Кіріспе

2005 жылы Канзас штаты білім беру кеңесінің тыңдаулары

Канзастағы эволюция жөніндегі тыңдаулар – АҚШ, Канзас штаты, Топека қаласында 2005 жылдың 5-12 мамыр аралығында Канзас штаты білім беру кеңесі мен оның Мемлекеттік ғылым тыңдау комитеті ұйымдастырған, штаттың мемлекеттік орта мектептерінде эволюция мен өмірдің пайда болуы қалай оқытылатынын өзгерту мақсатында өткен бірнеше тыңдау болды. Тыңдауларды Білім беру кеңесі «дауды оқыту» әдісі арқылы ғылым сабақтарына интеллектуалды дизайнды енгізу ниетімен ұйымдастырды. Тыңдаулар мемлекеттік білім берудегі жаратылыс және эволюция мәселелерін көтерді, интеллектуалды дизайн қозғалысының барлық маңызды қатысушылары оған қатысты, бірақ интеллектуалды дизайнның жақтастары жасаған эволюция ғылыми және ғылым білімі салаларында кең талқылауда екені туралы талапқа сенімділік бермеу қаупінен ғылыми қауым оны бойкоттады. Интеллектуалды дизайн қозғалысының орталығы – Discovery Institute, Канзас штаты білім беру кеңесінің кейін Мемлекеттік ғылым тыңдау комитетінің наразылығына қарамастан қабылдаған Эволюцияны сын тұрғысынан талдау оқу жоспарын насияттау арқылы тыңдауларды бастауда маңызды рөл атқарды, сондай-ақ кеңеске консервативті республикалық кандидаттарды сайлау үшін үгіт жүргізді. «Ғылым үшін Канзас азаматтары» атты жергілікті ғылымды қолдайтын топ, ғалымдардың қатысуы тыңдауларға заңсыздық сыйлайтынын айтып, тыңдауларды бойкоттауға ұйымдастырды және оларды «көрімдік сот» деп айыптады. Канзас штаты білім беру кеңесінің мүшесі Кэти Мартин тыңдаулардың басында: «Эволюция жалған екені дәлелденді. Интеллектуалды дизайн (ID) ғылыми негіздемеге және нақты фактілерге сүйенеді» деді. Тыңдаулардың соңында ол эволюцияны «дәлелденбеген, тіпті жиі жоққа шығарылған» теория деп мәлімдеді. «ID теологиялық салдарға ие. ID қатаң түрде христиандық емес, бірақ теистік», - деп мәлімдеді Мартин. Ғылыми қауым интеллектуалды дизайнды ғылым ретінде оқытуға қарсы, мысалы, АҚШ Ұлттық ғылым академиясы «Жаратылысшылдық, интеллектуалды дизайн және өмірдің немесе түрлердің пайда болуына үстінен араласу туралы басқа да талаптар ғылым емес, өйткені оларды ғылымның әдістерімен тексеруге болмайды» деген саясат мәлімдемесін жариялады. (Интеллектуалды дизайсты нақты түрде қабылдамайтын ғылыми қоғамдардың тізілімін қараңыз).

2007 жылдың 13 ақпанында Кеңес 2005 жылы қабылданған түзетілген ғылыми стандарттарды 6-4 дауыспен қабылдамады.

Өмірбаян

Бұл тыңдаулар Discovery Institute интеллектуалды жобалау науқанының бірқатар шараларының бірі болды, олар консервативті христиандық сенімдерге сәйкес келетін жаңа ғылым білім беру стандарттарын орнатуға тырысты, штат және бүкіл елде, сондай-ақ ғылым біліміндегі нақты ғылымның басымдығын кері қайтаруға ұмтылысты, әсіресе олар атеистік деп есептеген эволюцияның ғылыми теориясын, олардың діни сенімдерімен тікелей қарама-қарсы келетін. 2004 жылы Канзас штатының Білім беру кеңесінің сайлауы діни консерваторларға 6:4 көпшілікті берді. 2005 жылы Канзас интеллектуалды жобалау желісі мен Discovery Institute ықпалымен, кеңес жоғары мектептерге арналған жаңа ғылым стандарттарын іздестірді. Түзетулер эволюцияны оқытудан алып тастаған жоқ, бірақ оны Discovery Institute-тің «Дауды оқыту» науқанына сәйкес, күдік тудыратын және даулы теория ретінде ұсынды. Жаңа стандарттар интеллектуалды жобалауды институттың Эволюцияны сындық талдауы арқылы эволюцияға балама ретінде көрсетті. Кеңес мүшесі Конни Моррис салық төлеушілердің қаражатымен шығарылатын хабарламаны сайлаушыларға жіберіп, эволюцияны «ескі ертегі» деп атады және оны «Құдайға қарсы үстемдік пен мақтандылықпен» қорғады. Өзін Жаратылыстың сөзбе-сөз түсіндіріліміне сенедін христиан ретінде сипаттаған Моррис эволюцияның «биологиялық, генетикалық, математикалық, химиялық, метафизикалық және т.б. тұрғысынан мүлдем мүмкін емес» екенін жазды. Интеллектуалды жобалау желісі бастапқыда ғылым стандарттарына 20 беттен астам түзетулер ұсынды. Олардың ұсыныстарын Білім беру кеңесі тағайындаған ғылым стандарттары комитеті (Канзас ғалымдары мен педагогтарынан құралған) қабылдамады, сондай-ақ ұсынылған түзетулерді қараған 12 тәуелсіз ғалым да қабылдамады. Әр тараптан интеллектуалды жобалау немесе эволюция бойынша куәлік беру үшін куәгерлерді шақыруға рұхсат етілді, ал Канзас салық төлеушілері жол шығындарын төледі. Ғылыми қауым кеңінен қатысудан бас тартты. Интеллектуалды жобалауды қолдайтын топ, Интеллектуалды жобалау желісі, 22 куәгерді шақырды. Олардың арасында ғалым емес адамдар да, сондай-ақ биология саласында кәсіби тәжірибесі жоқ ғалымдар да болды.

Жаңа стандарттарға қолдау көрсету

Ақылды дизайн қозғалысының орталығы – Discovery Institute және оның Ғылым мен Мәдениет орталығы Канзастағы эволюция жөніндегі тыңдауларды өткізуде маңызды рөл атқарды, біріншіден, ID жақтастарының кеңеске өтуіне қолдау көрсетіп, кейіннен «Талқылауды оқыту» шешімін күштеу үшін белсенді лоббилеу арқылы. «Талқылауды оқыту» – бұл Discovery Institute-тен бастау алған, АҚШ мемлекеттік мектептеріндегі ғылым оқу бағдарламасына ақылды дизайнды енгізуді және ғылымды «әдістемелік натурализмнен» айырып, оны «теистік реализммен» алмастыру арқылы табиғаттан тыс түсіндірулерге жол беру үшін ғылымды қайта анықтауға бағытталған даулы саяси науқан. «Талқылауды оқыту» жақтастары эволюцияны «дағдарыстағы теория» ретінде көрсетеді. Канзас штатының Білім беру кеңесіне өзіндік ғылыми стандарттарды ұсынумен қатар, сондай-ақ Эволюцияны сынамалы түрде қарастыру жоғары сынып оқу жоспарымен бірге Discovery Institute институтының серіктесі доктор Филип С. Скеллдің Білім беру кеңесіне жазған хатын ұсынуға қатысты. Ақылды дизайның белгілі жақтасы доктор Скеллдің кеңеске жолдаған хатында «Талқылауды оқыту» тәсілінің күн күтпес пайдасы, сондай-ақ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі ретіндегі оның құзыреттері айтылды, бірақ Ұлттық ғылым академиясы «Талқылауды оқыту» шешіміне де, ақылды дизайн тұжырымына да қарсылық білдірген болатын. Ақылды дизайнының жақтастары Джон Х. Калверт, заңгер және Intelligent Design Network, Inc. бас директоры, және Уильям С. Харрис, доктор, Калвертпен бірге «Ақылды дизайн: Эволюцияға ғылыми балама» (National Catholic Bioethics Quarterly, Autumn 2003) атты мақаланың авторы, жаңа стандарттарды қабылдауға ықпал етті, оның ішінде Фактілер мен құқықтық қорытындылардың ұсыныстарын және көптеген басқа құжаттарды ұсынды. Екеуі де ақылды дизайн қозғалысының белсенді қатысушылары. Discovery Institute стипендиялары тыңдаулар туралы ақпаратты БАҚ арқылы жариялап, өз ойларын көпшілікке жеткізді. Институттың вице-президенті және бағдарлама директоры Стивен С. Мейер «Fox News» телеарнасының «The Big Story with John Gibson» бағдарламасында Ұлттық ғылым білім беру орталығының атқарушы директоры Эвгения Скоттпен пікірсайыс жасады. Мейер институттың эволюция туралы пікірталас діни идеяларды мемлекеттік мектептерге енгізу үшін жасалған амал емес, эволюция дағдарыстағы теория және студенттерге қазіргі уақытта эволюция бойынша ғылыми дау жоқ деген қате ақпарат беріліп жатыр деген ойын жеткізуге тырысты. Ұсынылған өзгерістерді штаттық ғылым оқу бағдарламасын қарастыратын 26 мүшесінің көпшілігі қолдамады.

Шешім

2005 жылғы 8 қарашада Білім беру кеңесі ғылым оқушыларына Дискавери институтының ұстанымдарымен үйлесімді түрде эволюция құдайлық немесе теистік бастауды жоққа шығара алмайтынын, эволюцияның өзі факт емес, тек теория екенін және оның дағдарыста екенін, сондай-ақ интеллектуалды дизайн эволюцияға қолданылатын балама ретінде қарастырылуы тиіс екенін тапсырды.

Нәтиже

Канзас штатының білім беру кеңесі 2005 жылдың 9 тамызында мектеп ғылым стандарттарында эволюцияға қатысты сынды күшейту үшін 6:4 дауыспен шешім қабылдады, бірақ соңғы дауыс беруге дейін стандарттарды тәуелсіз ғалымға қарауға жіберуді ұйғарды. Стандарттар 2005 жылдың 8 қарашасында соңғы бекіту алды. Жаңа стандарттар 6:4 дауыспен мақұлданды, бұл кеңестегі діни консерваторлардың құрамын көрсетеді. 2006 жылдың шілдесінде Стандарттар кеңесі «негіздемелік мәлімдеме» жариялады, онда қазіргі ғылым оқу бағдарламасының стандарттарына интеллектуалды жоба енбегендігі айтылды. Стандарттарды сынға алған ғалымдар кеңестің мәлімдемесінде «Дискавери институты мен Интеллектуалды дизайн желісінің интеллектуалды дизайн стандарттарға енбеді деген науқандық позициясын қолдайтын маңызды редакциялық түзетулер» бар екенін мәлімдеді. Сондай-ақ, стандарттар «оқушылар интеллектуалды дизайн туралы білуі керек және оның мазмұны стандарттарда болуы тиіс» екенін, ал интеллектуалды дизайнға қатысты дауды ғылыми дау ретінде көрсетіп, басым ғылыми көзқарасты жоққа шығарғанын айтты. Канзас штаттық мектептердің ғылым стандарттарын қабылдауда Огайо штатына қосылды. Басқа штаттар эволюцияға балама көзқарастарды оқытудан бас тартқан кезде, Оклахома штатының өкілдер палатасы 2006 жылдың 2 наурызында мектептерді өмірдің пайда болуына қатысты балама көзқарастармен таныстыруға шақыратын «Дискавери институтының» тілі бар заң жобасын қабылдады. Халықтың реакциясы интеллектуалды дизайндың пародиязы – Пастафариандық (Ұшқан спагетти монстрына табыну) құруын қамтыды. Оның негізін қалаушы оны шығу тегі туралы «үшінші» теория ретінде ұсыну керектігін айтып, егер ол енгізілмесе және интеллектуалды дизайн енгізілмесе, заңдық шаралар қолдануға дайын екенін мәлімдеді. 2006 жылдың 1 тамызында «Эволюцияның сындық талдауы» сынып стандарттарын мақұлдаған 6 консервативті республикашылдың 4-і алғашқы сайлауда мандаттарын жоғалтты. Губернатор Кэтлин Себелиус қолдауымен орын алған орташа республикашылдар мен либералды демократтар 2005 жылғы мектеп ғылым стандарттарын жоюға және бұрынғы кеңес қабылдамаған Мемлекеттік ғылым тыңдау комитеті ұсынған стандарттарды қабылдауға уәде берді. Мандаттан айырылған консерватор Конни Моррис штаттың солтүстік-батыс бұрышындағы Сент-Францис қаласынан «либералды БАҚ-ты» өзінің жеңілісіне кінәлады, «либералды мүмкіндік іздеушілер» «адамдарды жамандауға, олардың отбасыларына, беделіне, бизнесіне, қауымдастығына және мемлекетіне зиян келтіруге» қарсы емес екенін айтты. Ол жаңа мүшелер ант бергеннен кейін, келесі қаңтарда Басқарма қолданыстағы стандарттарды жойып, «мемлекеттік мектептер балаларды біз жай ғана хаотикалық, кездейсоқ мутанттар екенімізді үйретеді» деп жаңаларын қабылдайды деп күтті. 2007 жылдың 13 ақпанында Басқарма 2005 жылы қабылданған ғылыми стандарттарды 6:4 дауыспен қабылдамады. Ғылымның анықтамасы тағы да «әлемде байқалған құбылыстардың табиғи түсіндірмелерін іздеу» ретінде қайта жаңартылды.