Кіріспе

АҚШ үкіметіне қарсы ақшалай талаптарды қарауға құзыретті сот – АҚШ Федералдық талаптар соты (кейін Fed. Cl. немесе C.F.C. деп аталады) – АҚШ үкіметіне қарсы ақшалай талаптарды қарауға бекітілген АҚШ федералдық соты. Ол 1982 жылы заңмен АҚШ Талаптар соты ретінде құрылған, ал 1992 жылы қазіргі атауын алды. Бұл сот 1855 жылы құрылған АҚШ Талаптар сотының сот талқылау бөлімінің жалғасы болып табылады. Федералдық талаптар сотының ғимараты Вашингтон қаласындағы Хауард Т. Марки Ұлттық соттар ғимаратында (Ақ үйдің қарсы бетіндегі Мэдисон Плейс көшесінде) орналасқан.

Талаптар соты (1855-1982)

Соттың бастауы тікелей 1855 жылға дейін жетеді, ол кезде Конгресс АҚШ үкіметіне қарсы жеке талаптарды қарау үшін АҚШ Талаптар сотын құрды. Бұл заңға 1855 жылдың 24 ақпанында президент Франклин Пирс қол қойды. 160 жылдық тарихында сот атауы, мөлшері, юрисдикциясының ауқымы және процедуралары айтарлықтай өзгергенімен, мақсаты өзгермеді: бұл сотта федералды үкімет жауапкер болып табылады және азаматтар одан ақшалай өтемақы талап ете алады. Осы себепті сот «ұлттың ар-ұжданын сақтайтын» және «Халық соты» деп аталады. 1855 жылы сотқа соңғы үкім шығаруға қажетті сот билігі болмады. Бұл кемшілік 1866 жылы қабылданған заңмен түзетілді, бұл президент Авраам Линкольннің 1861 жылғы Конгреске жолдаған жылдық үндеуінде «Үкіметтің азаматтардың пайдасына өзіне қарсы тез әділдік жасау міндеті, жеке тұлғалар арасында соны жүзеге асырумен бірдей» деген талабына жауап ретінде жасалды. 1887 жылы Конгресс «Таккер заңы» қабылдады, ол соттың юрисдикциясын кеңейтіп, құқық бұзушылық, теңдік және адмиралтейство талаптарын қоспағанда, үкіметке қарсы барлық талаптарды қамтыды. Осылайша, сот бүгінде үкіметке қарсы ақшалай талаптар бойынша ел бойынша юрисдикцияға ие және заң және факті мәселелерін анықтау үшін қазылар алқасысыз отырыс өткізеді. 28 U.S.C. § 1491 тармағында сипатталған соттың жалпы юрисдикциясы жеке меншікті алу үшін әділ өтемақы, федералды салықтарды қайтару, әскери және азаматтық жалақы мен жәрдемақы, сондай-ақ үкіметпен жасалған келісімшарттарды бұзғаны үшін келтірілген залалдар туралы талаптарды қарауды қамтиды. Сондай-ақ, сот АҚШ-қа қарсы патенттік және авторлық құқық бұзушылық туралы талаптарға, сондай-ақ кейбір үнді тайпаларының талаптарына да билік етеді. Бұған қоса, сот мемлекеттік келісімшарттар бойынша жеңіліске ұшыраған конкурсанттардың конкурсқа дейінгі және конкурс аяқталғаннан кейінгі наразылықтарын тыңдай алады. Соттың тарихындағы ерекшелік – жеке талаптар бойынша өтемақы алу үшін заң жобаларын Конгресске жіберуге берілген өкілеттік. 28 U.S.C. § 1492 бапқа сәйкес, Конгресс палатасының кез келгені заң жобасын соттың бас судьясына тергеу үшін және Конгреске есеп беру үшін жібере алады. Сот судьясы тыңдаушы ретінде тағайындалады және сот отырысын жүргізеді. Содан кейін үш судьядан тұратын комиссия Конгреске есеп береді, ол мұндай талаптарды қарастырып, өтемақы төлейді. Өзінің ерекше рөліне лайық, сот тарихы бойында Вашингтонда, Ақ үйдің жанында немесе АҚШ Капитолий ғимаратында орналасқан. Ол алғаш рет 1855 жылдың мамырында Уиллард қонақүйінде кездесті. Сол жылдың шілдесінде ол Капитолийге көшірілді. Ол Капитолийдің жертөлесінде орналасқан Жоғарғы Сот палатасын қысқа уақыт пайдаланғаннан кейін, онда өзінің жеке бөлмелерін алды. 1879 жылы сот Freedman's Bank ғимаратының бірінші қабатындағы орынды иеленді, ол қазір Лафайетт саябағының оңтүстік-шығыс бұрышына іргелес Қазынашылық қосымшасы орналасқан жерде тұрды. Екі он жылдан кейін, 1899 жылы сот бұрын Уильям Коркоранның өнер коллекциясы орналасқан ғимаратқа көшіп барды. Ол 65 жыл бойы сол жерде қалды. Бұл ғимаратты жобалаған және қазіргі уақытта оның атын алған архитектор Джеймс Ренвик, ол сонымен қатар Нью-Йорктегі Ұлттық сауда алаңында Смитсондар институтының қаланы және Сент-Патрик соборын жобалаған. 1950 жылдардың ортасында бұл нысандар жеткіліксіз деп табылған кезде, сот Конгресстен жаңа орын сұрады. Ақырында, 717 Мэдисон Плейс, NW мекенжайы таңдалды және 1967 жылдың 1 тамызында сот қазіргі орнына көшірілді. Соттың бастапқы құрамы үш судьядан 1863 жылы беске дейін кеңейтілді. Олар талапкерлердің ұсынған дәлелдерін қарастырып, АҚШ-тың әр жерінде орналасқан сотқа тұрақты немесе арнайы комиссия мүшелері берген куәліктерді қарастыратын. Алғашқы комиссия мүшелерінің бірі – Индиана штатынан Бенджамин Харрисон, кейіннен президент болды. Егер сөйлеуге өтініш берілген болса, бес судья іс бойынша толық құрамымен отырыс өткізеді. Егер даудағы сома 3000 доллардан асса, Жоғарғы Сотқа шағымдануға құқығы бар еді. Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан және оған сәйкес келген үкіметтегі өсім, сотқа берілген істердің саны айтарлықтай өскендіктен, жүйе жұмыс істемейтін болды. 1925 жылы Конгресс соттың өтініші бойынша қабылданған заң жеті комиссардан тұратын жеке сот бөлімін құрды және бес судьяны апелляциялық рөлге көтерді. Бастапқыда сот комиссарлары арнайы шеберлер ретінде жұмыс істейтін және ресми іс жүргізуді Вашингтондағы соттың үйінде немесе АҚШ-тың басқа жерлерінде тараптарға қолайлы сотта жүргізетін. Сот процедуралары аудандық соттағы қазылар алқасысыз азаматтық іс тіліміне ұқсас бола бастады. 1948 жылы комиссарлар заңдық қорытындылар бойынша ұсыныстар жасауға уәкілдік алды. Комиссарлардың саны 1953 жылы 15-ке дейін артты. 1966 жылы Конгресс президент тағайындаған және өмір бойы қызмет ететін жеті апелляциялық судья болады деп белгіледі. 1973 жылы комиссарлардың атауы сот судьясы деп өзгертілді және 1977 жылға қарай Талаптар сотында алғашқы инстанцияда істерді қараған 16 сот судьясы болды. Үкімдер, оларды Конгресс бекітулерінен төлеу қажет болды, бастапқыда жеке бекітулер арқылы немесе басқа бекітулердің бөлігі ретінде төленді. 1955 жылы Конгресс 100 000 долларға дейінгі үкімдер үшін тұрақты бекіту қарастырды. Соңында, 1977 жылы Конгресс соттың берген барлық үкімдері үшін тұрақты, мерзімі шексіз бекіту құрды.

Қазіргі мекеме (1982 жылдан бері)

1982 жылғы Федералдық соттарды жетілдіру туралы заң заманауи сотты құрды. Соттың апелляциялық бөлімі АҚШ Кеден және патенттік апелляциялық сотымен біріктіріліп, жаңа АҚШ Федералдық апелляциялық сотын құрды, ал Соттың сот бөлімі АҚШ Талаптар соты болды (және 1992 жылы атауы АҚШ Федералдық талаптар соты болып өзгертілді). Федералдық талаптар сотынан апелляция АҚШ Федералдық апелляциялық сотына жіберіледі және ондағы шешім, егер Жоғарғы Сот куәландыру ордері бойынша қараса, шешуші болып табылады. Талаптар сотының шешімдері оның апелляциялық және сот бөлімдерінің мұрагерлері үшін міндетті прецедент болып табылады. Қазіргі кездегі сот 16 судьядан тұрады, оларды президент тағайындайды және 15 жыл мерзімге АҚШ Сенаты бекітеді. Сонымен қатар, заңмен белгіленген қызмет мерзімі аяқталған судьялар соттың аға судьялары ретінде істерді қарауға құқылы. Бұл тұрақтылық сот төрелігінің бейтараптығы мен тәуелсіздігін қамтамасыз ету механизмі болып табылады. Соңғы жылдары сот ісінің ерекшелігі күрделі, жоғары сомалы талаптармен және жоғары беделді істермен сипатталады, мысалы, 1980-ші жылдардағы үнемдеу-несие дағдарысы, Екінші дүниежүзілік соғыста жапон американдықтарының ұстауы және азаматтық қолданыстағы пайдаланылған ядролық отынның федералдық қоймасы. Дегенмен, талаптың сипатына, талапкердің танымалдығына немесе даудың сомасына қарамастан, Федералдық талаптар соты үкіметтің заңдық жағынан зардап шеккендермен есеп айырысуы қажет болғандағы арнайы сот ретінде әрекет етеді. Бұрынғы Бас судья Лорен А. Смит айтқандай, сот – үкіметтің іс-әрекеттерін заңның стандартты өлшемдерімен салыстыратын институционалдық таразы және Бірінші түзетудің "үкіметтен өз мүддесін қорғау үшін шағымдануға" құқығына кепілдік беру рухын нақтылайды. 1986 жылғы Ұлттық балалар вакцинасынан зақымдану туралы заң сотқа белгілі бір вакциналық зақымдану істерін қабылдау және қарау үшін Арнайы сарапшылар кеңсесін құруға және оларды қарау құқығын берді. Соңғы жылдары вакцинадан болатын зиянды әсерлер бойынша бұл құзырет кеңейтіліп, мысалы, қызылша, гепатит B және грипп сияқты бірқатар қосымша вакциналардан туындайтын талаптарды қамтуға мүмкіндік берді. 1996 жылғы Әкімшілік дауларды шешу туралы заңның бір ережесі Федералдық талаптар соты мен АҚШ округтік соттарына шарттан кейінгі наразылықтар бойынша бірдей құзырет беруге мүмкіндік берсе де, кейінгі заңнама 2001 жылдың қаңтарынан бастап АҚШ Федералдық талаптар соты шарттан кейінгі тендерлік наразылықтарды қарау үшін эксклюзивті сот форумы болады деп белгіледі. 2006 жылы сот 900-ден астам іс бойынша шешім шығарып, 1,8 миллиард доллар көлемінде зиянды өтеуді тағайындады.

Құзыреті

Соттың арнайы құзыреті бар, ол: АҚШ Конституциясынан, федералды заңдардан, атқарушы регламенттерден немесе АҚШ Үкіметімен жасалған нақты немесе жасырын шарттан, әсіресе Текер заңы бойынша туындайтын ақшалай өтемақы талаптарын қарастырады. Сот, АҚШ Конституциясының бірінші бабына сәйкес Конгресс өкілеттігімен құрылған. Соттың құзыреті АҚШ округтік соттарымен бірдей, егер талап сомасы 10 000 доллардан кем болса, талаптар бойынша ережелерге сәйкес, талап алғашқы рет туған сәттен бастап алты жылдық мерзімде қаралады. Сот федералды үкіметпен жасалған шарттар бойынша да юрисдикцияға ие, онда мердігер сотқа немесе агенттіктің шарттық апелляциялық кеңесіне шағымдану құқығына ие. Жалпы ереже бойынша, мердігер 1) 90 күн ішінде агенттіктің шарттық апелляциялық кеңесіне, немесе 2) бір жыл ішінде сотқа шағымдануы мүмкін. Дегенмен, мердігер қай форумды таңдау керектігін анықтауы тиіс; мердігер агенттікке де, сотқа да бірдей шағымдана алмайды. (Алайда, егер мердігер кеңеске шағымданғанда, Үкімет шағымның уақтылылығын жоққа шығарса – 90 күндік мерзім заңмен белгіленген және ұзартылмайды – мердігер өз талаптарын қорғау үшін бір жыл ішінде сотқа шағымдануы мүмкін.) Аудандық соттардан айырмашылығы, олар әдетте тек өз географиялық ауданындағы дауларды қарауға құқылы, CFC елдегі кез келген жерде туындаған дауларды қарауға құқылы. Сотталушыларға ыңғайлы болу үшін, сот судьялары даулар туындаған жерге жақын жергілікті сот ғимараттарында сот отырысын өткізе алады. Соттағы барлық отырыстар сот алқасысыз, тек судьяның қатысуымен өтеді. Сот тек Үкіметке қарсы істерді қарайтындықтан, АҚШ CFC алдындағы істерде әрқашан жауапкер болып табылады. Сот Үкіметке қарсы түрлі талаптарды қабылдайды, оның ішінде шартты бұзу туралы талаптар, заңсыз алымдар туралы талаптар, 5-ші түзетуге сәйкес мүліктің мәжбүрлі түрде иеліктен шығарылуы туралы талаптар, әскери жалақыға қатысты талаптар, Үкіметке қарсы патенттік және авторлық құқықтарды бұзу туралы талаптар, федералды салықты қайтару туралы талаптар және шарттық тендерлік рәсімдеріне қатысты наразылықтар. Соттың мәлімдемесіне сәйкес, салықты қайтару туралы талаптар оған түсетін талаптардың төрттен бірін құрайды, дегенмен бұл мәселеде сот АҚШ округтік соттарымен бірдей юрисдикцияға ие. Соттың бұйрықтары мен үкімдері АҚШ Федералдық апелляциялық сотына шағымдануға жатады, ол CFC-мен бір ғимаратта орналасқан. Бұл сот Федералдық азаматтық істер туралы заңға сәйкес туындаған талаптарды қарауға құзыретті емес, олар тиісті АҚШ округтік сотында, 28 USC § 1346(b)(1) бойынша қаралады, сондай-ақ Ардагерлер апелляциялық кеңесінің шешімдерін сот арқылы қарау құзыретіне де ие емес. Әртүрлі юрисдикцияға байланысты кейбір процедуралық айырмашылықтар бар, мысалы, FTCA бойынша, шектеу мерзімі құқық бұзушылық орын алған күннен бастап екі жыл, немесе әкімшілік шаралардан бас тарту туралы соңғы шешімнен бастап алты айды құрайды. Қараңыз: Құқықтық шаралардың тоқырауы.

Конгресс сілтемелері

Сот Конгресс тікелей жолдаған істерді де қарауы мүмкін, яғни Конгресс палаталарының бірі сотқа жіберген істерді. Істі тыңдауға тағайындалған судья істің негізгі мәселелері бойынша қорытынды жасайды, оны осы мақсатта арнайы құрылған судьялар алқасы қарастырады. Қорытынды сұраған Конгресс палатасына қайтарылады.

Судьялар

АҚШ Конституциясының үшінші бабына сәйкес құрылған соттардың судьяларынан өзгеше, Федералдық талаптар сотының судьялары өмір бойы қызмет ете алмайды (I және III баптардағы соттарды қараңыз). Олар 15 жылдық мерзімге тағайындалады және қайта тағайындалуға құқылы. АҚШ Федералдық талаптар сотының судьяларын Сенаттың кеңесі мен келісімімен Президент тағайындайды. Судьялар "қабілетсіздік, сыбайлас жемқорлық, қызметтік міндеттерді орындамау, заңгерлік практикамен айналысу, немесе дене және психикалық қабілетсіздік" жағдайында АҚШ Федералдық апелляциялық соты тарапынан қызметтен алынуы мүмкін.

Бос орындар мен ұсыныстар

Орындық Бұрынғы судьяның қызмет орны Соңғы рет қызмет еткен орын Бос орынның себебі Бос орынның күні Үміткер Үміткерлік берілген күні 18 Вашингтон, Колумбия округі Патрисия Е. Кэмпбелл Смит Зейнетке шығу 30 қыркүйек 2023 Робин М. Мервизер 10 қаңтар 2024