Инуит әйелдерінің дәстүрлі пышағы – ulu. Жандықтарды терілеу, шаш қию, тамақ дайындау сияқты көп мақсатта қолданылады. Материалдары: мүйіз, сүйек, тас.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Инуиттер, юпиктер және алеут әйелдерінің көп мақсатты дәстүрлі пышағы – көп мақсатты пышақ.
Traditional all purpose knife of Inuit, Yupik and Aleut women
an all purpose knife
Улу (көпше түрі: улют; кейде "әйел пышағы" деп те аталады) – инуиттер, инупиаттар, юпиктер және алеут әйелдері дәстүрлі түрде қолданатын көп мақсатты пышақ. Ол жануар терісін сыпыру және тазалау, бала шашын кесу, тағам дайындау, тіпті иглу салу үшін қолданылатын қар мен мұз кесектерін кесу сияқты алуан түрлі қолданыстарда пайдаланылады.
An ulu (; plural: uluit; sometimes referred to as 'woman's knife') is an all purpose knife traditionally used by Inuit, Iñupiat, Yupik, and Aleut women. It is used in applications as diverse as skinning and cleaning animals, cutting a child's hair, cutting food, and sometimes even trimming blocks of snow and ice used to build an igloo.
Материалдар
Дәстүрлі түрде улу карибу мүйізінен, мускак мүйізінен немесе морж сүйегінен жасалған тұтқасымен және шиферден жасалған кесу бетімен жасалатын, себебі Арктикада металл балқыту технологиясы болмаған. Тұтқа сүйектен ойылып жасалатын, ал кейде қолда бар болса, ағаштан да жасалатын. Улухактоқ ("улу жасауға материал бар") сияқты кейбір аймақтарда, Солтүстік-Батыс территорияларда, кесу бетіне мыс пайдаланылды. Қазіргі заманғы улу әлі де көбінесе карибу мүйізінен жасалған тұтқасымен жасалады, бірақ жалаң әдетте болаттан жасалады. Болат көбінесе қол пиласын немесе ағаш пиласын сатып алып, жалаңды қажетті пішінге кесу арқылы алынады. Виктория аралының мыс инуиттері улу жалаңдарын жасау үшін өндіріп алған мысты қолданды. Шифер мен мыс жетіспеген кезде, кейбір инуиттер жалаңдар үшін кит қабыршақтарын немесе сүйекті пайдаланды. Улу төрт ерекше стильде келеді: инупиат (немесе Аляскалық), канадалық, калааллит (Батыс Гренландиялық) және тунумиит (Шығыс Гренландиялық). Инупиат стиліндегі улуда жалаңның ортасы кесіліп алынған, ал жалаңның екі ұшы тұтқаға бекітіледі. Канадада жалаң көбінесе ортадағы бір сабау арқылы тұтқаға бекітіледі. Канада Арктикасының батыс аймақтарында улу жалағы үшбұрышты болып келеді, ал шығыс Арктикада жалаң ұштары сүйір болады. Улудың пішіні күшті қалыпты пышаққа қарағанда жалаңның ортасына жинақтауға мүмкіндік береді. Бұл улуды сүйек сияқты қатты заттарды кесу кезінде қолдануды жеңілдетеді. Ұлумен табақ немесе тақта үстінде кескен кезде қолданылатын тербеліс қозғалысы кесілген тағамды бекітеді, сондықтан улуды бір қолмен пайдалану оңай (қарсылығында, дәстүрлі стейк пышағына бұранда қажет). Улу кейде бастапқы мақсатынан өзгеше мақсаттарда қолданылады. Арктикадағы мәдени символизміне байланысты, олар спорт немесе білім салаларында маңызды жетістіктерге жеткен адамдарға сый ретінде табыс етіледі. Атап айтқанда, Арктикалық қысқы ойындардағы жеңімпаздарға кәдімгі медальдің орнына улу пішіндес медальдар тапсырылады. Улу сонымен қатар білім беру ресурсы ретінде қолданылады, өйткені оны геометрияны, циркумполярлық халықтардың тарихын, инуит әйелдерінің рөлін, инуит мәдениетін түсінуді және дәстүрлі құралдарды қолдануды үйретуде пайдалануға болады.
Traditionally the ulu was made with a caribou antler, muskox horn, or walrus ivory handle and slate cutting surface, due to the lack of metal smelting technology in the Arctic. The handle could also be carved from bone, and wood was sometimes used when it was available. In certain areas, such as Ulukhaktok ("where there is material for ulus"), Northwest Territories, copper was used for the cutting surface. The modern ulu is still often made with a caribou antler handle but the blade is usually made of steel. The steel is often obtained by purchasing a hand saw or wood saw and cutting the blade to the correct shape. The Copper Inuit of Victoria Island used copper they mined to make ulu blades. When slate and copper were scarce, some Inuit turned to whale baleen or ivory for the blades. The ulu comes in four distinct styles, the Iñupiat (or Alaskan), Canadian, Kalaallit (West Greenlandic) and Tunumiit (East Greenlandic). With the Iñupiat style ulu, the blade has a centre piece cut out and both ends of the blade fit into the handle. In Canada, the blade more often is attached to the handle by a single stem in the centre. In the western areas of the Canadian Arctic, the blade of the ulu tends to be of a triangular shape, while in the eastern Arctic, the ends of the blade tend to be more pointed. The shape of the ulu ensures that the force is centred more over the middle of the blade than with an ordinary knife. This makes the ulu easier to use when cutting hard objects such as bone. Because the rocking motion used when cutting on a plate or board with an ulu pins down the food being cut, it is also easier to use an ulu one handed (a typical steak knife, in contrast, requires a fork). Uluit are sometimes used for purposes other than their original intent. Because of their cultural symbolism throughout the Arctic, they are sometimes presented to people who have accomplished significant achievements in fields such as sports or education. Specifically, the Arctic Winter Games presents ulu shaped medals to successful athletes, acting in place of a regular medal. Uluit are also used as an educational resource, as they can useful in teaching geometry, the history of circumpolar peoples, the role of Inuit women, an understanding Inuit culture, and traditional tool use.
Заңдық
Кейбір елдер, Канада да соның ішінде, пышақтың жалпағы сапқа перпендикуляр орналасқан пышақтарды (әсіресе "итеру пышақтарын" пайдалануды шектеу мақсатында) ұстауға немесе алып жүруге тыйым салады. Дегенмен, Қылмыстық кодекс бойынша қабылданған ережелер "үндістердің "улу" пышағын" осы тыйымнан ерекше босатады. АҚШ-та "улу" пышақтары коммерциялық авиарейстерде қол жүгінде тасымалдануға рұқсат етілмейді, бірақ тіркелген жүкте тасымалдауға болады.
Some countries, including Canada, prohibit the possession or carrying of knives where the blade is perpendicular to the handle (intended to limit the use of so called "push daggers"). However, regulations passed under the Criminal Code specifically exempt the "aboriginal 'ulu' knife" from this prohibition. In the United States uluit are not allowed on commercial airline flights as carry on luggage, though they can be in checked baggage.