеттілік, Президент Авраам Линкольннің қазасынан туған қайғы және Батыстағы өнеркәсіптік дамудың қиындықтары болды деген теория пайда болды. Вирджиния-Ситидің тарихына қызығушылық 20-ғасырда да жалғасты. Қала танымал туристік орынға айналды, оның бірегейлігі – «Энтерпрайз» газеті орналасқан ғимарат және онда Де Куилл, Марк Твен, Брет Харт және басқа да шекара журналистері қолданған үстел. 1946 жылы «Alfred A. Knopf» баспасы Калифорнияның жүз жылдығына орай Калифорния штатының алғашқы күндерін көрсететін, бірақ табу қиын болған бес кітапты қайта басып шығаратынын хабарлады. Тізімдегі алғашқы кітап – Де Куиллдің «Зор табыс тарихы». Редактор Оскар Льюис 1947 жылы жарық көрген «The Big Bonanza» кітабына «Кіріспе» ретінде Де Куиллдің өмірбаянын жазды. 1950 жылы Де Куилл Дункан Эмрих жинап, редакциялаған және «Vanguard» баспасында жариялаған «Комсток табысы» атты Батыс Америкасының антологиясында ұсынылды. Соңғы кезде Ричард А. Дуйер және Ричард Э. Лингенфелтер «Дэн де Куилл, Вашо алып» атты кітап жариялады. Биография және антология, оның журналистикасының толық жинағы және барлық жазбаларының тізімі («Невада университетінің баспасы», 1990). Ағылшыз тілінің профессоры Лоуренс И. Беркоу Де Куиллдің ең жақсы туындыларын жинап, 1990 жылы «Станислаустың шайқас аты: әңгімелер мен эсселер» («Айова университетінің баспасы») деп жариялады. 1994 жылы Де Куилл Невада жазушылардың Даңқ залына енгізілді. 2005 жылы Де Куиллдің «The Big Bonanza» шығармасы «The Big Bonanza» атты жаңа американдық операның негізі ретінде пайдаланылды, музыкасын Моника Хоутон, либреттосын Джон Кристенсен жазды.