Польша аристократы және қоғам қайырмашысы Здзислав Любомирский
Zdzisław Lubomirski
Здзислав Любомирский – польский аристократ, политик, юрист. Был мэром Варшавы (1916-1917), членом Регентского совета. История Польши, политика, землевладение.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Любомирский Ждислав (1865–1943) – поляк аристократы, жер иесі, заңгер, консервативті саясаткер және қоғамдық қайраткер. 1915 жылы ханзада "Орталық азаматтық комитет" (Centralny Komitet Obywatelski) төрағасы болды. 1916–1917 жылдары Варшава қаласының әкімі қызметін атқарды. Ол "Нақты саясат партиясының" (Stronnictwo Polityki Realnej) белсенді мүшесі және 1917 жылдан 1918 жылға дейін Регенттік кеңесінің құрамында болды. 1928 жылдан 1935 жылға дейін Сенатқа мүше болып сайланды және 1931 жылдан 1935 жылға дейін "Жер иелері ұйымдары кеңесінің" төрағасы болды. 1893 жылы Любомирский Мария Браницкаяға үйленді, олардан үш бала дүниеге келді: қыздары Юлия Мария (1894 жылы туған) және Дорота (1904 жылы туған), сондай-ақ ұлы Ежи Александр (1896 жылы туған). Олар әйелімен бірге Варшава қаласының Фраскати ауданындағы үйінде және Гроєцке жақын орналасқан Мала-Вис ауылындағы отбасылық мүліктерінде тұрды.
Prince Zdzisław Lubomirski (; 1865–1943) was a Polish aristocrat, landowner, lawyer, a conservative politician and social activist. The Prince was chairman of the "Central Civil Committee" (Centralny Komitet Obywatelski) in 1915. From 1916 to 1917 mayor of Warsaw. He was an activist of the "Real Politics Party" (Stronnictwo Polityki Realnej) and from 1917 to 1918 member of the Regency Council. From 1928 until 1935 member of the Senate and chairman of the "Council of Landowner Organisations" from 1931 to 1935. In 1893, Lubomirski married Maria née Branicki, with whom he had three children: daughters Julia Maria (born 1894) and Dorota (born 1904), and son Jerzy Aleksander (born 1896). Together with his wife, he lived in a house in Warsaw district of Frascati, and in a family real estate located in the village of Mala Wies, near Grójec.
Ерте өмір және білім
Ждислав Любомирский 1865 жылдың 4 сәуірінде Ресейдің Нижний Новгород қаласында дүниеге келді. Ол Ян Тадеуш Любомирский ханзадасы мен Мария Замойсканың ұлы болған. Ұлттық рухта тәрбиеленуін қалаған патриот ата-анасы оны бала кезінде Австрияның Галициясына жіберді, онда ол Краков қаласындағы Санкт-Анна гимназиясында білім алды. 1883–1887 жылдары Любомирский Ягеллон университетінде және Грац университетінде құқық білімін оқыды.
Zdzislaw Lubomirski was born on April 4, 1865, in the Russian city of Nizhny Novgorod. He was the son of Prince Jan Tadeusz Lubomirski, and Maria née Zamoyska. Since his patriotic parents wanted their son to be raised in a Polish spirit, as a child he was sent to Austrian Galicia, where he attended Kraków's St. Anna High School. In 1883–1887, Lubomirski studied law at Jagiellonian University and University of Graz.
Мансап
XX ғасырдың басында Любомирский қайырымдылық қызметінің арқасында бөлінген Польшада белгілі қоғамдық қайраткерге айналды. 1904 жылы ол Варшава қауымдастығының қайырымдылық жұмыстары жөніндегі төрағасының орынбасары және кедейлерге тегін көз тексеруін жүргізетін Офтальмология институтының қамқоршысы болды. Ресей бақылауындағы Польшада ресми білім орыс тілінде берілгендіктен, Любомирский поляк тіліндегі мектептер мен кітапханалар ашуға көмектесті. Ол болашақ поляк білім беру жүйесінің әкімшілік және ұйымдық негізін қалады. 1905 жылы ол "Спойня народова" (Ұлттық бірлік) атты ұйымды бірлесіп құрды және Ұлттық білім беру қауымдастығының мүшелері – мұғалімдердің жиналыстарына қатысты.
In the early 20th century, Lubomirski became a well known public figure in partitioned Poland, due to his charity work. In 1904, he became a deputy chairman of Warsaw Association of Charity, and a curator of the Ophthalmic Institute, which provided free eye exams for the poor. Since official education in Russian controlled Congress Poland was carried out in the Russian language, Lubomirski helped with founding Polish language schools and libraries. He co founded administrative and organizational foundations of the future Polish education system. He co created an organization called Spojnia Narodowa (National Unity; 1905), and participated in meetings of teachers – members of Association of National Education.
Бірінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ханзада қайырымдылық қызметін жалғастырды. Оның ішінде ол Әлеуметтік жұмысты қолдау комитеті, Польша санитарлық көмек комитеті және Жер иелерінің уақытша өзін-өзі көмек көрсету комитеті сияқты ұйымдардың төрағасы болды. 1914 жылғы 3 тамызда Любомирский Варшава қаласының Азаматтық комитетіне мүше болды. Ресейдің бұл комитетке бақылауы жоқтың қасы болғандықтан, Азаматтық комитет кең ауқымды тәуелсіздікке ие болды. Оның қызметі Варшава тұрғындарымен жоғары бағаланды. 1915 жылғы тамызда Ұлы шегіну кезінде Германия империясының әскерлері Варшаваға енді. Любомирский қаладан кетуден бас тартты және неміс билігінің рұқсатымен Орталық азаматтық комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Оның басшылығымен поляк тіліндегі мектептер желісі құрылды, ал Любомирский поляк халқы мен неміс үкіметі арасында делдалдық қызмет атқарды (кейін комитет Орталық әл-ауқат кеңесі болып қайта аталды). Польшаға ең жоғары тәуелсіздік беру мақсатында Любомирский немістермен ынтымақтасты. Сонымен қатар, ол елдің саяси өмірін демократияландыруға тырысты. 1916 жылғы 16 шілдеде неміс билігінің рұқсатымен Варшава қалалық әкімдігіне сайлау өтті, одан кейін Любомирский қала мэрі болды. 1916 жылғы 13 желтоқсанда Любомирский Жозеф Пилсудскиймен алғаш рет кездесіп, оған болашақ Польша үкіметінде лауазым ұсынды. 1916 жылғы 5 қарашада Германия мен Австро-Мажарстан императорлары 5 қараша акті деп аталатын жарлық шығарды, онда олар тәуелсіз Польша мемлекетін құруға уәде берді (қараңыз: Польша Корольдігі (1916–18)). Бір жыл өткен соң, 1917 жылғы 16 қыркүйекте немістер Польшаның уақытша үкіметін – Регенттік кеңесін құрды. Бұл кеңес төрағасы Любомирский ханзада болды, оның құрамына сонымен қатар архиепископ Александр Каковский және Йозеф Островский кірді. Кеңес өзінің алғашқы отырысын 1917 жылғы 27 қазанда Варшаваның Корольдік сарайында өткізді.
During World War I, the prince continued his charity activities. Among others, he was chairman of such bodies, as Committee of Support of Social Work, Polish Sanitary Help Committee, and Temporary Self Help of Landowners. On August 3, 1914, Lubomirski became a member of Civic Committee of the City of Warsaw. Since Russian oversight of this body was almost non existent, the Civic Committee enjoyed wide autonomy. His activities were highly praised by residents of Warsaw. In August 1915, during the Great Retreat, the armies of the German Empire entered Warsaw. Lubomirski refused to leave the city, and with permission of German authorities, he was named chairman of the Central Civil Committee. Under his leadership, a network of Polish language schools was created, and Lubomirski served as a mediator between Polish residents and German government (the committee was later renamed into Central Welfare Council). In order to win maximum autonomy for Poland, Lubomirski cooperated with the Germans. At the same time, he tried to democratize political life of the country. On July 16, 1916, with permission of German authorities, elections for Warsaw local government took place, after which Lubomirski became the mayor of the city. On December 13, 1916, Lubomirski for the first time met with Józef Piłsudski, offering him a post in the future Polish government. On November 5, 1916, the emperors of Germany and Austria Hungary issued the so called Act of 5th November, in which they promised an independent Polish state (see also Kingdom of Poland (1916–18)). A year later, on September 16, 1917, the Germans created a provisional government of Poland, the Regency Council, led by Prince Lubomirski, one of its three members along with Archbishop Aleksander Kakowski, and Józef Ostrowski. The council had its first meeting at Warsaw's Royal Castle on October 27, 1917.
Саяси өмір
1918 жылы 7 қазанда князь Любомирскийдің бастамасымен Польшаның тәуелсіздігі жарияланды. Жеті күннен кейін поляк әскерінің алғашқы сарбаздары поляк туына адалдық серт берді. Любомирскийдің өзі Юзеф Пилсудскийді көрнекті саясаткер және мемлекет қайраткері деп есептеді, сондай-ақ Пилсудскийдің мемлекет басшысы лауазымына ұсынылуын қолдады (Нацзельник Панстваға қараңыз). 1918 жылы 10 қарашада Любомирский Варшава теміржол станциясында Пилсудскийді қарсы алды, ал төрт күннен кейін Пилсудский Польша мемлекетінің басшысы болды. 1920 жылдардың басында Любомирский саяси өмірден шетте тұрды. Ол мамыр төңкерісінен кейін саясатқа қайта оралуға шешім қабылдады. 1926 жылы 13 мамырда ол Варшаваның шығыс теміржол станциясында Пилсудскиймен әңгімелесті. Ұзақ өтпей ол Польша президенті лауазымына үміткер болып қарастырылған төрт адамның бірі болды, бірақ ұсынысты қабылдаудан бас тартты. 1928–1935 жылдары Любомирский үкіметпен ынтымақтастық жөніндегі партиялық емес блоктың сенаторы және екі Сенат комиссиясының – сыртқы істер және әскери комиссияларының төрағасы болды. Ол 1929 жылы маршал Фердинанд Фоштің қосылу рәсімі сияқты түрлі халықаралық шараларға жиі қатысты. 1930 жылы Любомирский Брест процестеріне наразылық білдіріп Сенаттан кетті, бірақ премьер-министр Валери Славек отставкасын қабылдамады. Любомирский «полковниктер режимін» ұнатпады және 1930 жылдардың соңында Екінші Польша Республикасының саяси жағдайы талқыланған бірнеше құпия кездесулер ұйымдастырды. Санация үкіметі бұл туралы біліп, 1938 жылы Любомирскийдің Сенатқа сайлауға түсуіне кедергі келтірді. Осы уақытта Любомирский бірнеше азаматтық ұйымдардың мүшесі ретінде қайырымдылық қызметін жалғастырды.
On October 7, 1918, on initiative of Prince Lubomirski, Polish declaration of independence was announced. Seven days later, the first Polish Army soldiers pledged allegiance to the Polish flag. Lubomirski himself regarded Józef Piłsudski as an excellent politician and statesman, and supported Pilsudski's nomination for the post of the head of state (see Naczelnik Panstwa). On November 10, 1918, Lubomirski welcomed Pilsudski at Warsaw's Rail Station, and four days later, Pilsudski became the Polish head of state. In the early 1920s Lubomirski stayed away from political life. He decided to return to politics after the May Coup. On May 13, 1926, he talked with Piłsudski at Warsaw East Rail Station. Soon afterwards, he was among four men considered for the post of President of Poland, but refused to accept the nomination. In 1928–1935, Lubomirski was a senator of the Nonpartisan Bloc for Cooperation with the Government, and a chairman of two Senate commissions – foreign affairs and military. He frequently participated in different international events, such as 1929 funeral of Marshal Ferdinand Foch. In 1930, Lubomirski resigned from the Senate in protest against the Brest trials, but Prime Minister Walery Sławek did not accept the resignation. Lubomirski disliked the so called colonels’ regime, and in the late 1930s, he organized several secret meetings in which the political situation of the Second Polish Republic was discussed. The sanacja government was aware of this, and blocked Lubomirski's run for Senate election in 1938. Meanwhile, Lubomirski continued his charity activities as a member of several civic organizations.
Польшаға шабуыл және өлім
1939 жылдың қыркүйегінде Варшава қамалы кезінде Любомирский Стефан Старжинский басқарған Азаматтық комитет жұмысына белсенді қатысты. Польшаның неміс оккупациясының алғашқы айларында ол генерал Юлиуш Рөммель басшылығымен құпия үкімет құруға жұмыс істеді, онда ол сыртқы істер министрі болуға тиіс болған. Бірақ ол құрылмады, себебі польшалық көшбасшылар эмиграциядағы үкіметті ашуға шешім қабылдады, алдымен Парижде, ал 1940 жылдың жазынан бастап Лондонда. Любомирский оккупацияланған Польшада қалуды жөн көрді. 1942 жылдың 10 қарашасында Гестапо оны тұтқындады және екі ай түрмеде ұстады. Осы кезеңде оның денсаулығы нашарлап, қайта қалпына келмеді. Любомирский 1943 жылдың 31 шілдесінде Гройецке жақын Мала-Весьтегі жеке меншігінде қайтыс болды. Ол Биельско-Дужедегі шіркеуге жерленді.
In September 1939, during the Siege of Warsaw, Lubomirski actively participated in the Civic Committee, headed by Stefan Starzynski. In the early months of German occupation of Poland, he worked on creating an underground government under General Juliusz Rómmel, in which he was to be foreign minister. It was never created, as Polish leaders decided to open the government in exile, first in Paris and since summer 1940, in London. Lubomirski decided to stay in occupied Poland. On November 10, 1942, he was arrested by the Gestapo, and spent two months in prison. During this time, his health deteriorated, and he never recovered. Lubomirski died on July 31, 1943, in his real estate in Mała Wieś near Grójec. He was buried in a parish church at Bielsko Duże.