Кіріспе

Неміс теологы және физигі Фрайбергтік Теодорик (/θ//i/'/ɒ//d//ər//ɪ//k/; шамамен 1250 – шамамен 1311) – доминикандық орденнің неміс мүшесі, теолог және физик. 1293 жылы ол Доминика орденінің провинциалы болып тағайындалды, бұл Ұлы Альберттің бұрынғы қызметі еді. Ол өзінің қызметі мен жазбалары негізінде орта ғасырдың көрнекті философтары мен теологтарының бірі саналады.

Ерте өмір

Теодорих өмірінің басында-ақ доминикандық монахқа айналды және шамамен 1271 жылы Фрайбергтегі жергілікті монастырда оқыды және дәріс берді (Teske 2003). Ол Ұлы Альберт (1193–1280) (Fuhrer 1992) тұсында өмір сүрді және оның ықпалында болды. Бұл дәуірдегі басқа философтар да Альберттің жолын қуғанмен, Теодорик Альберттің қызығушылықтарының кеңдігіне ең айқын бейімділік танытты (Fuhrer 1992). Альберттің өмірінің мерзіміне қарағанда, Теодорих Альберттің мансабы аяқталар тұсында әлі жас болған болуы мүмкін, ал Теодорих Альбертпен кездесіп, одан оқыған-оқымағаны туралы нақты айтуға болмайды. Орта ғасырлық құжаттарда оған «магистр» атағы берілген, бұл оның жоғары білім деңгейіндегі университеттік дайындығының жоғары болғанын көрсетеді (Fuhrer 1992).

Карьерасы мен алғашқы еңбектері

Фрайбергте біраз уақыт оқығаннан кейін, ол 1272–1274 жылдар аралығында Парижге оқуға барды (Gillispie 2008), бірақ кіммен оқығанын білмейміз. М. Л. Фюрер аударған «Ақыл және түсінікті туралы трактат» атты кітабында Фюрер трактаттың екінші бөлігінде Теодорихтың Париждегі «қасиетті ұстаз» туралы айтқандығын жазады. Фюрер Генрих Генттің студенттері оны «doctor solemnis» деп атағанын айтады, бірақ олардың бір-бірімен кездескеніне немесе танысқанына нақты сенімді болу мүмкін емес дейді. Содан кейін Теодорих Парижге қайтып келгенге дейін Германияға біршама уақытқа оралды. Мұнда ол 1281 жылы «Сөйлемдер» бойынша лекцияларын бастады (Pasnau 2010). Парижде қанша уақыт болғаны нақты белгісіз, бірақ 1293 жылы Вюрцбургтегі доминикан монастырының преоры болып тағайындалғаны туралы мәлімдеме бар (Fuhrer 1992). Басқа дереккөздер оның 1293 жылы Тевтония провинциясының провинциалы болып тағайындалғанын көрсетеді (Somerset, Fiona 1998). Теодорих содан кейін Германия провинциясының провинциалдық басшысы болып тағайындалды, бұл лауазымға бұрын Альберт Ұлы ие болған (Pasnau 2010, Fuhrer 1992). Шамамен 1296 және 1297 жылдары ол Парижде «теология магистрі» болып тағайындалды, онда ол 1300 жылға дейін сабақ берді (Teske 2008). Теодорих XIII ғасырда магистр атағын алған екі немістің бірі болды (екіншісі – Абертус Магнус). Теодорихтің соңғы лауазымы 1310 жылы Германияның провинциалдық викариі болды (Gillispie 2008). Оның аты осы уақыттан кейін ешқандай құжатта кездеспейді.

Теология

Теодориктің теологиялық еңбектері көбінесе неоплатоникалық, ал оның дүниежүзілік философиялық еңбектері көбірек аристотельдік болып келеді. Дитрих Тома Аквинмен кейбір метафизикалық мәселелер бойынша келіспеді және Аквиннің белгілі бір еңбектеріне қарсы жазған сияқты. Ол 10 жас кіші Мейстер Экхартқа едәуір әсер етті, негізінен "De visione beatifica" (Бақытты көру туралы) және "De intellectu et intelligibili" (Ақыл мен түсінікті туралы) трактаттары арқылы. Оның трансценденттіктер туралы теориясы Экхарттың negatio negationis теориясын ашып көрсетті. Ол тіпті өзінің privatio privationis тұжырымдамасында да жалпы privatio-ны анықтайтын теріс моментті баса көрсетті. Орта ғасыр философиясына оның ерекше үлесі – Аристотельдің "агент ақыл" ұғымымен және Августиннің abditum mentis (яғни жанның құпиясы немесе жасырын орны) ұғымымен тең келетін жан теориясы болды. Агент ақыл теориясы бойынша, білгенде ақыл тек пассивті ғана емес, ол өзінің нысанының түсінігін жасау үшін жұмыс істеуі керек, ал бұл түсінік ақылдың пассивті бөлігімен қабылданып, сақталады. Ал жанның құпиясы – жанның негізі, онда Құдайдың бейнесі бейнеленген, адамның рухани шыңы, ол арқылы ол кеңістік пен уақыттан өтеді.

Қазіргі заманғы басылымдар

Opera omnia = Corpus Philosophorum Teutonicorum Medii Ævi, Гамбург, Felix Meiner Verlag, том 1-4:
Бёркхард Мойшиш (ред.), Schriften zur Intellekttheorie, Гамбург, 1977 ж. Руди Имбах, Мария Рита Пагнони Стурлезе, Хартмунд Стеффан және Лорис Стурлезе (ред.), Schriften zur Metaphysik und Theologie, Гамбург, 1980 ж. Жан Даниэль Кавиджиоли, Руди Имбах, Буркхард Мойшиш, Мария Рита Пагнони Стурлезе, Рудольф Рен және Лорис Стурлезе (ред.), Schriften zur Naturphilosophie und Metaphysik. Quæstiones, Гамбург, 1983 ж. Мария Рита Пагнони Стурлезе, Рудольф Рен, Лорис Стурлезе және Уильям А. Уоллес (ред.), Schriften zur Naturwissenschaft. Briefe, Гамбург, 1985 ж.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Фрибергтік Дитрих (1992). «Ақыл және түсінікті туралы трактат», Милуоки: Маркетт университетінің баспасы.