Павел мен Сенека арасындағы жалған хаттар

Кіріспе

Жалған хаттар

Пауыл мен Сенеканың хат алмасы, сондай-ақ Пауыл мен Сенеканың хаттары немесе Кіші Сенекаға жолданған хаттар деп белгілі, Пауыл апостолы мен Кіші Сенека арасындағы хаттар жинағы болып табылады. Бұл жинақта Сенекадан 8 хат және Пауылдан 6 жауап бар. Олардың 58-64 жылдары, Рим императоры Нерон билігінде жазылғаны айтылған, бірақ шындығында төртінші ғасырдың ортасында (шамамен 320-380 жылдары) жазылған болуы мүмкін. Ренессансқа дейін бұл хаттар нақты деп есептелді, бірақ 15 ғасырда ғалымдар оларды сынап қарастыра бастады және қазіргі таңда олардың түпнұсқа еместігі, жалған екені анықталды.

Қорытынды және негіз

Пауыл Тарс ертедегі христиан теологы және евангелист болды, ол христиан қауымдарына хаттар жазды және Грек тілінде сөйлейтін Шығыс Жерорта теңізі аймағында көптеген шіркеулер құрды. Кіші Сенека – стоицизмнің ең көрнекті философтарының бірі, император Неронның ұстазы және кеңесшісі, драматург және Рим үкіметінің лауазымды тұлғасы. Олардың арасындағы хат алмасу барлығы он төрт хаттан тұрады (Сенекадан 8, Пауылдан 6), және латын тілінде жазылған. Оның мазмұны шамалы. Бұл хаттардың басым бөлігі екеуінің бір-бірін мақтауынан тұрады; Сенека Пауылды жағымпаздана мақтайды, ал Пауыл да оған тиісінше жауап береді. Ақиқатында, осы хаттардың ең қызықты жағы – олардың бар екендігі: олар Пауылдың көрнекті философ Сенекамен хат алмасуға лайықты, құрметті тұлға екенін, Сенеканың пұтқа табынушы болғанына қарамастан Пауылдың ұлылығын түсінуге қабілетті болғанын және екеуінің дос екенін көрсетеді. Көптеген, бірақ барлық емес, сақталған қолжазбаларда хаттардың кейбіреулеріне жазылған күндер көрсетілген. Мазмұны маңызды болатын жалғыз хат – 64 жылғы 11-ші хат, ол Неронның бастауымен болған деп есептелетін Римдегі Ұлы өрт туралы тікелей айтады, бірақ кінәны христиандарға жабады. Августин Гиппо да осы хат алмасуды қысқаша айтады, сондай-ақ Псевдо Линус та. Стоицизм, эллинистік иудаизм сияқты, христиан дінінің алғы күші ретінде қарастырылды, ол оның ұстанымдары мен терминологиясына әсер етті; мысалы, conscientia ('ішкі тынышсыздық') бастапқыда стоиктердің термині болған, ал стоицизмнің (пұтқа табынушылық) рим дінін сынауы христиандардың өздері үшін де қабылдауға ұмтылған нәрсе болды. Хат алмасу орта ғасырларда латын тілінде оқылатын аймақтарда (Батыс Еуропа, Грек тілінде оқылатын Византия шығысының орнына) тарады және Сенеканың ортағасырлық христиандар арасында жақсы беделге ие болуына ықпал етті. Орта ғасырлардағы авторлар Питер Клунийский, Питер Абелярд және Петрарка бұл хат алмасумен таныс болған сияқты. Орта ғасырлардағы Джованни Колонна және Джованни Боккаччо сияқты бірнеше жазушылар тіпті Сенеканың 65 жылы өзіне қол жұмсамас бұрын христиан дініне толыққанды өткенін, оның ішінде хат алмасудың да әсері болғанын мәлімдеді.

Paul of Tarsus was an early Christian theologian and evangelist, who wrote epistles to Christian communities and founded multiple churches across the Greek speaking Eastern Mediterranean region. Seneca the Younger was one of the foremost philosophers of Stoicism, a teacher and adviser to Emperor Nero, a dramatist, and a Roman government official. The correspondence between them comprises fourteen letters in total (8 from Seneca, 6 from Paul) and is written in Latin. It has little substantive content. It largely consists of the two praising each other; Seneca lavishes flattery on Paul, while Paul responds in kind. Essentially, the main interest of these letters is that they exist at all: they ostensibly demonstrate that Paul was important and respected enough to trade letters with the eminent philosopher Seneca, that Seneca was wise enough to understand Paul's greatness despite being a pagan, and that the two were friends. Many, but not all, surviving manuscripts include dates on some of the letters of the correspondence. The one epistle that does include substantive content is the 11th one dated 64 CE, which directly discusses the Great Fire of Rome allegedly started by Nero but blamed on the Christians. Augustine of Hippo also briefly mentions the correspondence, as does Pseudo Linus. Stoicism, much like Hellenistic Judaism, was considered a precursor to Christianity that helped influence its stances and terminology; conscientia ('conscience') was originally a Stoic term, for example, and Stoicism's criticisms of the (pagan) Roman religion was something Christians were eager to take for themselves as well. The correspondence was in circulation during the Middle Ages among Latin reading areas (Western Europe, rather than the Greek reading Byzantine East), and likely contributed to Seneca having a good reputation among medieval Christians. The medieval authors Peter of Cluny, Peter Abelard, and Petrarch all seem familiar with the correspondence. A few medieval writers such as Giovanni Colonna and Giovanni Boccaccio even claimed that Seneca had outright converted to Christianity before his suicide in 65 CE, partially on the basis of the correspondence.

Ғылыми талдау

Ғалымдардың көпшілігі хат-хабардың жалған екеніне сенеді. Итальяндық тарихшы Марта Сорди осы хаттардың түпнұсқа екенін қолдайды. 15 ғасырдағы Ренессанс дәуірінде күмәншіл талдау хат-хабардың растығына күдік тудырды. Кейінгі ғалымдар нағыз Сенеканың жасамайтын фактілік және хронологиялық қателіктерін анықтады, бірақ Рим тарихын жақсы білмейтін, ғасырлар өткен соң қалжыңдаған адам жасауы мүмкін. Ғалымдар хаттардың тарихта қаншалықты кеш пайда болғанын күмәнмен қарады; 4 ғасырдың басында жазған христиан авторы Лактанций, Сенекаға жиі сілтеме жасап, оны және Пауылды жоғары бағалағанмен, мұндай хат алмасу туралы ештеңе айтпайды. Бұл олардың 4 ғасырдың ортасында жасылғандығын көрсетеді, сондықтан Лактанций оларды білмейтін, ал Иероним оларды заңды деп есептейтін. Бірақ Иероним Сенеканы қасиеттілер қатарына қосу үшін тек 12-ші хаттан цитата келтіреді, бұл Иеронимнің 4 ғасырдың соңында оқыған хаттардың нұсқасында соңғы екі хаттың болмағанын білдіреді. Жалғандаушының ниеті белгісіз. Дж. Б. Лайтфут бұл хаттардың «Сенеканы христиан оқырмандарына немесе христиандықты Сенеканың шәкірттеріне ұсыну мақсатымен» жазылғанын айтты, және Адольф фон Гарнак онымен келісті. Клод Барлоу осы жазбалар риторикалық жаттығу болуы мүмкін деп ойлады; мәнінде, жаңа жазушының өнерін тәжірибелеу үшін жазылған көркем эссе, оның шығу тегін білмей қалған оқырмандарға жеткен. Дж. К. Эллиотт бұл «христиан дінінің язычниктік философиядан басымдығын көрсету үшін» жасалғанын жазды. Барт Эрман хаттардың жазылуы ерте христиан апологетикасының бір бөлігі болуы мүмкін деп санайды. Осы теория бойынша, Рим язычниктерінің христиандыққа қарсы таласы Пауылдың өз заманында айтарлықтай маңызға ие емес екеніне байланысты болды. Жалғандаушы осы аргументтің элиталық талаптарын қабылдады – тек «үлкен» адамдар ғана тыңдауға лайық – және Пауылдың замандасы болған ең ұлы философтың Пауылды мақтап, жоғары бағалауы арқылы жауап берді, сондықтан жалаң ғибадат апологеттің мақсатына жеткілікті болды. Дж. Б. Лайтфут хат-хабардың жалпы құндылығына қатысты сынды пікір білдірді, «ой-өрісінің және стильдің кедейлігін, хронология мен тарихтағы қателіктерді және стоик философ пен христиан елшісінің салыстырмалы орналасуының тұтас түсінігін» сынады, бұл «жалған қолдың ізін» анық көрсетеді.

Scholars almost universally believe the correspondence to be forged. Italian historian Marta Sordi also supports the authenticity of the letters. During the 15th century in the Renaissance, more skeptical analysis raised doubts on the veracity of the correspondence. Later scholars detected errors of fact and chronology that the genuine Seneca would not have made, but a forger not intricately familiar with Roman history writing centuries later might have. Scholars noticed with skepticism just how late the letters appeared in history; Lactantius, a Christian author writing earlier in the 4th century, makes no mention of any such correspondence, despite frequently citing Seneca and positively evaluating both him and Paul. This suggests their creation in the middle of the 4th century, such that Lactantius would have been unfamiliar, yet Jerome would think them legitimate. yet Jerome only quotes the 12th epistle in support of listing Seneca as a saint, leading to suspicion that the version of the correspondence Jerome read in the late 4th century did not yet include the final two letters. The motive of the forger is unknown. J. B. Lightfoot wrote that it was likely "either to recommend Seneca to Christian readers or to recommend Christianity to students of Seneca," a position that Adolf von Harnack agreed with. Claude Barlow thought that the writings might have been a rhetorical exercise; essentially, a fictional essay by a novice writer practicing their craft that escaped to readers who did not realize its origins. J. K. Elliott wrote that it was "to show the superiority of Christianity over pagan philosophy." Bart Ehrman suggests that the creation of the letters may have been part of early Christian apologia. In this theory, a Roman pagan polemic against Christianity was the claim that Paul was not particularly significant in his era. The forger accepted the somewhat elitist terms of this argument – that only "great" people deserve to be listened to – and responded by having the greatest philosopher of Paul's day endorse and praise Paul, so mere flattery was enough to serve the purpose of the apologist. J. B. Lightfoot was caustic about the overall worth of the correspondence, criticizing "the poverty of thought and style, the errors in chronology and history, and the whole conception of the relative positions of the Stoic philosopher and the Christian Apostle" which "betray clearly the hand of a forger."