Кіріспе

Виили (фин) – скандинавия елдерінде, әсіресе Финляндияда кездесетін мезофильді ашытылған сүт өнімі. Виили йогурт пен кефирге ұқсас, бірақ араластырылмаған күйде, оның консистенциясы иілгіш, яғни "ұзын" болады. Ашыту процесінде қолданылатын бактериялардың метаболизмі виилиге ерекше дәм береді. Бұл ашытылған сүт тағамы йогуртқа ұқсайды және сүт қышқылы бактерияларының (LAB) микробтық әрекеті, сондай-ақ сүтте кездесетін Geotrichum candidum сияқты беткі ашытқы саңырауқұлағының әсерінен пайда болады, ол виили бетінде барқыт тәрізді қабатты құрайды. Сонымен қатар, дәстүрлі виили культураларында Kluveromyces marxianus және Pichia fermentans сияқты ашытқы штаммдары да болады. Виилиде анықталған сүт қышқылы бактерияларына қышқыл өндіретін Lactococcus lactis subsp. lactis және L. l. cremoris, сондай-ақ хош иіс беретін L. lactis subsp. lactis biovar diacetylactis және Leuconostoc mesenteroides кіреді. Мезофильді LAB штаммдарының ішінде Lc. lactis subsp. cremoris шырыш тәрізді затты құрастырады, ол вилиан деп аталатын фосфатты гетерополисахаридті қамтиды. Вилиан кефир дәндерінен алынатын кефиранға ұқсас. Штамның экзополисахаридтер (ЭПС) өндіруі виилидің консистенциясын анықтайды және сүт өнімдерінің реологиялық қасиеттерін жақсарту және денсаулыққа пайдалы болу мүмкіндігі туралы мәлімдемелер бар. Қазіргі заманда пастеризацияланған сүт қолданылады, ашыту зертханада өсірілген культуралармен бақыланатын жағдайларда сүт зауытында жүргізіледі және өнім тез сатылады. Виили Финляндияда азық-түлік дүкендерінде түрлі нұсқаларда кеңінен қол жетімді.

Басқа нұсқалар

Батыс Финляндия мен Швецияда ашытылған сүт өнімдерінің бірнеше түрі кездеседі, мысалы, фильмйолк ("viili сүті") немесе långfil ("ұзын viili"), олар тұтқырлығы мен ашыту дәрежесі бойынша ерекшеленеді. Норвегияда фильмйолк көбінесе "культурмельк" ("дәстүрлі сүт") немесе "сумермельк" ("қышқыл сүт") деп аталады, ал Готландта және Исландияда "скир" атауы йогуртқа ұқсас тәсілде желетін жаңа пісірілген ірімшік үшін қолданылады. Сонымен қатар, Исландияда "súrmjólk" фильмйолк өнімінің жергілікті түрі болып табылады. Вилиге ең жақын швед түрі filbunke деп аталады. Кремді вили (фин. kermaviili) сүт орнына қаймақтан жасалады және оны қаймақтай немесе балыққа суық соус ретінде, немесе дәмдеуіштермен (шалғай, пияз және т.б.) соустың негізі ретінде тағамға қолданады.