Кіріспе

Француз қаржыгері және жемқорлық жасаған (1886–1934)

Серж Александр Стависки (20 қараша 1886 – 8 қаңтар 1934) – француз қаржыгері және жемқорлық жасаған адам. Оның әрекеттері «Стависки ісі» деп белгілі болған саяси дау-жанжалға себеп болды.

Ерте өмір

Александр Стависки қазіргі Украинада туған орыс еврейі, оның ата-анасы Францияға қоныс аударған.

Мансап

Стависки түрлі мамандықтарды сынап көрді, кафеде әнші, түнгі клубтың басқарушысы, сорпа фабрикасының жұмысшысы және құмар ойын үйінің операторы болып жұмыс істеді. 1910 жылы француз азаматтығын алды. 1930 жылдары ол Байон қаласындағы муниципалды ломбардтарды басқарды, сонымен қатар қаржы дамырында да айналысты. Ол көптеген құнды емес облигацияларды сатты және Германияның қайтыс болған императрицасының зұмрудтары деп атаған нәрсесіне кепілдік беріп, өзінің "ломбардын" қаржыландырды, бірақ кейін бұл шыны екені анықталды. 1927 жылы Стависки алғаш рет алаяқтық қылмысы үшін сотқа тартылды, оған миллиондаған франк көлемінде ақшаны жымқыру айыбы тағылды. Дегенмен, сот тағы да, тағы да кейінге шегерілді және ол 19 рет кепілдікпен босатылды.

Стависки ісі

1933 жылғы желтоқсанда Ставискинің қызметі әшкере болғаннан кейін ол қашып кетті. 1934 жылғы 8 қаңтарда полиция оны Шамонидегі шаледе басқа екі оқ жарақатымен мерт күйінде тапты. Хирургтар оны құтқаруға тырысты, бірақ ол 9 қаңтардың таңында қайтыс болды. Ресми түрде Стависки өз-өзіне қол жұмсады, бірақ оны үнсіздендіру үшін өлтірген деген кең таралған болжам болды. Оқтың қашықтығы Le Canard enchaîné газетінің сарказммен "Ставискидің қолы ұзын" деген пікір білдіруіне себеп болды. Ставискидің өлімінен кейін Париж көшелерінде тәртіпсіздіктер болды, нәтижесінде 10 қаңтарда үкіметтің қаржылық дауға қатысқандығы туралы жаңалықтар тараған кезде 250 адам тұтқындалды. Франция премьер-министрі Камиль Шотемп іске қатысқан министрлердің көп саны және оның Ставискині өлтіруге бұйрық бергені туралы қауесеттерге байланысты отставкаға кетті. Оқиға бойынша ресми тергеу басталды. Ол басталғанға дейін жоғары дәрежелі судья Альберт Принс, куәгер болуға тиіс болған, Дижон маңындағы теміржол жолында өлтірілген күйде табылды, оның анасы ауыр сырқатынан деп жалған телеграмма арқылы Парижден сапарға шақырылған. Шотемп радикалдық социалист Эдуард Даладьемен ауыстырылды, ол оңшыл Париж префекті Жан Чиаппені қызметтен босатып, оның орнына үкіметтік қолдауға ие адамды тағайындады. Бұл шешім 1934 жылғы 6 ақпанда Парижде күшті тәртіпсіздіктерге әкеліп соқты, нәтижесінде 17 наразылық білдіруші қаза тауып, Даладье отставкаға кетті.

Мұра

Стависки Париждегі Пэр-Лашез зиратында жерленген. 1934 жылғы «Камбалаше» тангосының мәтіні Ставискиді және басқа да тұлғаларды салыстырып көрсетеді, соның нәтижесінде ешкімнің жақсылықты жамандықтан ажыратуға тырыспайтыны туралы пессимистік қорытындыға келеді. Голливуд 1937 жылы «Ұрланған демалыс» фильмін шығарды, онда Клод Рейнс Ставискидің ойдан шығарылған аналогы – Стефан Орлофф рөлінде, ал Кей Фрэнсис оның әйелі рөлінде ойнады. «Ұрланған демалыс» фильмі Орлоффтың полиция тарапынан атылғанын және оның өлімі өз-өзіне қол жұмбау ретінде көрсетілгенін нақты айтты. 1942 жылы «Пропаганда Абитулин» – Франциядағы оккупациялық Германияның пропаганда министрлігінің бөлімі тапсырысымен түсірілген «Forces occultes» фильмінде Стависки масон және алаяқ ретінде бейнеленді. 1974 жылы режиссер Ален Ресне осы оқиғаны «Стависки» фильмінде Жан Пол Белмондоның басты рөлінде және Анни Дюперейдің Арлетт рөлінде сомдауымен көрсетті.