Самурайлардың ар-намысын қорғау құқығы

Кіріспе

Кири суте гомен (斬捨御免 немесе 切捨御免) – самурайлардың ар-намыс кодексінің бір бөлігі. Бұл жапондық сөз феодалдық дәуірдегі жазалау құқығымен байланысты: самурайлардың өздерінің ар-намысын жоққа шығарған төменгі дәрежедегі кез келген адамды ұру және тіпті қылышпен өлтіру құқығы.

Этимология

Kiri sute gomen сөзбе-сөз аударғанда "құрбандықтың денесін кесуге және тастап кетуге рұқсат". Көпшілік пікірге қарамастан, дәл осы термин Эдо дәуірінде тумаған. Тарихи дереккөздерде қолданылған нақты атаулары (打捨) немесе (無礼打) болып табылады.

Шарттар

Құқық өзін-өзі қорғаудың бір бөлігі ретінде анықталғандықтан, kiri sute gomen қатаң ережелер жиынтығына ие болды. Соққы жасау, жасалған қылмысқа дереу жауап ретінде болуы керек еді, яғни, шабуылшы бұрынғы өшпенділік үшін немесе уақыт өте келе біреуге шабуыл жасай алмады. Сондай-ақ, өзін-өзі қорғау құқығы болғандықтан, егер соққы сәтті тисе, одан әрі өлтіруге рұқсат етілмеді. Кез келген адам вакизашимен өзін қорғауға құқылы болды, мұндай жағдай көбінесе жоғары дәрежелі самурай төмен дәрежелі самурайға қарсы осы құқықты қолданған кезде кездесетін, себебі олар әрқашан вакизашимен қаруланған. Әрекет жасаған самурай өзінің ісінің дұрыстығын дәлелдеуге міндетті болды. Жәбірленушіге соққы бергеннен кейін, ол дереу жақын жердегі үкіметтік шенеунікке оқиғаны хабарлауы, оқиғаның өзінің нұсқасын беруі және оны растайтын кем дегенде бір куәгерді ұсынуы керек еді. Содан кейін, өкініш білдірудің шарты ретінде келесі 20 күн үйде өткізілуі күтілді. Бұл талап тіпті оң шешім шыққаннан кейін де сақталды, бірақ бұл өлтіруді тікелей жасаған адамға, немесе егер өлтіру өкіл арқылы жасалған болса, оның жоғары тұрған басшысына қатысты ма, әлі де белгісіз. Сонымен қатар, адам өлтіруге қолданылған қару тергеу қажет болған жағдайда немесе оқиғаның себебі жеткіліксіз болған жағдайда тәркіленіп, 20 күн өткен соң ғана қайтарылатын. Намамуги оқиғасы (кейде "Канагава оқиғасы" немесе "Ричардсон ісі" деп те аталады) – 1862 жылы британдық саудагер Чарльз Леннокс Ричардсонның Сацума доменінің регенті Шимазу Хисамицудың қарулы сүйемелшілерімен Қавасаки маңындағы Намамугидегі жолда өлтірілуінен кейін туған саяси дағдарыс. Еуропалықтар бұл оқиғаның Жапониядағы олардың аумақтық ережелерін бұзғанын айтса, жапондықтар Ричардсон Шимазуға дұрыс құрмет көрсетпегенін және kiri sute gomen ережесі бойынша оны өлтірудің дұрыс екенін мәлімдеді. Британдықтардың өтемақы талап етуі және Сацуманың жауап бермеуі 1863 жылдың тамызында Кагосима қаласын бомбалауға (немесе Англо-Сацума соғысына) әкелді. Тағы бір оқиғада Кураносуке Тода есімді дворянның норимоносын қарапайым адам жолдан өтуге тырысқанда итеріп жіберген. Тоданың күзетшілері кешірім сұрағанмен, шаруа оларды ұятқа қалдырған. Самурай оны жерге лақтырған, бірақ шаруа оған қарсы айқайлап сөйлеуін тоқтатпаған. Тода оны үйірігінен көріп, оны кесуге бұйрық берген. Оқиға туралы хабарлағаннан кейін судьялар Тоданың шешімін мақұлдады және оны кінәлі деп таба алмады. Kiri sute gomen мысалы Хогю Джизо мүсіні туралы әңгімеде де келтірілген. Әкесі kiri sute gomen арқылы өлтірілген бала кейін Кумамотода 100 тас мүсін жасаған.

Because the right was defined as a part of self defence, kiri sute gomen had a set of tight rules. The strike had to follow immediately after the offence, meaning that the striker could not attack someone for a past grievance or after a substantial amount of time. Also, due to the right being self defence, it was not permissible to deliver a further coup de grâce if a blow had been successfully applied. Anyone who was at the receiving end had the right to defend themselves by wakizashi, a situation most common in the case of a higher samurai exercising the right against a lower ranked samurai as those would always carry wakizashi. In any case, the samurai performing the act had to prove that his action was right. After striking down his victim, the user was required to report the incident to a nearby government official, give his version of the facts and provide at least one witness who corroborated it, and he was expected to spend the next 20 days at home as a proof of contrition. The last one applied even after favorable verdict, although it is unclear whether it applied to the physical author of the death or his superior in case the kill was performed by proxy. Moreover, the homicidal weapon could be confiscated if an investigation was necessary or as a warning for a kill whose justification was feeble, and it was only given back after the 20 days. The Namamugi Incident (sometimes known as the "Kanagawa incident" or "Richardson affair") was a political crisis that followed the 1862 murder of British merchant Charles Lennox Richardson, who was killed by the armed retinue of Shimazu Hisamitsu, regent of the Satsuma Domain, on a road in Namamugi near Kawasaki. Europeans protested that the incident violated their extraterritoriality in Japan, while the Japanese argued Richardson had disrespected Shimazu and was justifiably killed under the kiri sute gomen rule. British demands for compensation and failure by the Satsuma to respond resulted in the Bombardment of Kagoshima (or Anglo Satsuma War) in August 1863. Another happening features a nobleman named Kuranosuke Toda, whose norimono was shoved by a commoner trying to cross through. Toda's bodyguard demanded an apology, but the peasant insulted them instead. The samurai then threw him to the ground, but the peasant still started a shouting match. Watching it from his litter, Toda ordered the man to be cut down. After reporting the incident, the judges approved Toda's decision and did not condemn him. An instance of Kiri sute gomen is described in the story of the Hōgyū Jizō statue. A boy, whose father was killed by Kiri sute gomen, made 100 stone statues in later life, in Kumamoto.