Кіріспе

Кубалық румбаның субжанры Guaguancó (ɡwaɣwaŋˈko) – соқпалы аспаптар, дауыс және биді үйлестіретін кубалық румбаның бір түрі. Оның екі негізгі стилі бар: Гавана және Матансас.

Кляв

Румба-клаве – гуагуанкода қолданылатын негізгі үлгі (бағыттама үлгісі). 4/4 өлшеміндегі румба-клавені гуагуанко үшін қалай жазу керектігі туралы пікірталас болып тұрады. Іс жүзінде үшінші және төртінші соққылар көбінесе музыкалық нотацияға дәл сәйкес келмейтін ырғақтық орындарға түседі. Екі реттік импульстардың орнына үш реттік импульстар қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, клаве соққылары кейде үш реттік немесе екі реттік "торға" сыймайтындай ығыстырылады. Сондықтан көптеген вариацияларға болады.

Гуагуа

Гуагуа үлгісі (палитос немесе каскара деп те аталады) клавенің барлық соққыларын өз ішінде қамтиды.

Бесінші

Келесі тоғыз тактіден тұратын үзінді Los Muñequitos de Matanzas (1988) тобының "La polémica" гуагуанкосынан алынған. Бұл бөлім негізгі ойнау тәсілдері (А, В, С) арасында ауысады. А бөлімі – Солтүстік Америкада белгілі болғандай, негізгі құлыптау немесе серуендеу. Ол бір клаве (такт) ұзақтығын қамтиды. Баламалы фраза (В) да бір такттан тұрады. Үшінші бөлімнің (С) негізі болып табылатын қарсы соққылар метрге қайшы келеді. Құлыптау мен қарсы соққыларды кезектестіру арқылы бишенші (quinto) бірнеше клаве циклдары бойынша кеңейіп, жиырылатын үлкен ритмикалық фразаларды жасайды. Ұлы Los Muñequitos quintero Jesús Alfonso (1949–2009) осы құбылысты "бір адам тойда мас болып, біразға сыртқа шығып, содан кейін қайтадан ішке кіргендей" деп сипаттаған.

Ән

Гуагуанко термині бастапқыда он тоғызыншы ғасырдың соңы мен жиырмасыншы ғасырдың басында пайда болған баяндау ән стиліне (coros de guaguancó) қатысты. Рохелио Мартинес Фуре былай дейді: «Ескілердің пікірінше, гуагуанко – бұл әңгіме». Гуагуанко әні көбінесе әншінің мағынасыз буынды айтуымен басталады, бұл диана деп аталады. Ларри Круктың сөзіне сәйкес, диана маңызды, себебі ол «алғашқы хорлық қайырманы да қамтиды. Жетекші әнші хорлық бөлімдерге фраза немесе мотив ұсынады, немесе олар жаңа, бірақ байланысты материал ұсына алады. Параллель гармониялар әдетте мелодиялық сызықтың үстінде немесе астында құрылады, ең көп қолданылатыны – үшінші, алтыншы және октавалар». Сондықтан гуагуанконың басталуын диананы орындаушы әнші бастайды. Одан кейін ол ағымдағы румбаны («децимар»; исп. : он жолдан тұратын шумақтар жасау) ұстап тұру себебін айтып, сөздерді импровизациялай бастайды. Әннің куплетерінде бесінші ойыншы (quinto) жетекші әншіге бағынышты бола тұра, керемет шығармашылық көрсете алады. Әншінің үзілісінде, әдетте бір немесе екі тактқа созылатын табиғи үзілістерде, бесінші ойыншы «бос орындарда» қысқа фразаларды ойнай алады. Әннің хоры (немесе монтуно бөлімі) басталғаннан кейін, бесінші ойыншының фразалары жетекші әншіге қарағанда бишілермен көбірек байланысады.

Билеу

Гуагуанко – еркек пен әйел арасындағы жыныстық бәсекелестікке арналған афрокубалық жұптық би. Еркек серігіне жамбас сүйегімен бір рет ұрып, "ұстауға" тырысады. Бұл эротикалық қозғалыс вакунао (вакцинация немесе нақтырақ айтқанда инъекция) деп аталады, бұл қозғалыс юка және макута [билерінен] шыққан, жыныстық қатынасты бейнелейтін ишара. Вакунао қол немесе аяқпен жасалатын кенеттен қозғалыс арқылы да білдіріледі. Квинто көбінесе вакунаоға баса назар аударады, әдетте клавенің бір циклын қамтитын фразаның аяқталуы ретінде. Әйелдер юбканың екі шетін ұстап, денелерінің жоғарғы және төменгі бөліктерін қарама-қарсы қозғалыспен сүйкімді қозғайды, музыканың ырғағымен үйлестіре отырып, юбканы "ашып", "жабады". Еркек, квинтоның әсерімен, қиялға толы (көбінесе кері метрикалық) қадамдармен әйелдің назарын ауыртпаққа тырысады, осылайша "инъекция" жасауға дайындыққа жетеді. Әйел тез бұрылып, юбканың екі шетін біріктіреді немесе жамбас аймағын қолымен (ботао) жауып, "инъекцияны" символдық түрде тоқтатады. Көбінесе еркек биші серігін "ұстауға" жете алмайды. Би көңілді және жақсы тілекпен орындалады, – дейді Дэвид Пеньялоса. Вернон Боггс әйелдің "бидегі шеберлігі – еркекті азғыру қабілеті мен оның вакунаосына тигізбеу үшін шеберлікпен қимылдауында" екенін айтады. Квинтоның соққыларының және еркек бишінің қадамдарының үлгілері кейде бірдей, ал кейде қиялға толы болып келеді. Квинто ойнаушысы бишінің үнемі өзгеріп отыратын қадамдарына жауап ретінде фразаларды дереу ауыстыра білуі керек.

Таңдалған дискографиясы

Әндер мен билер (Conjunto Clave y Guaguancó) Xenophile CD 4023 (1990). Déjala en la puntica (Conjunto Clave y Guaguancó) Egrem CD0211 (1996). Рапсодия румбера (El Goyo) Egrem CD 0121 (1995). Мерейтой (Tata Güines) Egrem CD 0156 (1996). Гуагуанко, 1-том (Los Muñequitos [Grupo Guaguancó Matancero], Papin) Antilla CD 565 (1956, 1958). Гуагуанко, 2-том (Los Muñequitos [Grupo Guaguancó Matancero], Papin) Antilla CD 595 (1958). Rumba caliente (Los Muñequitos) Qbadisc CD 9005 (1977, 1988). Vacunao (Los Muñequitos) Qbadisc CD 9017 (1995). Ito iban echu (Los Muñequitos) Qbadisc CD 9022 (1996). Rumberos de corazón (Los Muñequitos) Pimienta CD 566 2 (2003). Tambor de fuego (Los Muñequitos) BIS CD 296 (2007). D’palo pa rumba (Los Muñequitos) BIS CD 745 (2009). Ой, тыңдаңыз… guaguancó (Los Papines) Bravo CD 105 [көрсетілмеген]. Құрмет әріптестеріме (Los Papines) Vitral CD 4105 (1989). Куба барабандары (Los Papines) Bárbaro CD 239 (1995). Papines en descarga (Los Papines) Orfeón CD 16181 (2001). Siguen OK (Los Papines) Egrem CD (2004). El tambor de Cuba (Chano Pozo) Tumbao CD жинағы 305 (1947). Драмдар мен әндер [Changó] (Mongo Santamaría) Vaya CD 56 (1954). Афро тамырлар [Yambú, Mongo] (Mongo Santamaría) Prestige CD 24018 2 (1958, 1959). Гаванадағы фестиваль (Ignacio Piñeiro) Milestone CD 9337 2 (1955). Patato y Totico (Patato Valdés) Verve CD 5037 (1968). Authority (Patato Valdés) LPV CD 103 (1976). Ready for Freddy (Patato Valdés) LPV CD 104 (1976). Ritmo afro cubano (Carlos Vidal Bolado) 7, 8 бет SMC 2520 78 айналымдық грампластинка (шамамен 1949). El callejón de los rumberos (Yoruba Andabo) PM CD DM203 (1993). Гуагуанко афро-кубалық (Alberto Zayas) Panart 2055 (1955, 1956).